De hoogste bestuursrechter heeft uitgesproken dat asielzoekers die wachtgeld krijgen doordat de IND te laat beslist, dat bedrag als vermogen mogen worden aangemerkt. Het COA mag daardoor een bijdrage vragen voor de opvang, mits proportioneel.
Waar draait deze zaak om?
De zaak begon met vier asielzoekers die dwangsommen ontvingen omdat beslistermijnen overschreden waren. Volgens het COA kwamen zij daarmee boven de vermogensgrens en moesten zij meebetalen aan kost en inwoning. Zij vochten dat besluit aan.
Zij betoogden dat dit geld niet echt ‘vermogen’ is, maar een vorm van immateriële compensatie voor stress, onzekerheid en uitval door jaren wachten. Als je het als schadevergoeding ziet, zo stelden zij, mag het niet meetellen.
Wat zijn dwangsommen?
Een dwangsom is een geldbedrag dat oploopt zolang de overheid te laat is met beslissen, tot een wettelijk maximum. Het is bedoeld als stok achter de deur, niet als vergoeding van daadwerkelijk geleden schade.
Die systematiek moet de overheid prikkelen om binnen termijnen te beslissen, zodat mensen niet eindeloos in het ongewisse blijven. In de praktijk gebeurt dat lang niet altijd, waardoor dwangsommen de laatste jaren vaker zijn uitgekeerd.
Het oordeel van de raad van state
De raad van state veegde het argument van tafel dat een dwangsom immateriële schade dekt. Het is een drukmiddel richting de minister en IND, geen troostgeld. Daarom mag het meetellen als regulier, beschikbaar vermogen.
Volgens de rechter sluit dat aan bij Europese regels: wie over voldoende middelen beschikt, kan een bijdrage aan de opvang worden gevraagd. Het gaat nadrukkelijk om een bijdrage, niet om volledige terugbetaling van alle gemaakte kosten.
Waarom telt dit als vermogen?
De kern is dat de dwangsom vrij te besteden is en geen label ‘schadevergoeding’ draagt. Het geld staat feitelijk op de rekening van de asielzoeker, en kan dus in principe worden aangesproken om eigen kosten te dekken.
Dat onderscheid is juridisch belangrijk. Schadevergoedingen voor bijvoorbeeld letsel of onrechtmatige detentie kunnen soms anders worden behandeld. Een dwangsom is echter puur een prikkel om regels na te leven, zonder oordeel over persoonlijke schade.
Wat betekent dit voor anderen?
De uitspraak werkt door naar alle asielzoekers die vergelijkbaar wachtgeld ontvangen. Kom je door dat bedrag boven de vermogensgrens, dan kan het COA kostgeld heffen. Die bijdrage hangt af van de hoogte van je beschikbare middelen.
Niet iedereen hoeft evenveel te betalen. Het COA beoordeelt per geval welk vermogen aanwezig is en wat redelijk is. Het gaat dus om maatwerk, maar de hoofdregel is duidelijk: eigen middelen gaan vóór collectieve opvang.
Hoe werkt de vermogensgrens?
Het COA hanteert een drempel waarbinnen spaargeld of inkomsten geen gevolgen hebben voor je verblijf in een opvanglocatie. Pas wanneer je daarboven komt, ontstaat een plicht tot bijdragen. Dat geldt voor dwangsommen en andere inkomsten.
Denk aan loon uit arbeid, stortingen uit het buitenland of uitgekeerde erfenissen. Wie over aantoonbare eigen middelen beschikt, wordt geacht mee te betalen. Dat principe is niet nieuw, maar krijgt met deze uitspraak expliciet groene licht van de rechter.
Waarom is dit zo gevoelig?
Het schuurt omdat dwangsommen hun oorsprong vinden in falend overheidsoptreden. De overheid is te laat, betaalt daarvoor, en int via een bijdrage weer een deel terug. Voor veel mensen voelt dat als dweilen met de kraan open.
Tegenstanders waarschuwen dat de prikkel om tijdig te beslissen zo wordt afgezwakt. Voorstanders antwoorden dat het onlogisch is om mensen met duizenden euro’s aan vermogen gratis te blijven huisvesten en onderhouden uit publieke middelen.
Europese regels en de ruimte
In de Europese opvangregels staat dat lidstaten een bijdrage mogen vragen wanneer iemand voldoende financiële middelen heeft. Nederland heeft die mogelijkheid al jaren in beleid vastgelegd; de rechter ziet weinig ruimte om daar van af te wijken.
Belangrijk is wel dat de toepassing proportioneel blijft en oog heeft voor persoonlijke omstandigheden. Wie bijvoorbeeld medische kosten moet maken of schulden heeft, kan dat laten meewegen. Maar de hoofdregel blijft: vermogen telt en geeft meebetalingsplicht.
Gevolgen voor procedures
Voor lopende en toekomstige zaken is de boodschap helder: procederen tegen het meetellen van dwangsommen heeft weinig kans. Het COA mag dat blijven doen, zolang het zorgvuldig motiveert en de bijdrage in verhouding staat tot het vermogen.
Dat biedt duidelijkheid, maar lost het echte probleem niet op: de trage besluitvorming bij de IND. Zolang die achterstanden aanhouden, blijven dwangsommen ontstaan en volgt onvermijdelijk debat over de vraag wie welk deel van de rekening betaalt.
De kern van het probleem
De IND kampt al jaren met personeelstekorten, hoge instroom en ingewikkelde dossiers. Beslistermijnen worden overschreden, mensen wachten, en de dwangsomregeling treedt in werking. Het is symptoombestrijding van een keten die structureel onder druk staat.
Oplossingen liggen bij snellere procedures, meer capaciteit en heldere prioritering. Zolang die beweging niet echt doorzet, blijft het systeem piepen en kraken, met financiële prikkels, rechtszaken en publieke verontwaardiging als voorspelbare bijwerkingen.
Reacties uit het veld
Mensenrechtenorganisaties spreken van een zure uitkomst voor een kwetsbare groep, die het wachten mentaal en financieel al zwaar genoeg vindt. Bestuurders reageren dat het simpelweg niet uit te leggen is dat vermogen onbenut blijft in collectieve opvang.
Juristen prijzen de helderheid die de uitspraak biedt, maar wijzen erop dat uitzonderingen mogelijk blijven bij schrijnende omstandigheden. De praktijk zal moeten uitwijzen hoe ruimhartig het COA omgaat met maatwerk en welke grenzen de rechter aanvaardt.
Wat betekent het in de praktijk?
Krijg je een dwangsom uitgekeerd, dan is het verstandig meteen te checken wat dat doet met je vermogenspositie bij het COA. Bewaar bewijs van uitgaven en bijzondere omstandigheden, zodat je kunt onderbouwen waarom een lagere bijdrage passend is.
Let er ook op dat vermogen kan fluctueren. Wordt geld overgemaakt naar familie of besteed aan noodzakelijke kosten, dan kan je situatie veranderen. Transparantie richting het COA helpt om discussies te voorkomen en sneller tot heldere afspraken te komen.
Tot slot
Deze uitspraak zet een dikke streep onder bestaand beleid: dwangsommen tellen als vermogen mee. Dat is helder, al blijft het ongemakkelijk voelen zolang trage besluitvorming de oorzaak is. Echte verlichting begint bij een sneller en betrouwbaarder systeem.
Tot die tijd is de boodschap aan asielzoekers even praktisch als teleurstellend: wie dankzij wachtgeld boven de drempel uitkomt, betaalt mee aan opvang. Vragen, zorgen of ideeën hierover? Laat van je horen op onze socials; we praten graag door.
Bron: trendyvandaag.nl
