Onrust over PFAS in kraanwater laait weer op, want bij een deel van de huishoudens ligt de gemeten waarde boven de strenge RIVM-richtwaarde. Toch zeggen experts: geen paniek. Nederlands kraanwater voldoet aan de wet, en massaal flessenwater inslaan helpt zelden.
Pfas in kraanwater: wat er echt speelt
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden hardnekkige chemicaliën die nauwelijks afbreken en rondzwerven in bodem, lucht, voedsel en uiteindelijk ook drinkwater. Logisch dus dat berichten over metingen in de kraan voor vragen en ongerustheid zorgen.
Belangrijk om te weten: het Nederlandse kraanwater voldoet aan de wettelijke norm van maximaal 100 nanogram PFAS per liter. De hoogste publieke meting waar nu naar wordt verwezen, is 14,3 nanogram per liter, dus ruim onder die grens.
Richtwaarde van het rivm uitgelegd
Toch is er ook een strengere, wetenschappelijke richtwaarde van het RIVM: 4,4 nanogram per liter. Bij grofweg een derde van de Nederlanders ligt de gemeten hoeveelheid uit de kraan daarboven, en dát zorgt voor verwarring.
Het sleutelwoord is ‘langdurige blootstelling’. De richtwaarde is bedoeld om de totale inname over een leven zo laag mogelijk te houden. Een glas kraanwater is niet acuut gevaarlijk, maar de optelsom uit meerdere bronnen telt wél mee.
Hoeveelheden in perspectief
We hebben het over piepkleine hoeveelheden. Eén nanogram is een miljardste gram. Juist omdat onderzoek laat zien dat langdurige blootstelling effect kan hebben op onder andere het immuunsysteem, willen deskundigen die kleine beetjes beperken.
Dat verklaart de ogenschijnlijke paradox: 14,3 nanogram per liter is ver beneden de wettelijk toegestane 100, maar boven de strengere RIVM-richtwaarde. Het water is wettelijk in orde, terwijl er tegelijk reden is om PFAS verder terug te dringen.
Waarom flessenwater niet automatisch veiliger is
De reflex is vaak: overstappen op mineraalwater. Wateronderzoeker Roberta Hofman (KWR) waarschuwt dat dit geen simpele oplossing is. Ook in flessenwater komen PFAS voor, en plastic flessen kunnen bovendien microplastics afgeven.
Anders gezegd: wie van kraan- naar flessenwater switcht, vermijdt niet per definitie meer stofjes. Soms drink je zelfs water uit praktisch dezelfde bron. Het idee dat ‘fles’ automatisch ‘schoner’ betekent, klopt simpelweg niet altijd.
Wat we weten over bronnen en controles
Een bekend voorbeeld is Bar-le-Duc, gemaakt van Utrechts grondwater. Volgens Hofman is dat dezelfde bron waar ook drinkwaterbedrijf Vitens op leunt. Het verschil zit dus niet per se in de herkomst van het water zelf.
Daarnaast zijn de controles anders ingericht: producenten van flessenwater controleren op een kleinere set parameters, terwijl drinkwaterbedrijven op tientallen punten testen. De drinkwaterbewaking in Nederland staat bekend als zeer uitgebreid en streng.
Wat het kost en wat het milieu betaalt
Er is ook een fikse prijscomponent. Duizend liter kraanwater kost ongeveer 1,50 tot 2 euro. Koop je dezelfde hoeveelheid in fles, dan ben je al snel enkele honderden euro’s kwijt, exclusief vervoer en opslag.
Het milieu betaalt bovendien mee: volgens een Belgische studie die Hofman aanhaalt, kan de CO2-voetafdruk van flessenwater zo’n vijftienhonderd keer groter zijn dan die van kraanwater. Dat is nogal wat voor water dat vaak uit vergelijkbare bronnen komt.
