Tanken is in Nederland al lang geen kleingeld meer, en de komende twee jaar komt er nog flink wat bij. Een nieuwe Europese CO2-heffing en een oplopende accijns komen elkaar namelijk precies bij de pomp tegen.
De eerste horde ligt al op 1 januari 2027, de echte klapper staat een jaar later gepland. En uit onderzoek blijkt dat een deel van de huishoudens die stijging simpelweg niet kan opvangen.
Wat er op 1 januari 2027 op het spel staat
Benzine werd de afgelopen dagen juist goedkoper, maar op 1 januari 2027 kan de prijs ineens omhoogschieten. Dat hangt volledig af van een besluit over de korting op de brandstofaccijns.
Sinds 2022 geeft de overheid die korting, waardoor je minder belasting per liter betaalt. De korting geldt ook in 2026, maar moet voor 2027 nog definitief worden verlengd door de Tweede en Eerste Kamer.
Zonder korting is het verschil meteen voelbaar
Gebeurt dat niet, dan stijgt de accijns op benzine fors. Zonder korting ligt die in 2027 ongeveer 18 cent per liter hoger dan met de voorgestelde korting, en daar komt nog btw overheen.
Bij volledige doorberekening scheelt dat zo’n 21 cent per liter. Voor een tank van 50 liter betekent dat ongeveer 10,70 euro extra. Wie wekelijks zo’n tank afneemt, is per jaar ruim 555 euro kwijt.
Het kabinet wil de pijn een jaar uitstellen
Het kabinet wil de huidige accijnsverlaging op benzine en diesel met een jaar verlengen, tot eind 2027. In 2028 gaat de korting omlaag en vanaf 1 januari 2029 is er helemaal geen korting meer.
Die plannen horen bij het Belastingplan 2027. De Tweede en Eerste Kamer stemmen er in november en december over, dus definitief is het voorstel op dit moment nog niet.
In 2028 is benzine echt aan de beurt
Eindigt de verlengde benzinekorting, dan stijgt de benzineaccijns voorlopig van circa 0,850 euro naar 1,048 euro per liter. Inclusief de btw die ook over accijns wordt geheven, komt dat neer op zo’n 24 cent extra.
Diesel krijgt eerder een tik. Daar lopen de voorlopige tarieven in 2027 op van 0,552 euro naar ongeveer 0,671 euro per liter, bij volledige doorberekening goed voor ongeveer 14 cent per liter.
En dan begint ook nog ETS2
Precies in 2028 start ETS2, het Europese emissiehandelssysteem dat ook wegverkeer en gebouwen gaat beprijzen. Brandstofleveranciers moeten dan CO2-rechten kopen voor de uitstoot van de brandstof die zij verkopen.
Het idee was om dat systeem al in 2027 in te voeren, maar de invoering werd een jaar opgeschoven. Dat leveranciers hun kosten doorberekenen aan consumenten, ligt wel in de lijn der verwachting.
Hoeveel cent per liter wordt het dan?
Het kabinet rekent met een effect van ongeveer 13 cent per liter, voor zowel benzine als diesel. Leveranciers zijn niet verplicht die kosten een op een door te berekenen, maar ze komen wel boven op hun kosten.
Het Planbureau voor de Leefomgeving komt in dezelfde richting uit. Een CO2-prijs van 50 euro per ton in 2030, waar de Europese Commissie mee rekent, staat gelijk aan 12 tot 14 eurocent per liter.
Die 40 cent lijkt dus overdreven
Hier en daar circuleert een bedrag van 40 cent per liter extra. Dat lijkt flink aan de hoge kant, zeker vergeleken met de bedragen waar het Planbureau in zijn doorrekening op uitkomt.
Het planbureau benadrukt wel dat de hoogte van de CO2-prijs niet vastligt: die hangt af van de vraag naar emissierechten in alle lidstaten. Gas kan er in 2028 zo’n 10 cent per kuub bij krijgen.
Optellen levert een prijs van ongeveer 2,70 euro op
Volgens het CBS kostte Euro 95 op 17 augustus gemiddeld 2,329 euro per liter en diesel 2,383 euro. Tel daar 24 cent accijns en 13 cent ETS2 bij op en je zit rond de 2,70 euro.
In zo’n rekensom komt benzine in 2028 uit op ongeveer 2,71 euro en diesel op circa 2,67 euro. Het is nadrukkelijk een rekenvoorbeeld, geen voorspelling: olieprijs en marges blijven daarin gelijk.
