Thomas van Groningen spaarde de messen niet na de oudejaarsconference van Peter Pannekoek. Volgens de presentator “kletst” de cabaretier uit zijn nek met zijn vergelijking tussen islamitische partijen en de SGP. Het leverde direct een fel debat op.
Gemengde reacties
De nieuwe oudejaarsconference van Pannekoek verdeelde het publiek. Waar hij vroeger vooral scoorde met tempo en punchlines, koos hij nu nadrukkelijker voor geëngageerde grappen. Voor sommigen verfrissend, voor anderen een misser die weinig lachsalvo’s opleverde.
Bridget Maasland, normaal een uitgesproken fan, zei niet één keer hardop te hebben gelachen. Dat sentiment kwam vaker voorbij: inhoud boven humor, vonden critici. Wie enkel kwam voor de snelle grappen, voelde zich soms op een zijspoor gezet.
Van gervais naar Pannekoek
Advocaat Bram Moszkowicz keek eerst naar Ricky Gervais en schakelde daarna door naar Pannekoek. Die overgang deed pijn, bekende hij aan de desk van Nieuws van de Dag. Het contrast in stijl en scherpte was ongunstig.
Thomas van Groningen zette er een kwinkslag naast: dat is alsof je van de Champions League naar de IJsselmeervogels zapt. Moszkowicz kon erom lachen en knikte: soms valt de lat simpelweg net even hoger uit.
De omstreden grap
De grootste ophef ontstond rond Pannekoeks uithaal naar islamcritici en zijn vergelijking met de SGP. Hij schetste een scenario waarbij Denk alle vrouwen van de kieslijst zou halen en zette daar de orthodox-protestantse partij tegenover.
De grap mondde uit in een grove punchline over vrouwen en politiek bij de SGP, bedoeld om hypocrisie bloot te leggen. Maar de uithaal schuurde, mede door de expliciete formulering, en riep vragen op over eerlijkheid en proportie.
Niet om te lachen
Tv-criticus Victor Vlam vond het vooral politieke boodschap en te weinig humor. Dat het een BNNVARA-productie is, verklaart volgens hem de linkse signatuur. Prima, zegt hij, als de grappen maar écht grappig zijn.
In dit geval vond Vlam de lach te ver te zoeken. Satire mag prikken en partijdig zijn, benadrukte hij, maar dan moet de pointe knetteren. Hier klonk volgens hem vooral een stelling met een grapje eromheen.
Grachtengordelblik
Vlam noemde het ook typisch grachtengordeldenken: een vergelijking die voor veel mensen logisch lijkt, maar die op de feiten rammelt. De verontwaardiging over islamisering tegenover de SGP op één lijn zetten zou simpelweg te kort door de bocht zijn.
Volgens hem is het ironisch dat satire die pretendeert nuance te brengen, soms zelf versimpelt. De grap werkte daardoor eerder als preek voor eigen parochie dan als brug naar andersdenkenden. En dat breekt de lach, meent hij.
Van groningen reageert
Thomas van Groningen ging nog een stap verder: het is gewoon niet waar, zei hij. Hij was bij een SGP-ledenbijeenkomst en zag hoe groot de mediaophef was over de rol van vrouwen binnen die partij.
Volgens Thomas doet Pannekoeks schets daarmee geen recht aan de realiteit. De SGP kreeg de afgelopen jaren juist stevige kritiek en publieke druk op dit dossier. Doen alsof het stil bleef, vindt hij misleidend.
Sgp in context
De SGP kent een conservatieve traditie waarin vrouwen lange tijd niet op verkiesbare plekken stonden. Juridische en maatschappelijke druk dwong de partij tot aanpassingen, al bleven de verhoudingen onderwerp van debat en publieke aandacht.
SGP-leider Chris Stoffer kwam hierover herhaaldelijk onder vuur te liggen. Eva Jinek ging er in een spraakmakende uitzending fel op in, wat door sommigen als een verbale lynchpartij werd ervaren. Kortom: onzichtbaar is het debat nooit geweest.
