De eerste contouren van het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA liggen op straat. Het akkoord, met de werktitel ‘Aan de slag’, zet stevig in op begrotingsdiscipline: het tekort moet onder de 2 procent blijven, strenger dan de Europese 3-procentnorm. Nederland zegt bovendien opnieuw ‘nee’ tegen eurobonds, terwijl de publieke omroep een geplande extra bezuiniging van 50 miljoen euro ziet verdwijnen. Tegelijk blijven grote dossiers open, zoals de hypotheekrenteaftrek en aanvullend asielbeleid. Kortom: er ligt veel op tafel, maar het laatste woord is nog lang niet gezegd.
Strak financieel kader
De coalitie kiest voor een krap financieel keurslijf: het begrotingstekort mag niet verder oplopen dan 2 procent van het bruto binnenlands product. Dat is strenger dan Brussel voorschrijft en moet rust en voorspelbaarheid brengen in het financieel beleid.
Volgens ingewijden is die 2-procentgrens geen vrijblijvende ambitie, maar een harde spelregel voor nieuw beleid. In 2025 kwam het tekort uit op 1,8 procent, en voor de komende jaren werd toch al rond 2 procent gerekend. Het akkoord borgt die lijn.
Spanningsveld in de formatie
Het financiële kader was een van de lastigste knopen. D66 en CDA zagen ruimte om de staatsschuld gecontroleerd te laten oplopen voor investeringen, bijvoorbeeld in defensie en grote transities. De VVD hield juist vast aan klassieke begrotingsdiscipline.
In de uitkomst lijkt de VVD-lijn te domineren, gesteund door adviezen van topambtenaren, het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank. D66 en CDA zullen op andere terreinen hun stempel willen drukken, maar het uitgavenplafond ligt daarmee wel vast.
Geen eurobonds voor Nederland
Een duidelijke afspraak: Nederland stemt niet in met eurobonds, gezamenlijke Europese leningen. Dat idee werd tijdens de coronacrisis en in de steun aan Oekraïne vaker geopperd, maar stuit hier al jaren op principiële en praktische bezwaren.
De redenering blijft onveranderd: Nederland kan zelfstandig goedkoper lenen dan veel andere EU-landen en wil geen open eindjes in Europese risicodeling. Het nieuwe kabinet-Jetten zet die lijn voort, wat in Brussel direct voelbaar zal zijn in onderhandelingen.
Publieke omroep krijgt adempauze
Voor de NPO is er een meevaller: de extra bezuiniging van 50 miljoen euro gaat van tafel. Die maatregel kwam bovenop een eerdere besparing van 100 miljoen die al was afgesproken door het kabinet-Schoof en blijft dus wél staan.
De druk op de publieke omroep wordt zo iets verlicht, maar structurele keuzes blijven uit. Hoe de NPO zich moet aanpassen aan teruglopende middelen, digitalisering en veranderend kijkgedrag, is nog onduidelijk. Details over hervormingen ontbreken vooralsnog volledig.
Grote onbekenden blijven liggen
Ondanks de lekken zijn er nog veel vraagtekens. Waar vallen eventuele extra bezuinigingen of lastenverzwaringen? Die puzzel is nog niet gelegd. Pijnlijke keuzes lijken onvermijdelijk als de 2-procentnorm koste wat kost wordt vastgehouden.
Een gevoelig dossier is de hypotheekrenteaftrek. D66 en CDA willen beperken, de VVD verzet zich daartegen. Of er een compromis komt via geleidelijke versobering of flankerend beleid voor starters en middeninkomens, is nog niet openbaar.
Waarom die 2 procent ertoe doet
Een striktere norm dan Europa vraagt, is een signaal aan financiële markten: Nederland kiest voor stabiliteit en voorspelbaarheid. Dat kan helpen rente- en risicokosten laag te houden, zeker in een periode van hogere internationale onzekerheden.
