Een groep antibiotica die vaak wordt voorgeschreven, kan bij een deel van de gebruikers stevige bijwerkingen veroorzaken. Het gaat om zogenoemde fluorchinolonen. Volgens onderzoek onder gebruikers kunnen deze medicijnen in sommige gevallen klachten veroorzaken die het dagelijks leven flink beïnvloeden.
In zeldzame situaties kan er zelfs sprake zijn van ernstige of blijvende schade aan onder andere pezen, spieren en het zenuwstelsel.
Wat zijn fluorchinolonen?
Fluorchinolonen zijn een specifieke groep antibiotica die artsen inzetten bij bepaalde bacteriële infecties. Tot deze groep behoren onder meer de medicijnen Ciprofloxacine, Levofloxacine, Moxifloxacine en Norfloxacine.
Uit een enquête van het panel van het consumentenprogramma Radar blijkt dat vooral Ciprofloxacine vaak wordt voorgeschreven. In ongeveer driekwart van de gevallen ging het om dit medicijn.
Onderzoek onder gebruikers
Voor het onderzoek werden 848 mensen ondervraagd die in de afgelopen vijf jaar een antibioticum uit deze groep hebben gebruikt. Het doel was om beter inzicht te krijgen in mogelijke bijwerkingen en de impact daarvan op het dagelijks leven.
Hoewel de medicijnen effectief zijn bij het bestrijden van infecties, blijkt uit de resultaten dat een aanzienlijk deel van de gebruikers klachten ervaart.
Veel voorkomende bijwerkingen
Bijna de helft van de ondervraagde gebruikers – 46 procent – geeft aan last te hebben gehad van bijwerkingen. De klachten lopen sterk uiteen.
De meest gemelde klachten zijn misselijkheid, diarree, hoofdpijn en duizeligheid. Meer dan de helft van de mensen die bijwerkingen ervoeren, kreeg met deze symptomen te maken.
Daarnaast melden veel gebruikers pijn in pezen, spieren of gewrichten. Het kan daarbij gaan om stijfheid, zwelling of ontstekingen. In sommige gevallen werd zelfs een afgescheurde pees gemeld.
Zenuwklachten
Naast lichamelijke klachten worden ook problemen met het zenuwstelsel genoemd. Ongeveer 30 procent van de mensen met bijwerkingen meldt tintelingen, gevoelloosheid of een branderig gevoel in het lichaam.
Dit soort klachten kan volgens gebruikers langdurig aanhouden en daardoor het dagelijks functioneren bemoeilijken.
Psychische klachten
Een kleinere maar nog steeds opvallende groep ervaart psychische klachten. Ongeveer 18 procent van de deelnemers aan het onderzoek meldt bijvoorbeeld angstgevoelens, verwardheid, depressieve klachten of slaapproblemen.
Voor sommige mensen komt dit onverwacht, omdat ze vooraf niet wisten dat dergelijke bijwerkingen mogelijk zijn.
Impact op het dagelijks leven
De gevolgen van de klachten kunnen groot zijn. Volgens het onderzoek geeft 43 procent van de deelnemers met bijwerkingen aan dat hun dagelijkse leven er ernstig door wordt beïnvloed.
Sommige mensen zeggen dat werken, sporten of zelfs boodschappen doen moeilijker werd door de klachten. In enkele gevallen werd het normale leven tijdelijk vrijwel stilgelegd.
Gebrek aan informatie vooraf
Opvallend is dat veel gebruikers zeggen dat ze vooraf weinig informatie kregen over mogelijke risico’s. Driekwart van de deelnemers aan het onderzoek geeft aan dat ze niet zijn voorgelicht over de mogelijke bijwerkingen van deze antibiotica.
Daarnaast zegt 79 procent dat ze niet expliciet zijn gewaarschuwd dat ze direct contact moeten opnemen met een arts wanneer ze spier-, pees- of zenuwklachten krijgen.
Volgens experts is juist die waarschuwing belangrijk, omdat vroeg ingrijpen ernstige schade mogelijk kan voorkomen.
Onbegrip bij artsen
Uit de reacties van deelnemers blijkt ook dat sommige patiënten zich niet altijd serieus genomen voelen wanneer ze klachten melden.
Volgens het onderzoek komt het regelmatig voor dat artsen het verband tussen de klachten en de antibiotica niet meteen herkennen. In andere gevallen zouden klachten volgens patiënten zelfs worden ontkend.
Dat kan voor frustratie zorgen bij mensen die last blijven houden van bijwerkingen.
Antibiotica alleen als het echt nodig is
In medische richtlijnen staat dat fluorchinolonen bij voorkeur alleen worden voorgeschreven wanneer andere antibiotica niet effectief zijn of niet gebruikt kunnen worden.
Dat komt omdat de kans op bijwerkingen groter kan zijn dan bij sommige andere soorten antibiotica.
Mogelijke vervolgstappen
De resultaten van het onderzoek worden inmiddels bekeken door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De instantie wil nagaan of er aanleiding is om maatregelen te nemen of aanvullende richtlijnen te bespreken met artsen en apothekers.
Daarnaast heeft bijwerkingenorganisatie Lareb aangekondigd dat er nieuw onderzoek komt naar deze groep antibiotica. Dat onderzoek zal worden uitgevoerd in samenwerking met het Leids Universitair Medisch Centrum.
Groeiende zorgen rond antibiotica
De discussie over bijwerkingen komt op een moment waarop er sowieso steeds meer aandacht is voor het gebruik van antibiotica.
Wetenschappers waarschuwen al langer voor toenemende antibioticaresistentie. Dat betekent dat bacteriën steeds vaker ongevoelig worden voor medicijnen die vroeger goed werkten.
Daardoor wordt het lastiger om infecties effectief te behandelen.
Ook zorgen over voorschrijven
Daarnaast klinkt er kritiek op het voorschrijven van antibiotica in bepaalde situaties. Zo bleek uit eerder onderzoek dat bacteriën die huid- en urineweginfecties veroorzaken steeds vaker resistent worden tegen standaardmedicatie.
Ook werd eerder gemeld dat baby’s relatief vaak antibiotica krijgen voorgeschreven, terwijl dat niet altijd noodzakelijk zou zijn.
Balans tussen effectiviteit en risico
Antibiotica blijven een belangrijk middel in de geneeskunde. Ze redden dagelijks levens en voorkomen dat infecties ernstige gevolgen hebben.
Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat het belangrijk is om zorgvuldig om te gaan met het voorschrijven van bepaalde medicijnen.
Voor patiënten betekent het vooral dat het verstandig kan zijn om bij gebruik van antibiotica alert te zijn op mogelijke bijwerkingen en bij twijfel contact op te nemen met een arts.
