Volgens gelekte stukken waar De Telegraaf inzage in zegt te hebben, tekent zich een akkoord af tussen VVD, CDA en D66. De werknaam ‘kabinet-Jetten’ zingt rond. Het beeld is scherp: de NPO wordt ontzien, terwijl zorg en sociale zekerheid de rekening vrezen.
Wat er nu op tafel ligt
In de eerste contouren van het coalitieakkoord staat één opvallende verschuiving: de extra bezuiniging van 50 miljoen euro op de publieke omroep zou van tafel zijn. In ruil daarvoor beloven de partijen een strakker begrotingskader met een tekortgrens van maximaal twee procent.
Dat klinkt netjes en degelijk, maar het geld moet wel ergens vandaan komen. Als je de NPO spaart, extra investeert in prioriteiten als defensie en klimaat, en tóch binnen die grens wilt blijven, schuift de pijn snel richting zorg en sociale zekerheid.
Npo uit de wind
De voorgenomen bezuiniging op de NPO was al omstreden. Nu zou die dus worden geschrapt. Voorstanders noemen het essentieel voor onafhankelijke journalistiek en cultuur. Critici zien vooral politieke zelfbescherming: geen gedoe met Hilversum vlak voor een nieuw kabinet.
Publieke omroepfinanciering is vaker speelbal geweest bij formaties. Het verschil nu: elders is weinig vet op de botten. Als programmabudgetten blijven staan, en de totale uitgaven niet mogen stijgen, wordt elke ontziening één op één een druk op andere posten.
Waar de rekening belandt
De zorg is veruit de grootste uitgavenpost van de rijksbegroting. Sociale zekerheid volgt. Wie snel veel bespaart, kijkt dus logischerwijs daar. Dat kan via lagere groeipaden, efficiencykortingen, hogere eigen bijdragen of het versoberen van regelingen.
Volgens Haagse bronnen wordt “breed gekeken”. Dat klinkt geruststellend, maar is juist het alarmsignaal: brede verkenning betekent dat niets heilig is. Van zorgtoeslag tot langdurige zorg en re-integratiebudgetten, alles komt in beeld als de norm hard is.
De tweeprocentsnorm uitgelegd
Europa hanteert als vuistregel een maximaal begrotingstekort van drie procent. Dit akkoord zou daaronder willen blijven met een eigen plafond van twee procent. Het signaal: we zijn zuinig en voorspelbaar. De praktijk: je dwingt jezelf tot scherpe keuzes.
Met economische tegenwind of lagere belastingopbrengsten raken zulke plafonds razendsnel. Dan rest ofwel extra bezuinigen, of nieuwe inkomsten zoeken. Politiek gezien kiezen partijen vaak voor het eerste, omdat lastenverzwaringen directer voelbaar zijn bij gezinnen en bedrijven.
Zorg en sociale zekerheid onder druk
Bezuinigen in de zorg gebeurt zelden met de kaasschaaf. Het gaat om pakketkeuzes, concentratie van behandelingen, hogere prikkels voor doelmatigheid en mogelijk een hoger eigen risico. Elk van die opties heeft gevolgen voor toegankelijkheid en betaalbaarheid.
In de sociale zekerheid is de gereedschapskist bekend: strengere voorwaarden, kortere duur, lagere indexatie. Dat klinkt technisch, maar het raakt mensen in kwetsbare situaties. Het maakt het verschil tussen nét rondkomen of elke maand tekort schieten.
Aow en toeslagen in de gevarenzone
De AOW is traditioneel gekoppeld aan het minimumloon. Ontkoppelen of versoberen ligt politiek gevoelig, maar komt in discussies terug zodra het mes in de groei moet. Alternatieven zijn beperkte indexaties of latere ingangsleeftijden, elk met eigen haken en ogen.
Toeslagen – met name zorgtoeslag en huurtoeslag – worden vaak “technisch aangepast”. In de praktijk betekent dat minder of trager meegroeiende steun. Voor huishoudens met smalle marges kan een paar tientjes per maand het verschil maken tussen lucht en benauwd.
