Automobilisten die massaal over de grens tanken kosten de Nederlandse schatkist naar schatting 1 miljard euro per jaar aan gemiste accijnzen en btw. De huidige prijsopstoot aan de pomp, aangejaagd door de blokkade van Hormuz, maakt het gat groter.
Rekenkamer van de pomp
Volgens ondernemersorganisaties VNO-NCW Brabant Zeeland en brandstofbranche NOVE loopt het bedrag rap op zolang het prijsverschil met de buurlanden fors blijft. Dat zeggen zij tegen BNR, dat navraag deed naar de impact van het ‘tanktoerisme’.
Elke liter die in België of Duitsland wordt afgerekend, mist de Nederlandse staat aan accijns en btw. Die optelsom, uitgesmeerd over miljoenen tankbeurten, resulteert in een jaarlijks gat van grofweg een miljard, aldus de betrokken partijen.
Hoe dat miljard ontstaat
Brandstofprijzen bestaan ruwweg uit ruwe-oliekosten, raffinage en distributie, plus belastingen. Juist die laatste component weegt zwaar. Als de literprijs oploopt, stijgt ook de btw-opbrengst per liter, maar alleen voor liters die hier worden verkocht.
Steeds meer automobilisten maken dus een rationele rekensom: een klein omweggetje levert al snel meerdere euro’s per tank op. Wanneer dat gedrag structureel wordt, verschuift een aanzienlijk belastingdeel onzichtbaar naar de kassa’s over de grens.
De rol van hormuz
De Straat van Hormuz is een smalle zeestraat waarlangs een groot deel van de wereldwijde olie-export vaart. Door de recente blokkade stokt die doorvoer, met hogere olieprijzen en dus duurdere benzine en diesel in Europa als direct gevolg.
Prijsstijgingen op de oliemarkt werken snel door bij de pomp. In buurlanden met lagere accijnzen of andere prijsmechanieken blijft de liter vaak net iets goedkoper, waardoor Nederlandse automobilisten het verschil letterlijk over de grens gaan halen.
Tanktoerisme langs de randen
Langs de Belgische en Duitse grens is tanktoerisme al jaren een bekend fenomeen. Dorpen die aan een afrit liggen zien op drukke dagen files richting buitenlandse pompen, terwijl binnenlandse stations aan de ‘verkeerde’ kant het juist rustiger hebben.
Voor automobilisten telt het bonnetje: soms scheelt het enkele tot tientallen centen per liter. Voor de staat telt de stroom: al die liters samen leveren de belastingdienst niets op, terwijl de wegen en voorzieningen hier wel gebruikt worden.
Ondernemers aan de pomp
Branchevereniging NOVE, die veel zelfstandige tankstations vertegenwoordigt, waarschuwt voor omzetdalingen in de grensstreek. Minder liters over de eigen toonbank betekent niet alleen minder marge, maar ook minder verkoop van koffie, broodjes en ruitensproeiervloeistof.
Ook werkgeversorganisatie VNO-NCW Brabant Zeeland benadrukt dat het regionale economieën raakt. Als klanten weglopen, moeten bedrijven kosten drukken, investeringen uitstellen of personeel anders inzetten. Die vicieuze cirkel is lastig te doorbreken zolang het prijsvoordeel over de grens blijft.
De pijn voor de schatkist
Een miljard euro per jaar is serieus geld. Daarvan worden normaliter onderwijs, zorg, infrastructuur en veiligheid bekostigd. Als die inkomsten wegvallen, moet de overheid elders compenseren: door te bezuinigen, elders te verhogen of extra schulden aan te gaan.
Bovendien werkt de btw dubbel door. Omdat btw een percentage van de prijs is, stijgt die mee met duurdere liters. Maar wie in het buitenland tankt, draagt dat extra percentage niet af in Nederland, waardoor de misgelopen opbrengst verder oploopt.
Prijsverschillen en beleid
Het prijsverschil met België en Duitsland ontstaat vooral door accijnzen en nationale keuzes in indexering. Een paar cent op of neer lijkt klein, maar aan de pomp maakt het tientallen euro’s per volle tank uit voor veelrijders en ondernemers.
Vroeger zette Nederland soms tijdelijk de accijns omlaag om de pijn te dempen. Dat drukte het verschil, maar loste het niet op. Zodra het voordeel afloopt of olie duurder wordt, duikt tanktoerisme meteen weer op.
