De kabinetsformatie lijkt af te stevenen op een minderheidskabinet waar GroenLinks-PvdA niet in meedoet. Dat zei Jesse Klaver maandagochtend na zijn gesprek met informateur Sybrand Buma. De fractievoorzitter van de linkse fusiepartij noemde zo’n constructie opnieuw “een heel riskant experiment”, al benadrukte hij dat de keuze “nu niet bij ons ligt”. Tegelijkertijd bleef onduidelijk waarop hij zijn conclusie precies baseerde; concrete details over de stand van de gesprekken gaf hij niet.
Minderheidskabinet in beeld
De formatie draaide het afgelopen weekend vooral om D66, CDA en VVD. D66-leider Rob Jetten en CDA-voorman Henri Bontenbal leverden een basisdocument aan waarmee verder kan worden gepraat. De VVD heeft eerder glashelder gemaakt niet te willen samenwerken met GroenLinks-PvdA. Volgens Klaver wordt de liberalen met hun terugkeer aan de tafel “beloond voor blokkeergedrag”. Daarmee lijkt de deur naar een meerderheidscoalitie met brede steun op voorhand minder wijd open te staan.
Een minderheidskabinet betekent in de Nederlandse praktijk dat het kabinet geen vaste meerderheid heeft in de Tweede Kamer. De regeringspartijen moeten per onderwerp steun zoeken bij oppositiefracties. Dat kan de slagkracht van het kabinet beperken, maar biedt ook ruimte voor wisselende meerderheden en maatwerk. Het is een kwetsbare formule die veel politieke behendigheid vraagt en doorgaans gepaard gaat met intensieve, tijdrovende onderhandelingen over vrijwel elk belangrijk dossier.
De rol van de informateur
Informateur Sybrand Buma, voormalig CDA-leider en ervaren bestuurder, heeft als taak de mogelijkheden voor een stabiel kabinet te verkennen en partijen bij elkaar te brengen. In die rol voert hij gesprekken met de fractieleiders, weegt hij combinaties en legt hij opties voor die zowel politiek als programmatisch haalbaar zijn. De inzet is om de Kamer te kunnen adviseren over het vervolg: wie krijgt een formatieopdracht, met welke partijen, en op basis van welke uitgangspunten.
Het gesprek met Klaver past in dat bredere verkenningsproces. Hoewel de contouren van een mogelijk minderheidskabinet zichtbaar worden, is het aan de informateur om te toetsen of er voldoende vertrouwen en werkbare afspraken zijn om zo’n route verantwoord te vinden. Als die basis ontbreekt, kan de opdracht alsnog verschuiven richting andere combinaties of een nieuw gesprek over de rol van extra partijen.
Achtergrond: samenwerking met gl-pvda
GroenLinks en PvdA trokken bij de afgelopen verkiezingen en in de Kamer al intensief samen op. Die linkse samenwerking leverde een grotere fractie en een duidelijker profiel op, maar stuitte bij meer rechtse partijen op aarzeling. De VVD herhaalde meermaals niet met de linkse fusiepartij te willen regeren. De huidige formatie zet dat breekpunt opnieuw in de schijnwerpers: zolang die afwijzing blijft, ligt een meerderheidskabinet met GL-PvdA buiten bereik. Dat maakt minderheidsvarianten of centrumcoalities zonder de linkse combinatie logischer in de zoektocht naar een begin van regeringsmacht.
Voor GL-PvdA is dat een lastige realiteit. De partij claimt inhoudelijk klaar te staan om verantwoordelijkheid te nemen, vooral op terreinen als klimaat, zorg en bestaanszekerheid. Toch is politieke wiskunde onverbiddelijk: zonder bereidheid van andere partijen om aan te schuiven, blijft meeregeren uit. Klaver probeert die patstelling te duiden als een bewuste keuze van andere spelers, maar erkent tegelijkertijd dat zijn eigen invloed op de route beperkt is zolang de deurtjes elders dicht blijven.
Politieke risico’s en kansen
Een minderheidskabinet brengt risico’s met zich mee. De belangrijkste is bestuurlijke instabiliteit. Zolang geen vaste meerderheid bestaat, kan een kabinet al bij de behandeling van een begroting of een ingewikkeld wetsvoorstel in zwaar weer komen. Ook is er kans op ad-hocoplossingen: regelingen die op korte termijn steun opleveren, maar op langere termijn botsen met de lijn van het kabinet of met elkaar. De politieke volatiliteit kan bovendien afbreuk doen aan voorspelbaarheid voor burgers, bedrijven en uitvoeringsorganisaties.