Wat dat per maand betekent voor een huishouden
Het Planbureau schat de extra brandstofkosten voor typische Nederlandse huishoudens in 2030 op 10 tot 70 euro per maand. De spreiding binnen dat bedrag is groot, en dat is precies het punt.
Een eigenaar van een klein appartement met cv-ketel die 6.000 kilometer per jaar rijdt, betaalt naar verwachting 10 tot 20 euro per maand. Bij een grote vrijstaande woning en 20.000 kilometer wordt dat 30 tot 70 euro.
Niet iedereen voelt de heffing even hard
Wie een elektrische auto en een volledig elektrische warmtepomp heeft, betaalt deze meerkosten voor vervoer en verwarming nauwelijks of helemaal niet. De verschillen hangen dus vooral samen met de mate van verduurzaming.
Juist voor veel huishoudens met een lager inkomen zijn zulke investeringen niet haalbaar. Huurders zijn bovendien afhankelijk van hun verhuurder, en lagere inkomens wonen relatief vaker in slecht geïsoleerde huizen.
De waarschuwing: energie- en vervoersarmoede
Uit onderzoek van TNO blijkt dat bij een brandstofprijs van 2,50 euro naar schatting 225.000 Nederlandse huishoudens met lage inkomens en veel autokilometers al een serieus betaalbaarheidsprobleem hebben.
Het Planbureau waarschuwt dat het nieuwe systeem de kans op energie- en vervoersarmoede vergroot, zeker bij huishoudens die hun huis of auto niet snel kunnen verduurzamen. Directeur Marko Hekkert: “Ondersteuning van kwetsbare huishoudens kan dit effect van het ETS2 beperken.”
Wat de politiek nog kan doen
Een bescheiden deel van de ETS2-inkomsten gaat via het Europese Sociaal Klimaatfonds naar kwetsbare groepen. Door ook de rest in te zetten voor klimaatmaatregelen of compensatie kan het draagvlak groeien.
In andere Europese landen werd bij een vergelijkbare heffing gekozen voor een vast bedrag per inwoner, waar kwetsbare huishoudens relatief het meest van profiteren. Ook een prijs tussen een onder- en bovengrens wordt genoemd.
Na 2030 kan het verder oplopen
Binnen ETS2 daalt het aantal beschikbare uitstootrechten jaarlijks. Het doel is 42 procent minder uitstoot in de betrokken sectoren in 2030, vergeleken met 2005, waardoor de CO2-prijs verder kan stijgen.
De EU heeft wel mechanismen ingebouwd om extreme prijsstijgingen af te remmen. Loopt het prijsmechanisme na 2030 af, dan kunnen de kosten voor huishoudens volgens het planbureau nog veel verder oplopen.
Over de grens gelden andere regels
In België geldt de Nederlandse accijnsopbouw niet: dat land hanteert eigen accijnzen en daarnaast een maximumprijssysteem aan de pomp. ETS2 gaat daar vanaf 2028 overigens net zo goed gelden als in Nederland.
Het verschil zit dus vooral in de nationale keuzes. Wat er bovenop de kale brandstofprijs komt, bepaalt elke lidstaat voor een belangrijk deel zelf, en Nederland kiest voor een stevige stapeling.
De pomp blijft intussen onvoorspelbaar
Een deel van de huidige prijs heeft niets met belastingen te maken. De oorlog in Iran verstoorde de olieaanvoer door de Straat van Hormuz, en aanvallen op raffinaderijen raakten de productie.
Het Internationaal Energieagentschap meldde recordhoge raffinagemarges in Europa, terwijl ruwe olie alweer rond de 90 dollar per vat stond. Dat deel kan weer wegzakken, de fiscale verhogingen verdwijnen niet vanzelf mee.
Bronnen
Bron: TopGear Nederland — Benzine gaat straks minimaal 2,70 euro kosten, ook al zit alles mee
Bron: TopGear Nederland — Benzineprijs 2027: dit gebeurt er op 1 januari met benzine in Nederland
Bron: Planbureau voor de Leefomgeving — Het ETS2 en de gevolgen voor Nederlandse huishoudens
Bron: Binnenlands Bestuur — ETS2 raakt kwetsbare huishoudens hard
Bron: Rijksoverheid — Plannen kabinet voor belasting op brandstof, vliegbelasting en reiskostenvergoeding
