Miljoenen mensen die dagelijks aspirine slikken om hun hart te beschermen, lopen mogelijk meer risico dan gedacht. Een vooraanstaand cardioloog waarschuwt dat de nadelen van het dagelijkse gebruik bij veel mensen zwaarder wegen dan de voordelen en in sommige gevallen zelfs levensbedreigend kunnen zijn.
Aspirine werd eind negentiende eeuw ontwikkeld als pijnstiller en groeide in de decennia daarna uit tot een veelgebruikt middel ter preventie van hart en vaatziekten. Omdat het bloedverdunnend werkt, werd het jarenlang voorgeschreven om het risico op hartaanvallen en beroertes te verkleinen. In het Verenigd Koninkrijk nemen naar schatting meer dan twee miljoen mensen dagelijks aspirine, vaak zonder recente medische indicatie.
Uit nieuwere onderzoeken blijkt echter dat aspirine nauwelijks beschermend werkt bij mensen die geen bestaande hart of vaatproblemen hebben. Tegelijkertijd vergroot het middel wel degelijk de kans op ernstige bijwerkingen. Vooral bij mensen die nooit een hartaanval of beroerte hebben gehad, kan het risico groter zijn dan de mogelijke gezondheidswinst.
De Britse gezondheidsdienst NHS wijst erop dat veelvoorkomende bijwerkingen bestaan uit maagklachten, zoals indigestie en buikpijn, en een verhoogde bloedingsneiging. Mensen merken dit bijvoorbeeld aan sneller blauwe plekken krijgen, vaker een bloedneus hebben of dat wondjes langer blijven bloeden.
Naast deze relatief milde klachten zijn er ook ernstigere bijwerkingen waarbij direct medisch contact noodzakelijk is. Denk aan het ophoesten van bloed, bloed in de ontlasting of urine, of zwarte teerachtige ontlasting, wat kan wijzen op inwendige bloedingen. Ook geelverkleuring van de huid of ogen kan optreden, een mogelijk teken van leverproblemen. Daarnaast kunnen pijnlijke gewrichten in handen en voeten duiden op een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed, wat jicht kan veroorzaken. Opgezwollen handen of voeten kunnen wijzen op vochtophoping.
Aspirine kan bovendien maagzweren veroorzaken en in zeldzame gevallen leiden tot ernstige allergische reacties. In het begin van deze eeuw, toen het voorschrijven van aspirine op zijn hoogtepunt was, zou het middel volgens Britse media mogelijk hebben bijgedragen aan duizenden sterfgevallen per jaar. Ook bestaat er zorg dat langdurig gebruik het risico op hersenbloedingen vergroot.
In 2021 werd de officiële richtlijn in het Verenigd Koninkrijk aangescherpt. Sindsdien geldt dat mensen alleen dagelijks aspirine zouden moeten gebruiken als een arts dat expliciet adviseert. Twee jaar later kregen huisartsen bovendien het advies om aspirine niet meer standaard voor te schrijven aan patiënten die nog nooit een hartaanval hebben gehad.
Voor mensen die wél een beroerte of hartinfarct hebben doorgemaakt, blijft het advies anders. In die gevallen kan dagelijks aspirine nog steeds zinvol zijn. De NHS benadrukt dat iedereen die aspirine gebruikt op doktersadvies hier niet zomaar mee moet stoppen zonder eerst medisch overleg.
Een grootschalige studie uit 2019 van het Britse National Heart and Lung Institute concludeerde dat de voordelen van dagelijks aspirinegebruik bij gezonde mensen zonder onderliggende hartproblemen zeer beperkt zijn. Tegelijkertijd nam bij deze groep het risico op ernstige inwendige bloedingen duidelijk toe.
Professor Malcolm Finlay, cardioloog aan het Barts Heart Centre in Londen, onderschrijft die conclusies. Volgens hem is er voor patiënten die eerder een hartaanval of beroerte hebben gehad nog altijd een goede reden om dagelijks aspirine te slikken. Voor iedereen daarbuiten ziet hij echter weinig voordeel. Hij benadrukt dat de bijwerkingen niet onderschat mogen worden. Een maagbloeding kan dagenlang hevige pijn veroorzaken en een bloeding in de hersenen kan direct levensbedreigend zijn.
Finlay spreekt daarbij ook uit eigen ervaring. Hij kreeg zelf een ernstige maagbloeding toen hij aspirine gebruikte vanwege een rugblessure. Dat onderstreept volgens hem hoe riskant langdurig gebruik kan zijn, zelfs bij mensen met medische kennis.
Om de kans op maagproblemen te verkleinen schrijven artsen bij aspirinegebruik vaak ook maagbeschermers voor, zoals omeprazol of lansoprazol. Toch waarschuwt Finlay dat ook deze combinatie niet bedoeld is voor langdurig gebruik. Volgens hem zijn er tegenwoordig veel betere behandelingen voor hart en vaatziekten die minder schadelijke bijwerkingen hebben.
De NHS adviseert mensen die toch aspirine gebruiken om het altijd met voedsel in te nemen om maagklachten zoveel mogelijk te beperken. Tegelijkertijd blijft waakzaamheid belangrijk, zeker bij langdurig gebruik.
Een extra waarschuwing geldt voor kinderen. Aspirine mag nooit worden gegeven aan jongeren onder de zestien jaar, tenzij een arts dat expliciet voorschrijft. Het middel kan bij kinderen leiden tot het zeldzame maar levensgevaarlijke syndroom van Reye, dat ernstige schade aan lever en hersenen veroorzaakt.
De boodschap van artsen is dan ook duidelijk. Dagelijks aspirine slikken is geen onschuldig ritueel en zeker niet voor iedereen geschikt. Wie twijfelt over het eigen gebruik, doet er verstandig aan dit met de huisarts te bespreken in plaats van op eigen initiatief door te slikken of te stoppen.