Defensie en klimaat als prioriteit
Defensie staat al jaren onder internationale druk om naar twee procent van het bbp te gaan. Met de oorlog in Oekraïne en stijgende dreigingen is extra investeren politiek vrijwel onvermijdelijk. Dat geld moet ergens gevonden worden binnen dezelfde begroting.
Klimaatuitgaven lopen via subsidies, infrastructuur en innovatiepotten. De ene partij ziet dat als noodzakelijke versnelling, de andere als te duur. Wat de lijn ook wordt: als deze dossiers ‘prioriteit’ heten, duwt dat andere posten per definitie richting soberheid.
Eurobonds: stoere taal of harde lijn?
Een opvallende belofte is dat Nederland niet instemt met Eurobonds: gezamenlijke Europese leningen. Dat is fijn voor een rechtse achterban, maar de echte test volgt pas bij Europese druk. Dan wordt duidelijk hoeveel rek die belofte heeft.
Het is bovendien een symbolisch dossier vergeleken met de binnenlandse keuzes. Je kunt in Brussel stoer doen en thuis toch hard snijden. Politieke communicatie houdt van zulke trofeeën, maar ze vullen geen zorgbudget en verlagen geen wachtlijsten.
Hypotheekrenteaftrek blijft onzeker
Over de hypotheekrenteaftrek zijn de signalen dubbel. D66 flirtte met verdere afbouw, de VVD zei “handen af”. Geschiedenis leert: ferme campagneslogans worden in formaties vaak zachte compromissen. Kleinere ingrepen leveren ook geld en politiek minder ruis op.
Reken op technische schuifjes: versnelling van eerdere afbouwstappen, aanpassing in hogere schijven of plafonds. Geen frontale aanval, wel maatwerk dat optelt. Voor huiseigenaren betekent dat vooral goed opletten wat er precies in de kleine lettertjes staat.
Wat dit betekent voor de middenklasse
De optelsom qua koopkracht is spannend. Zorgpremies zijn al jaren stijgende, energielasten bewegen grillig en kinderopvang, onderwijs en mobiliteit drukken op het maandbudget. Als toeslagen krimpen en het eigen risico klimt, voelt de middenklasse dat direct.
Een tweeprocentsnorm klinkt ver weg, maar komt uiteindelijk op uw maandlasten terecht. Minder overheidsgeld voor voorzieningen betekent vaker zelf betalen of langer wachten. Juist gezinnen die niet in aanmerking komen voor extra steun zitten dan klem.
Politieke reacties en belangen
In Hilversum klinkt opgelucht gemompel als de omroepbudgetten blijven staan. In de zorgsector is de toon omgekeerd: waarschuwen voor personeelstekorten, vergrijzing en toenemende zorgvraag. Geen sector waar je gemakkelijk ‘even’ een miljard wegsnijdt.
Voor de coalitiepartijen is het balanceren. De VVD wil begrotingsdiscipline claimen, D66 wil investeren in klimaat en onderwijs, het CDA zoekt herstel van vertrouwen. Zonder extra inkomsten betekent dat onvermijdelijk: prioriteren, en dus ook impopulaire keuzes verdedigen.
De rol van de media
Het debat over NPO-financiering gaat óók over vertrouwen. Tegenstanders vrezen een te innige band met politiek, voorstanders wijzen op onafhankelijke controle van de macht. Juist daarom is transparantie over budgetkeuzes cruciaal, aan beide kanten van de camera.
Onafhankelijke journalistiek gedijt bij pluriformiteit: publieke omroep, commerciële media en kleine titels naast elkaar. Als één pijler wordt ontzien en anderen het met kruimels moeten doen, krijg je spanning. Dan wint framing het te vaak van feit en nuance.
Wat u de komende maanden kunt verwachten
De komende weken worden cruciaal. Eerst een hoofdlijnenakkoord, daarna de doorrekening, en vervolgens de vertaling naar Voorjaarsnota en Miljoenennota. Daarin zie je pas de echte knoppen: percentages, bedragen, ingangsdata en het keuzepalet per beleidsterrein.
Tot die tijd is het filelezen van lekken en proefballonnen. Blijf alert op de kleine regels achter grote koppen. En laat ons weten wat u van deze koers vindt: we lezen graag uw reactie op onze sociale media en gaan het gesprek aan.
Bron: dagelijksestandaard.nl