Verschil in aard
Vlam maakte nog een onderscheid: institutionele regels tegenover persoonlijke omgang. De SGP bakent rollen op principe in, stelde hij, terwijl sommige migranten juist in het dagelijks leven onaardig of denigrerend naar vrouwen kunnen zijn.
Die nuance vindt hij wezenlijk. Je kunt ze niet één-op-één vergelijken, concludeerde Vlam, en dat maakt de grap scheef. Bram Moszkowicz stemde in: humor mag hard zijn, maar moet wel hout snijden om te beklijven.
Marjolein faber onder vuur
Pannekoek richtte zijn pijlen ook op Marjolein Faber, die hij een “schizofrene gek” noemde. Voor Moszkowicz ging dat te ver: het is flauw, onnodig op de persoon, en het raakt aan gevoelige thematiek rond mentale gezondheid.
Hij noemde zichzelf bovendien fan van Fabers werk als oud-asielminister en vond de uithaal weinig toevoegend. Kritiek op beleid is prima, benadrukte hij, maar scheldwoorden zetten zelden aan tot een beter gesprek of betere grappen.
Humor met boodschap
De spanning tussen engagement en amusement is ouder dan satire zelf. Wie de actualiteit fileert, wil iets zeggen én laten lachen. Maar hoe zwaarder de boodschap, hoe zenuwachtiger het publiek als de grap niet landt.
Pannekoek staat bekend om zijn timing en energie. Juist daarom voelt een stroevere set extra opvallend. Als de pointe hapert, klinkt de preek harder. En dan blijft van het vuurwerk vooral rook over.
Het oudejaarsritueel
De oudejaarsconference is in Nederland bijna heilig. Het is de avond waarop cabaretiers de balans opmaken, big game spelen en het land even een spiegel voorhouden. Verwachtingen zijn enorm, kritiek daarna meestal net zo.
Vergelijkingen met internationale namen als Gervais liggen dan op de loer. Toch spelen ook cultuur en context mee: wat hier schuurt, lacht elders. Het blijft precisiewerk, zeker als politieke lijnen scherper zijn getrokken.
Waar ligt de grens
Waar stopt satire en begint sarren? De grens verschuift met de tijd, het onderwerp en de sfeer in de zaal. Persoonlijke beledigingen, zeker met mentale labels, voelen steeds vaker als een snelle maar armoedige uitweg.
Anderzijds moet satire kunnen bijten en niet bang zijn voor heilige huisjes. De kunst is om hard te slaan zonder goedkoop te worden. Dáár zit het vakmanschap: pijnlijk precies, maar wél waar en vermakelijk.
Omroep en kleur
BNNVARA wordt vaker gezien als links georiënteerd. Dat schept verwachtingen én vooroordelen. Vlam zegt: prima dat er kleur is, als de grappen maar overeind blijven. Humor is immers het voertuig, niet de bagagedrager.
Wanneer het vehikel hapert, voel je de boodschap stoten. Dan wordt het meer opinie dan comedy, en dat is een lastige balans op oudejaarsavond. Het publiek komt om te lachen, niet om het partijprogramma mee naar huis te nemen.
Publiek als scheidsrechter
Uiteindelijk beslist het publiek. Online klonken lovende woorden over lef en maatschappelijk gevoel, maar ook vermoeidheid over politieke moppen en “preken”. Wie zich niet herkende, haakte af; wie dat wel deed, omarmde de prik.
Dat tweesplitsen is eigen aan deze tijd: we leven in filterbubbels, ook bij humor. Het mooie van theater is dat iedereen samenkomt. Maar zelfs daar, in één zaal, komen we soms thuis in heel andere werelden.
En nu verder
Wat blijft hangen? Pannekoek durfde scherp te zijn, maar raakte ook naast. Thomas van Groningen prikte door een vergelijking heen die volgens hem feitelijk rammelt. Vlam vroeg om grappen die méér zijn dan verpakking voor een stelling.
De les is klassiek: engagement werkt alleen als het ook knettergoed is als comedy. Anders voelt de boodschap zwaar en de avond lang. Wat vond jij? Praat met ons mee op onze socials en deel je kijk.
Bron: mediacourant.nl
