Een uitnodiging aan Canada, en prompt een dreigement uit Washington. Donald Trump waarschuwt de Europese Unie voor zeer zware importheffingen als hij de toenadering tussen Brussel en Ottawa beschouwt als een vijandige daad.
De aanleiding ligt in Straatsburg, waar Ursula von der Leyen Canada uitnodigde om het allereerste geassocieerde lid van de EU te worden. Trump noemde dat idee lachwekkend en hield meteen ook een handelsstop boven de markt.
Trump dreigt met heffingen of zelfs een handelsstop
De Amerikaanse president sprak journalisten toe na zijn aankomst in Charlotte, North Carolina. Als hij de stap als een vijandige daad ziet, zei hij, komen er zeer serieuze heffingen of stopt hij de handel met Europa in heel wat producten.
Alles hangt volgens hem af van de bedoeling erachter. Bij goede bedoelingen is er geen probleem, klonk het, maar bij slechte bedoelingen belooft hij zeer zware heffingen voor Europa. Canada verweet hij bovendien slechte handelspraktijken.
De uitnodiging die alles in gang zette
Von der Leyen deed haar voorstel woensdag tijdens haar State of the Union in het Europees Parlement in Straatsburg. Ze nodigde Canada uit om het eerste geassocieerde lid van de Unie te worden. Premier Mark Carney zat in de zaal.
De Commissievoorzitter wil de band met Canada naar het hoogst mogelijke niveau tillen, met nauwere samenwerking op handel, technologie, energie, kritieke grondstoffen en defensie. Een deur die opengaat, noemde ze het, samen met Carney.
Een lidmaatschap dat nog niet bestaat
Het woord geassocieerd lid staat nergens in de Europese verdragen. Het gaat dus niet om een aanbod tot klassiek EU-lidmaatschap. De juridische vorm, de rechten en de plichten van zo’n status zijn vandaag simpelweg niet omschreven.
Bovendien beslist de Europese Commissie dit niet alleen. Voor een echte overeenkomst zijn de lidstaten nodig, en het model moet nog volledig worden uitgewerkt. Met andere woorden: het dreigement uit Washington gaat over iets dat nog vorm moet krijgen.
Van CETA naar een alliantie voor de toekomst
Von der Leyen wil verder gaan dan CETA, het bestaande handelsakkoord tussen de EU en Canada. Ze sprak over een alliantie voor de toekomst, een gedeelde ruimte van welvaart en economische veiligheid.
In dat pakket zitten samenwerking rond industrie, technologie, de integratie van de defensie-industrie, het noordpoolgebied, energie, kritieke grondstoffen, batterijen, artificiele intelligentie, kwantumtechnologie, cyberveiligheid en economische veiligheid. Kortom, zowat alles wat strategisch gevoelig ligt.
Ottawa wil geen klassiek lidmaatschap
Carney heeft uitdrukkelijk gezegd dat Canada geen gewoon EU-lidmaatschap nastreeft. Wat hij wel zoekt, omschrijft hij als een unieke alliantie met het blok, iets wat in geen enkel bestaand hokje past.
Na de gesprekken in Straatsburg liet de Canadese regering weten blij te zijn met het plan om verder te gaan dan CETA. Ze noemt het een unieke aanpak die beide partijen samen zullen invullen.
Carney tempert de verwachtingen in het parlement
Donderdag sprak de Canadese premier het Europees Parlement toe. Hij verwelkomde het voorstel, maar voegde eraan toe dat de nauwere band niet bedoeld is om een nieuw blok te vormen dat de grootmachten van deze wereld naar de kroon steekt.
Zijn toespraak stond gepland om half twaalf, met daarna een gezamenlijke persconferentie met parlementsvoorzitter Roberta Metsola. Van die speech werd verwacht dat ze meer duidelijkheid zou geven over hoever Ottawa met Europa wil gaan.
Waarom Canada richting Europa schuift
Canada wil zijn economische afhankelijkheid van de Verenigde Staten afbouwen. Het land zit al in een handelsoorlog met Washington, terwijl ongeveer zeventig procent van de Canadese uitvoer nog altijd naar de Amerikaanse markt gaat.
De Canadese economie blijft dus sterk verweven met die van de buurman. Net de hernieuwde tariefruzies met de regering-Trump duwen Ottawa richting alternatieve markten en nieuwe strategische partners, in Europa en daarbuiten.
Ook op defensie zoekt Canada Europa op
Tijdens zijn Europese reis diende Canada formeel een aanvraag in om toe te treden tot de Joint Expeditionary Force, het militaire samenwerkingsverband onder Britse leiding. Ottawa en Londen praten daarnaast over nauwere samenwerking tussen hun defensie-industrie.
Uit het Canadese verslag van het gesprek met Von der Leyen blijkt hoe breed de agenda is: kritieke grondstoffen, defensiecapaciteit, artificiele intelligentie en rekenkracht, energiezekerheid, ruimtevaart, financiele diensten en betalingen, plus vlottere digitale handel.
Brussel: dit is niet tegen iemand gericht
Von der Leyen benadrukte dat de voorgestelde relatie niet tegen iemand anders gericht is, maar bedoeld is voor gemeenschappelijke kracht. Ze plaatste de toenadering in een bredere poging om de Europese partnerschappen opnieuw vorm te geven.
Ter illustratie wees ze erop dat de goederenhandel tussen de EU en Canada onder CETA in minder dan tien jaar met vijfenzeventig procent is gegroeid. Ook rond Oekraine, defensie, grondstoffen en toeleveringsketens wordt al samengewerkt.
Parijs vindt dat Washington hier niets te zeggen heeft
De Franse Europaminister Benjamin Haddad reageerde donderdag gepikeerd. Volgens hem is het niet aan de Verenigde Staten, en ook niet aan eender welk ander land, om de politieke en geopolitieke koers van Europa te bepalen.
De uitspraken van Trump maken de gesprekken hoe dan ook ingewikkelder. Hij koppelt een diepere integratie tussen de EU en Canada nu expliciet aan de kans op Amerikaanse handelsvergelding, en dat weegt op elke volgende stap.
Volgende halte: Montreal
De echte test volgt eind oktober. Op negenentwintig en dertig oktober ontvangt Canada de Europese leiders op een top in Montreal, waar de voorgestelde relatie in detail op tafel komt.
Tot dan blijft de uitkomst open. De voorwaarden van het geassocieerd lidmaatschap liggen nergens vast, en Trump houdt zijn reactie afhankelijk van wat hij als de bedoeling van Europa beschouwt.
Bronnen
Bron: Straight Arrow News — Europe invites Canada closer, prompting new tariff threat from Trump
Bron: EU Today — Trump threatens EU with tariffs over Canada ‘associate membership’ proposal
Bron: Business Standard — ‘Hostile act’: Trump warns EU with tariffs over Canada’s associate status
