Uitgeprocedeerde asielzoekers die niet naar hun eigen land willen, kunnen over ruim een jaar in een heel ander land belanden. Nederland werkt daar samen met vier andere Europese landen aan een proefprogramma.
De eerste helft van 2027 is het streven voor de start. Een woordvoerder van de Griekse regering bevestigt de plannen. Volgens bronnen valt de naam van één land nadrukkelijk: Rwanda.
Vijf landen vormen de kern van het initiatief
Denemarken, Oostenrijk, Griekenland, Duitsland en Nederland trekken samen op in wat een kerngroep wordt genoemd. Zij willen uiterlijk in de eerste helft van 2027 een pilot beginnen met terugkeer naar landen buiten de Europese Unie.
Dat staat in een verklaring van een woordvoerder van de Griekse asielminister Thanos Plevris. Het systeem moet eind volgend jaar werken, zodat de regeling in de tweede helft van 2027 volledig operationeel is.
De Griekse agenda speelt een rol in de timing
Die datum is niet willekeurig gekozen. In juli 2027 neemt Griekenland het voorzitterschap van de EU op zich, en precies dan moet de regeling volgens Athene helemaal op stoom zijn.
Een woordvoerder van de Nederlandse minister van Asiel Bart van den Brink (CDA) bevestigt dat er gesprekken zijn over een mogelijke terugkeerhub. Over details houdt Den Haag voorlopig de lippen stijf op elkaar.
Rwanda wordt genoemd als eerste partnerland
Volgens bronnen komt er snel een officiële aankondiging van het plan, mogelijk al volgende week. Daarin zou kunnen staan dat de eerste groep mensen richting Rwanda vertrekt. EU-diplomaten zeggen dat tegen de website Politico.
Het spoor naar Rwanda was al eerder zichtbaar. Vorige maand lekte via Duitse media uit dat ambtenaren uit de vijf betrokken landen een bezoek hadden gebracht aan het Afrikaanse land.
Wat een derde land precies betekent
De term derde land klinkt abstract, maar de uitleg is simpel. Het gaat om een land dat niet het land van herkomst van de asielzoeker is, en ook niet het EU-land waar hij asiel aanvroeg.
In de praktijk betekent dat: iemand wiens aanvraag is afgewezen en die niet naar huis wil, kan worden opgenomen door een derde partij. Die partij moet daar natuurlijk zelf mee instemmen.
Geen gesloten faciliteiten, benadrukt Athene
In de Griekse verklaring staat uitdrukkelijk dat het doel niet is om gesloten terugkeerfaciliteiten in derde landen op te richten. Dat beeld willen de betrokken hoofdsteden duidelijk vermijden bij de presentatie van hun plan.
De eerste stap is volgens de verklaring vooral zoeken. De vijf lidstaten willen partnerlanden identificeren die bereid zijn mensen op te nemen die voor terugkeer in aanmerking komen. Daarna volgt de uitwerking.
Het gastland krijgt zelf iets te zeggen
Plevris stelt tegenover Politico dat landen buiten Europa inspraak hebben in het type opvang dat zij aanbieden. Dat kan opvang in kampen zijn, maar net zo goed iets heel anders.
Als alternatief noemt hij bredere integratie in de lokale samenleving. Hoe dat er concreet uitziet, en wie dat betaalt of controleert, blijft in deze fase van de plannen nog onbesproken.
Niet de aantallen, maar het signaal
De verwachting is niet dat er direct enorme groepen mensen naar Rwanda of een ander land worden gestuurd. Plevris zegt dat zelf ook. Het gaat de vijf landen om iets anders.
Het idee: het bestaan van deze mogelijkheid moet uitgeprocedeerde asielzoekers aanmoedigen om vrijwillig terug te gaan naar hun land van herkomst. Afschrikking dus, meer dan massale uitvoering op korte termijn.
Oeganda en Oezbekistan liggen moeilijker
Rwanda is niet het enige land waarmee wordt gesproken. Volgens bronnen lopen er ook gesprekken met Oeganda en Oezbekistan, maar die verlopen aanzienlijk minder soepel dan het overleg met Kigali.
Oeganda kwam eerder in beeld voor de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers uit Nederland. Het nieuwe kabinet zette die plannen in de ijskast, vanwege de moeizame mensenrechtensituatie in het land.
Van terughoudendheid naar een vergadertafel in München
Van den Brink zei eerder in een interview met deze site nog dat hij niet rekende op een snelle deal met een derde land over het opnemen van asielzoekers. Daarna ging het opvallend rap.
De minister schoof de afgelopen weken regelmatig aan bij zijn collega’s uit Duitsland, Griekenland, Denemarken en Oostenrijk. Zaterdag gebeurde dat opnieuw, deze keer in München. De gesprekken blijken vruchtbaarder dan verwacht.
Duitse druk en een volgende ronde in Luxemburg
Vooral Duitsland zou aandringen op tempo. Een bron in Brussel meldt dat de Duitsers een snelle afspraak willen over het wegsturen van asielzoekers wier aanvraag definitief is afgewezen.
Het overleg is ook nog niet klaar. Donderdag zitten de ministers opnieuw bij elkaar, dit keer in Luxemburg. Dat maakt de kans groter dat een aankondiging inderdaad kort op zich laat wachten.
De Britse ervaring hangt boven de plannen
Rwanda is geen onbekend terrein in dit soort afspraken. Het Verenigd Koninkrijk sloot eerder een deal met het land over de opvang van asielzoekers, met een pijnlijke uitkomst.
Die regeling liep stuk op bezwaren van de rechter. De Europese landen die nu samenwerken hopen uitdrukkelijk dat hun eigen plan niet op dezelfde manier onderuit wordt gehaald.
Nieuwe Europese regels als juridische basis
De EU-landen voerden dit jaar een verstrekkend migratiepact in, dat de rechten van asielzoekers juridisch stevig inperkt. Dat pact vormt het fundament waarop de vijf landen hun plan willen bouwen.
Daar kwam een terugkeerverordening bovenop. Die bepaalt dat uitgeprocedeerde asielzoekers die niet vrijwillig vertrekken, gedwongen kunnen worden. Volgens de Griekse verklaring is een veilig derde land daarbij een van de opties.
Toezicht op mensenrechten moet de zwakke plek dichten
De Grieken melden dat de vijf kernlanden in gesprek zijn met internationale organisaties over toezichtprocedures. Die moeten de eerbiediging van mensenrechten waarborgen in de landen waarnaar mensen worden teruggestuurd.
Daarmee proberen de landen precies het punt af te dekken waarop eerdere plannen sneuvelden. Of dat lukt, hangt af van de invulling en van de garanties die de partnerlanden geven.
De grote vraag blijft voorlopig open
Alles staat of valt met de juridische houdbaarheid. De vraag is of de afspraken over toezicht en mensenrechten voldoende zijn om bij de rechter groen licht te krijgen.
Tot die toets is gedaan, blijft het plan vooral een politieke belofte met een strakke agenda: een pilot in de eerste helft van 2027, volledig werkend in de tweede helft.
Bron: ad.nl