Tegenover die nadelen staan mogelijke voordelen. Minderheidscabinetten kunnen – als ze handig opereren – de Kamer meer betrekken en per onderwerp bredere coalities sluiten. Dat dwingt tot dialoog en kan tot meer gedragen compromiswetgeving leiden. Inhoudelijk kan het tot scherpere keuzes leiden: wat echt prioriteit is, moet snel blijken, omdat elke maatregel politieke ruil en overtuigingskracht vereist. Voor partijen buiten het kabinet opent het bovendien de deur om medeverantwoordelijkheid te nemen voor beleid zonder formeel plaats te nemen aan de ministerraadstafel.
De meest gevoelige dossiers in zo’n constructie zijn doorgaans financieel-economisch (koopkracht, begrotingsdiscipline), klimaat en energie, migratie en de woningmarkt. Op elk van die terreinen zijn de verschillen tussen linkse en rechtse partijen groot. Wie als minderheid de toon wil zetten, zal met heldere prioriteiten en een open onderhandelingsstijl snel punten moeten binnenhalen.
Reacties en interpretaties
Klavers waarschuwing voor een “riskant experiment” past in een bredere zorg die vaker klinkt bij minderheidsformats: het risico op haperend bestuur en frustratie bij kiezers als toezeggingen niet overeind blijven. Critici van die lezing wijzen er juist op dat eerdere formaties met een krappe of ontbrekende meerderheid het bestuurlijk toch een tijd hebben volgehouden, mits er duidelijke afspraken met gedoogpartners of wisselende meerderheden lagen. De sleutel ligt, zeggen zij, in discipline en transparantie: leg vast wat kan, communiceer over wat niet kan en zoek stabiele ruil achter de schermen.
Wat in elk geval meespeelt, is de formatiemoeheid bij kiezers. Lang durende en ingewikkelde formaties tasten het vertrouwen aan en verhogen de druk op partijen om zichtbaar voortgang te boeken. Dat maakt een minderheidsroute enerzijds aantrekkelijk als ‘snelle start’, maar verhoogt anderzijds de inzet: valt het kabinet vroeg, dan is de kritiek des te feller.
Hoe nu verder
Voorlopig ligt de bal bij de informateur en de partijen die het dichtst bij elkaar lijken te staan. Als D66, CDA en VVD de contouren van een gezamenlijk programma kunnen schetsen, volgt de vraag welke oppositiefracties bereid zijn om per onderwerp of via gedoogafspraken steun te verlenen. Dat kan lopen van incidentele samenwerking tot meer structurele deals over begroting en hervormingen. Lukt het niet om vaste ankerpunten te vinden, dan zit een heroverweging van de route – met mogelijk toch extra partners – in het vat.
Intussen blijft GL-PvdA buiten de boot, althans in de huidige lezing van Klaver. Of dat zo blijft, hangt af van twee factoren: de mate waarin een minderheidskabinet levensvatbaar blijkt en de vraag of partijen hun blokkades willen herzien als de formatie vastloopt. Politiek is zelden lineair. Een optelsom die vandaag onmogelijk lijkt, kan morgen opeens realistisch worden zodra de prijs en de opbrengst anders uitvallen.
De komende dagen moeten duidelijk maken of de schets van Klaver bewaarheid wordt. Komt er daadwerkelijk een minderheidsopstelling zonder GL-PvdA, dan begint een nieuwe fase waarin het aankomt op het knopen van slimme deals en het voorkomen van bestuurlijke stilstand. Zo niet, dan wacht een nieuwe ronde in de zoektocht naar een meerderheid die stabiliteit en ambitie kan verbinden.
Samengevat: de formatie schuift richting een minderheidskabinet, als we Klaver mogen geloven, maar niets is definitief. De risico’s zijn aanzienlijk, de speelruimte is echt, en de druk om te leveren is hoog. Wat vindt u van een minderheidskabinet zonder GL-PvdA: pragmatisch of te riskant? Laat het ons weten op onze sociale media.
Bron: dagelijksestandaard.nl
