De pendelbus tussen Emmen en het aanmeldcentrum in Ter Apel blijft vooralsnog gratis voor asielzoekers rijden. Dat gebeurt ondanks het bezwaar van demissionair minister van Asiel Eline Keijzer (BBB), die vindt dat er weer betaald moet worden. Zij liet weten dat, als gemeenten vasthouden aan gratis vervoer, zij dan ook zelf voor de kosten moeten opdraaien. Vanmorgen reed de bus nog steeds zonder kaartverkoop, wat opnieuw de vraag opriep wie er nu daadwerkelijk over deze maatregel gaat en wie de rekening betaalt.
Bus blijft gratis ondanks bezwaar
De gemeenten Westerwolde (waar Ter Apel onder valt) en Emmen maakten eerder bekend dat zij tijdelijk het busvervoer gratis zouden maken voor asielzoekers. Aanleiding was een toename van incidenten in en rond de bus, variërend van weigeren te betalen tot verbaal en fysiek misgedrag. Door de drempel van een kaartje weg te nemen, hopen de gemeenten de druk op chauffeurs, reizigers en toezichthouders te verminderen en de rust in het openbaar vervoer te herstellen.
Die stap stuit op kritiek in Den Haag. Keijzer noemt het besluit onrechtvaardig tegenover andere reizigers die wel een kaartje kopen en wil dat de gratis regeling van tafel gaat. Toch is de praktijk dat de pendelbus vanochtend opnieuw zonder betaling reed, waardoor er feitelijk een patstelling is ontstaan tussen het Rijk en de lokale bestuurders.
Waarom de maatregel werd ingevoerd
Volgens de betrokken gemeenten liep het aantal incidenten de afgelopen tijd op, zowel in frequentie als in heftigheid. De ritprijs van 4,52 euro bleek een terugkerend breekpunt: asielzoekers die vaak van de bus gebruikmaken, weigerden soms te betalen, wat leidde tot spanningen met chauffeurs en andere passagiers. Daarbij kwamen meldingen van intimiderend gedrag en onveilige situaties. De gratisregeling is bedoeld als een praktische interventie om de situatie te stabiliseren, niet als een structurele oplossing, benadrukken lokale bestuurders.
De gemeenten zeggen dat zij actief onderzoeken hoe het vervoer op een andere manier kan worden bekostigd, maar dat terugkeren naar betalen aan de voordeur geen optie is. Volgens hen lost dat de kern van de overlast niet op. Zij willen eerst rust en voorspelbaarheid in het ov, en daarna een duurzame regeling die uitvoerbaar en handhaafbaar is.
Minister keijzer wil draai terug
Keijzer heeft de gemeenten opgeroepen om zich te houden aan eerdere afspraken over de financiering van het vervoer. Volgens haar worden de kosten nu gedekt uit het budget voor Asiel en Migratie en past gratis vervoer daar niet in. Zij spreekt van een “heel vreemde situatie” en zegt dat zij in elk geval niet meebetaalt aan gratis buskaartjes. De minister benadrukt dat er gelijkheid moet zijn tussen reizigers en dat asielzoekers, net als anderen, gewoon een kaartje dienen te kopen.
Voordat ze de NOS te woord stond, liet Keijzer eerst uitzoeken in hoeverre zij formeel over het tariefbeleid in deze buslijn gaat. Dat onderstreept de bestuurlijke complexiteit: openbaar vervoer, concessies en tariefafspraken vallen vaak onder regionale en lokale verantwoordelijkheid, terwijl de landelijke overheid de asielopvang en bijbehorende randvoorwaarden financiert.
Wie betaalt de rekening
De kern van het conflict draait uiteindelijk om de financiering. Als de bus gratis blijft, moet iemand de rekening betalen: het Rijk, de provincie, de vervoerder of de gemeenten zelf. Keijzer stelt dat het asielbudget hier niet voor bedoeld is en dat gratis ov geen precedent mag scheppen. De gemeenten wijzen op de aanpak van overlast en veiligheid en zeggen dat een tijdelijke ingreep te legitimeren is zolang er aan een alternatief wordt gewerkt.