De keerzijde: minder speelruimte om te investeren in economie en samenleving wanneer tegenwind toeslaat. De kunst wordt om prioriteiten scherp te stellen, zodat noodzakelijke investeringen doorgaan zonder het begrotingsanker los te laten.
Defensie en de NAVO-norm
Tijdens de formatie klonk nadrukkelijk de wens om in defensie te investeren en de NAVO-norm te halen. Dat betekent stabiel boven 2 procent van het bbp aan defensie-uitgaven, in een tijd waarin veiligheid en geopolitiek weer domineren.
Juist daarom is de gekozen begrotingsdiscipline spannend: hogere vaste lasten in defensie drukken op andere uitgaven. De coalitie zal moeten laten zien waar ruimte ontstaat, bijvoorbeeld via herprioritering, efficiëntere uitvoering of gefaseerde projecten.
Politieke reacties en risico’s
Bij voorstanders klinkt opluchting: eindelijk duidelijkheid over het financiële kader. Tegenstanders vrezen dat een harde norm vernieuwing remt, bijvoorbeeld bij woningbouw, klimaat of zorg. De echte test komt zodra de rekenmachine pijnpunten aanwijst.
Politiek schuilt het risico in dossiers met uitgesproken partijlijnen, zoals de hypotheekrenteaftrek. Te veel inleveren kost achterbansteun, te weinig compromissen zet de coalitie vast. De onderlinge verhoudingen worden scherper zodra concrete keuzes volgen.
Wat ontbreekt nog in de stukken
We hebben nu vooral het financiële geraamte, niet het hele huis. Details over klimaatbeleid, onderwijs, woningmarkt en zorg zijn nog niet gelekt. Ook uitvoerbaarheid en personele capaciteit blijven een open vraag in vrijwel elk departement.
De afgelopen jaren waren uitvoering en handhaving vaak de achilleshiel van beleid. Een strak budget zonder realistische planning leidt tot vertraging of tegenvallers. Het is uitkijken of het akkoord voldoende geld en tijd reserveert voor uitvoering.
Asielbeleid blijft in de wacht
Over aanvullend asielbeleid is niets concreets bekend. De vraag is of het kabinet bovenop de lopende wetgeving in de Eerste Kamer extra afspraken maakt, bijvoorbeeld over spreiding, opvangcapaciteit of instroombeperkende maatregelen binnen Europese kaders.
Veel zal afhangen van wat juridisch houdbaar is en wat uitvoerbaar blijkt voor gemeenten en organisaties. De coalitie balanceert hier tussen belofte en werkelijkheid, met grote maatschappelijke impact en traditioneel felle politieke debatten in het vooruitzicht.
Wat merkt de burger?
Voor huishoudens betekent de 2-procentgrens waarschijnlijk dat nieuwe wensen vaker moeten wijken of later starten. Of dat via bezuinigingen of hogere lasten gaat, is open. Huiseigenaren volgen het hypotheekrenteaftrekdossier op de voet, starters letten op betaalbaarheid.
Voor bedrijven geeft begrotingsrust enige zekerheid over de financiële omgeving, maar investeringsprikkels en subsidies kunnen soberder worden. Tegelijk wil de coalitie economisch concurrerend blijven. De praktijk zal uitwijzen waar ruimte ontstaat en waar de klap valt.
Hoe nu verder?
De fracties hebben ingestemd met de hoofdlijnen, maar het echte werk volgt nu: tekst uitharden, gaten dichten, cijfers laten checken en de Kamer informeren. Pas dan wordt duidelijk hoe de puzzel van wensen, dekking en uitvoering precies valt.
De titel ‘Aan de slag’ schept hoge verwachtingen van tempo en resultaat. De komende weken draait het om transparantie: welke keuzes worden gemaakt, welke niet, en waarom. Zodra er meer ligt, praten we je bij. Reageren op sociale media? We horen je graag.
Bron: nieuwrechts.nl
