Washington haalt opnieuw uit naar het Internationaal Strafhof in Den Haag, en deze keer raakt de klap de hele instelling. Het kabinet-Jetten probeerde de maatregel maandenlang tegen te houden en schakelt nu over op een zeldzaam Europees tegenwapen.
Wat de Verenigde Staten precies aankondigen
Minister Marco Rubio maakte vrijdag bekend dat de Verenigde Staten nieuwe sancties instellen tegen het Internationaal Strafhof. De regering-Trump wil daarmee het betalingsverkeer en de digitale infrastructuur van de rechtbank in Den Haag onbruikbaar maken.
De strafmaatregelen treden niet meteen in werking. Volgens bronnen worden ze pas vanaf april volgend jaar voelbaar, zo’n half jaar na de aankondiging. Die vertraging is bewust ingebouwd door Washington zelf.
Rubio kiest voor opvallend harde woorden
In een verklaring die persbureau Reuters vooraf kon inzien, noemde Rubio het Strafhof schurkachtig. „President Trump zal nooit toestaan dat het Internationaal Strafhof Amerikanen vervolgt”, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken.
Hij ging verder: „We zullen transacties met dit schurkenhof verbieden, hun middelen afsnijden en hun vermogen om te functioneren lamleggen.” Volgens Rubio krijgen het hof en de lidstaten tijd om aan Amerikaanse eisen te voldoen.
Het Strafhof reageert strijdbaar op de aanval
Den Haag laat het er niet bij zitten. Het Strafhof spreekt in een reactie van een poging tot intimidatie en van een aanval op de rechtsstaat en op de fundamenten van de internationale rechtsorde.
„Niemand mag worden gestraft voor het dienen van de zaak van de gerechtigheid. De geschiedenis zal over dit moment oordelen”, klinkt het. President Tomoko Akane belooft dat het hof onafhankelijk en onpartijdig doorwerkt.
Een opmerkelijke samenloop met de Nobelprijs
De timing valt op. Kort voor de Amerikaanse aankondiging werd bekend dat oud-rechter Navi Pillay de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. Zij was tussen 2003 en 2012 verbonden aan het Internationaal Strafhof.
Terwijl de een wordt geprezen voor haar werk aan internationale gerechtigheid, krijgt de instelling waar zij jarenlang zat de hardste sancties ooit over zich heen. Dat contrast valt in Den Haag niemand mee.
Zes maanden ademruimte voor de lobby
Premier Rob Jetten noemt het cruciaal dat de Amerikaanse sancties niet onmiddellijk ingaan. Tijdens zijn wekelijkse persconferentie liet hij doorschemeren dat het kabinet die maanden wil gebruiken om de scherpste randjes eraf te vijlen.
„Wij zullen doen wat nodig is om het Strafhof goed te laten functioneren, als gastheer voelen we de verantwoordelijkheid om het hof steen voor steen te beschermen”, zei de premier vrijdagmiddag.
Den Haag en Brussel lobbyden tot het laatste moment
De Europese Commissie, Jetten (D66) en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) probeerden tot vrijdag hun Amerikaanse gesprekspartners op andere gedachten te brengen. Volgens Jetten hadden ambtenaren daar bijna een dagtaak aan.
Dat leverde geen afstel op, maar wel uitstel. Binnen het kabinet wordt de latere inwerkingtreding gezien als verdienste van die lobby. Berendsen waarschuwt wel dat het functioneren van het hof ernstig geraakt zal worden.
Waarom Washington al twintig jaar moppert
De Amerikaanse kritiek op het Strafhof is niet nieuw. Al zo’n twintig jaar bestaat er weerstand tegen de rechtbank, die zich volgens Washington niet met Amerikaanse burgers en bondgenoten zou mogen bemoeien.
Het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu vormde voor de Verenigde Staten een extra aanleiding om de duimschroeven aan te draaien. Daarna volgden stap voor stap steeds zwaardere strafmaatregelen richting Den Haag.
Van losse rechters naar de hele instelling
Eerder trof de regering-Trump al afzonderlijke rechters. Zij kunnen niet meer bij hun creditcard of hun e-mail, een maatregel die in de praktijk het dagelijks leven van betrokkenen flink ontregelt.
Nu dreigt het hof als geheel te worden afgesneden van betalingsverkeer en e-mail. Reizen of een rekening betalen wordt dan onmogelijk voor medewerkers. Zonder die basisvoorzieningen kan de instelling simpelweg niet meer functioneren.
Brussel grijpt naar een zelden gebruikt wapen
Nu de aankondiging formeel is, schakelt het kabinet over op plan b. In Brussel ligt de blokkeerverordening klaar, officieel het blocking statute, een zwaar middel dat pas één keer eerder is ingezet.
Die verordening kan door de Europese Commissie worden afgekondigd. Bedrijven hoeven zich dan niet te houden aan de Amerikaanse strafmaatregelen. Volgens een bron zijn er geen andere opties: zonder ingrijpen gaat het Strafhof ten onder.
Bedrijven komen tussen twee vuren te zitten
Het probleem: bedrijven die voor het hof werken, worden met zo’n verordening voor het blok gezet. Banken die ook in de Verenigde Staten actief zijn, riskeren daar vervolgens forse boetes.
Dat bleek al tijdens de vorige keer dat het statuut in werking was, in 2018, rond de crisis met Iran. Toen kwamen Europese ondernemingen eveneens klem te zitten tussen twee tegenstrijdige rechtssystemen.
Het kabinet accepteert de risico’s
Toch is het kabinet bereid die gok te wagen, bleek eerder al in een Kamerdebat. „Het functioneren van het Strafhof is belangrijk genoeg om dit paardenmiddel uit de kast te trekken”, zei minister Berendsen.
Snel gaat het niet. Bij Buitenlandse Zaken gaan betrokkenen uit van weken tot maanden voorbereiding. Ondertussen helpt Nederland het hof op de achtergrond overstappen op Europese diensten, zodat doorwerken hoe dan ook mogelijk blijft.
Een noodfonds als achtervang
Mocht de blokkeerverordening te weinig uithalen, dan ziet Europarlementariër Dirk Gotink nog een route. Hij oppert een gezamenlijk noodfonds van landen die het Strafhof steunen, bijvoorbeeld om salarissen te kunnen blijven betalen.
Het hof zelf wijst in zijn verklaring nadrukkelijk op de 125 staten die de instelling ooit hebben opgericht. Die steun heeft de rechtbank op dit moment keihard nodig, klinkt het.
Een relatie die verder onder druk staat
In Brussel groeit de overtuiging dat Washington helemaal niet uit is op een compromis. Insiders voorspellen een gevecht dat heel lelijk kan worden, waarbij de Amerikanen het hof steen voor steen willen afbreken.
Tegelijk blijft het balanceren. Nederland en de EU hebben de Verenigde Staten op tal van terreinen hard nodig, dus te fel terugslaan is ook riskant. Jetten liet al weten zeer teleurgesteld te zijn.
Bron: ad.nl