Daarmee schuurt de discussie langs de grenzen van bevoegdheden en kasstromen. Het is de vraag of het Rijk voorwaarden kan stellen aan lokale tariefkeuzes wanneer die met rijksgeld worden gedekt, en in hoeverre gemeenten autonome ruimte hebben om uitzonderingen te maken als de openbare orde in het gedrang komt. Dat bestuurlijke spanningsveld is niet nieuw in het asieldossier, waar verantwoordelijkheden regelmatig in elkaar grijpen.
Gemeenten zoeken alternatieve financiering
De gemeente Westerwolde laat weten dat teruggaan naar betalen aan de voordeur geen oplossing is voor de problemen die buschauffeurs en inwoners ervaren. In overleg met Emmen wordt bekeken of er andere manieren zijn om de kosten te dekken. Eén van de opties is het inhouden van een deel van het leefgeld van asielzoekers om de ritten indirect te bekostigen. Dat is juridisch en praktisch geen eenvoudige route, maar de gemeenten willen die mogelijkheid serieus verkennen.
Westerwolde en Emmen nodigen Keijzer uit om snel om tafel te gaan. In dat gesprek willen zij niet alleen de financiering bespreken, maar vooral ook hoe de overlast structureel kan worden aangepakt. Denk aan betere begeleiding, heldere gedragscodes, extra toezicht en gerichte handhaving. Volgens de gemeenten moet de discussie over geld hand in hand gaan met maatregelen die chauffeurs en reizigers daadwerkelijk beschermen.
Juridische en praktische haken en ogen
Het idee om kosten via het leefgeld te verrekenen, roept vragen op. Leefgeld is bedoeld voor primaire uitgaven en kent wettelijke kaders. Aanpassing of uitzonderingen vergen doorgaans bestuurlijke afspraken, juridische onderbouwing en zorgvuldige uitvoering. Bovendien moet worden voorkomen dat de oplossing op papier tot nieuwe spanningen in de bus leidt, bijvoorbeeld wanneer reizigers het gevoel hebben dat er dubbel wordt afgerekend of wanneer de controle daarop tot discussies leidt.
Ook praktisch speelt er veel: wie controleert de toegang, hoe wordt misbruik voorkomen, en hoe sluit de maatregel aan op bestaande ov-concessies en tariefsysteem? De vervoerder en toezichthouders moeten de regeling kunnen uitvoeren zonder extra risico’s. Dat is een belangrijke randvoorwaarde waarover alle partijen het eens lijken: veiligheid en uitvoerbaarheid gaan voor.
Reacties en belangen
De belangen lopen uiteen. Voor lokale bewoners en chauffeurs staat veiligheid voorop. Voor de minister telt gelijke behandeling van reizigers en zorgvuldig gebruik van rijksmiddelen. Voor asielzoekers is toegankelijk vervoer essentieel om basisvoorzieningen te bereiken, maar de norm van betalen geldt eveneens. De uitdaging is het vinden van een regeling die spanning in de bus vermindert, zonder onbedoelde signalen af te geven of extra bureaucratie te creëren.
De gemeenten benadrukken dat de gratis pendelbus een noodmaatregel is in een gespannen situatie. De minister wil juist voorkomen dat een tijdelijke uitzondering een langdurige standaard wordt. Tussen die standpunten ligt de opdracht om tot heldere afspraken te komen over gedrag, toezicht en bekostiging, zodat de busverbinding functioneert zonder incidenten en zonder discussie over de afrekening.
Hoe nu verder
Voorlopig blijft de bus gratis rijden. Gemeenten werken aan alternatieve financiering en bereiden een gesprek met Keijzer voor. Daarbij komt naar verwachting zowel de aanpak van overlast als de financieringsvorm op tafel. Pas als daar duidelijkheid over is, kan de tijdelijke regeling worden vervangen door een houdbare oplossing die recht doet aan veiligheid, betaalbaarheid en rechtsgelijkheid.
De komende dagen zal moeten blijken hoeveel beleidsruimte er is, wie de regie pakt en hoe snel er overeenstemming ontstaat. Tot die tijd blijft het een spanningsveld tussen pragmatisch ingrijpen op straat en principiële keuzes in Den Haag. Afsluitend: het doel is helder – rust in de bus en duidelijkheid bij de kassa – maar de weg ernaartoe vergt samenwerking, juridische zorgvuldigheid en politieke wil. Heb jij hier een mening over? Laat het weten via onze sociale media.
Bron: nos.nl