Balans met klimaatdoelen
Een lagere brandstofbelasting verlicht de portemonnee, maar kan botsen met klimaat- en gezondheidsdoelen. Brandstof duurder maken is juist bedoeld om schoner rijden aan te moedigen. Beleidsmakers zoeken dus naar oplossingen die zowel betaalbaar als duurzaam blijven.
Denk aan het versnellen van alternatieven, zoals elektrisch rijden en beter openbaar vervoer, terwijl tijdelijke maatregelen de ergste prijspieken dempen. De kunst: kortetermijnpijn verzachten zonder het langetermijnpad naar schone mobiliteit en stabiele overheidsfinanciën te verlaten.
Vracht en bedrijfsleven
Niet alleen particulieren wijken uit. Transportbedrijven plannen ritten en tankstops slim om goedkoper te kunnen bijtanken. Voor internationale chauffeurs is een paar cent per liter verschil bepalend voor de marge op een hele week rijden.
In sectoren met flinterdunne winstmarges, zoals logistiek en bezorging, is prijszekerheid goud waard. Door in België of Duitsland te tanken, houden bedrijven de kosten voorspelbaarder, maar vloeit de belastingopbrengst weg uit Nederland en onze regio’s.
Invloed op inflatie en koopkracht
Hogere brandstofprijzen werken door in boodschappen, pakketbezorging en vakanties. Brandstof is een aanjager van inflatie. Wie de grens overgaat, verlaagt zijn eigen kosten, maar de algemene prijsdruk in Nederland neemt daardoor niet automatisch af.
Tegelijkertijd helpt elke euro die een huishouden minder aan de pomp uitgeeft om rond te komen. Het is dus begrijpelijk gedrag, maar op macroniveau verschuift het vooral waar de rekening terechtkomt: bij buitenlandse kassa’s in plaats van de Nederlandse.
Mogelijke maatregelen
Beleidsopties variëren van tijdelijke accijnsverlagingen of het bevriezen van indexaties tot het beter afstemmen met buurlanden. Ook zijn gerichte steun of kortingen in grensregio’s denkbaar, al roept dat direct vragen op over uitvoerbaarheid, fraudegevoeligheid en Europese regels.
Wat wél breed werkt: transparantie en voorspelbaarheid. Als automobilisten en bedrijven weten waar ze aan toe zijn, plannen ze anders. Een stabiele lijn in het brandstofbeleid voorkomt schokeffecten en verkleint de kans op golfbewegingen in tankgedrag.
Grenzen aan handhaving
Handhaven op tankgedrag kan in een open Europese markt praktisch niet. Binnen de EU geldt vrij verkeer van goederen en personen. Tanken over de grens is volstrekt legaal en je mag daarna zonder gedoe weer terugrijden.
Daarom stuurt het beleid vooral via prijzen en belastingen. Door het verschil met de buren te verkleinen, neemt de prikkel af. Helemaal weg zal die nooit zijn, maar je kunt het tanktoerisme wel terugbrengen tot een aanvaardbaar niveau.
Wat dit betekent voor automobilisten
Voor de gemiddelde automobilist is besparen op brandstof voelbaar. Rijd je vaak in de buurt van de grens, dan kan plannen lonen. Reken wel reistijd en omrijden mee, anders verdampt het voordeel in tijd, files en extra kilometers.
Bedenk ook dat lokale ondernemers ondersteuning verdienen. Wie bewust bij een nabijgelegen station tankt, helpt een stukje infrastructuur in stand houden: schone toiletten, een veilige winkel en een betrouwbare plek voor service als het weer eens stortregent.
Hoe nu verder
De schatting van een jaarlijks miljardverlies zet de discussie over eerlijk en effectief brandstofbeleid op scherp. Beleidsmakers, branche en regio’s zullen samen moeten kijken of tijdelijke verlichting mogelijk is, zonder het fundament van gezonde overheidsfinanciën te beschadigen.
Voor nu lijkt één ding zeker: zolang het prijsverschil fors blijft en Hormuz de olieprijs opjaagt, houdt tanktoerisme aan. Wat vind jij: moet Den Haag ingrijpen, of is dit simpelweg het Europese speelveld? Praat mee op onze socials.
Bron: bnr.nl