Waar pfas nog meer vandaan komt
Drinkwater is niet de enige route. Mensen krijgen PFAS ook binnen via voedsel, verpakkingen en de lucht. Deskundigen benadrukken dat de totale blootstelling uit die andere bronnen vaak groter is dan wat we via de kraan binnenkrijgen.
Precies om die reden draait de discussie niet om één glas water, maar om het verminderen van de totale PFAS-inname. Minder uitstoot naar het milieu en schonere productieketens leveren op termijn veel meer op dan een fles uit het schap.
Wat de overheid nu doet
De Europese Unie onderzoekt een mogelijke verlaging van de wettelijke norm voor PFAS in drinkwater. Ondertussen zet Nederland in Brussel in op verdere beperkingen, omdat productie en lozingen de bron zijn van het latere drinkwaterprobleem.
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wijst erop dat alleen een lagere norm op papier de feitelijke concentratie niet verlaagt. Eerst moet er minder PFAS in het milieu terechtkomen; anders blijft het dweilen met de kraan open.
Waarom zuiveren geen wondermiddel is
PFAS uit water halen kan, maar is lastig. Actieve kool bindt vooral grotere PFAS-moleculen, vergt flinke filters en regelmatig regenereren, en laat kleine moleculen soms door. De techniek helpt, maar vangt niet alles af.
Omgekeerde osmose pakt ook kleinere moleculen, maar onttrekt tegelijk mineralen en creëert een geconcentreerde reststroom. Uit duizend liter blijft circa achthonderd liter gezuiverd water over; de rest bevat juist veel meer PFAS en vraagt zorgvuldige verwerking.
Bronaanpak is onmisbaar
Deskundigen hameren daarom op aanpak bij de oorsprong. Zolang er nieuwe PFAS bijkomen, worden waterbedrijven gedwongen tot steeds duurdere en complexere zuivering. Dat is technisch uitdagend en maatschappelijk kostbaar, zonder dat het probleem echt stopt.
Hofman wijst erop dat een deel van de PFAS nog onderweg is naar het grondwater. Gebeurt er nu te weinig, dan zadelen we toekomstige generaties op met hogere concentraties en nog moeilijkere keuzes rond drinkwaterwinning en zuivering.
Wat zeggen toxicologen over gezondheid
Emeritus hoogleraar toxicologie Jacob de Boer schat een gezondheidskundige grens rond 7 microgram PFAS per liter bloed. Bij kinderen kunnen rond 28 microgram per liter effecten op vaccinrespons optreden; dat draait om langdurige, niet om incidentele blootstelling.
In een grote Belgische studie bij omwonenden van een 3M-fabriek werden waarden van 50 microgram per liter bloed of hoger gemeten, waar vaker schildklier- en leverontstekingen voorkwamen. Zulke bloedwaarden zijn iets héél anders dan nanogrammen in drinkwater.
Wat jij nu wel en niet hoeft te doen
Voor huishoudens verandert er weinig: het kraanwater voldoet aan de wet en een glas levert geen acuut risico op. Er is dus geen reden om te stoppen met kraanwater of massaal flessen in te slaan vanwege de huidige metingen.
Wil je je blootstelling verkleinen? Varieer in voeding, ventileer goed, volg updates van je waterbedrijf en gebruik alleen gecertificeerde filters als je die overweegt. Belangrijkste blijft: PFAS bij de bron terugdringen, niet de paniek bij de kraan.
De nuance die we niet mogen vergeten
PFAS is een serieus en taai milieuprobleem, dat beter bronbeleid en strenge handhaving vraagt. Tegelijkertijd is het kraanwater in Nederland wettelijk schoon en veilig te drinken. Die twee boodschappen kunnen en mogen naast elkaar bestaan.
De echte opdracht ligt bij overheid, industrie en watersector: zorgen dat er minder PFAS uitlekt naar bodem, grondwater en uiteindelijk onze leidingen. En wij? We blijven kritisch, goed geïnformeerd en drinken gerust een glas uit de kraan. Reageer op onze socials: wat doe jij thuis?
Bron: trendyvandaag.nl
