De formatie in Den Haag krijgt een duidelijke draai. CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal noemt een samenwerking met JA21 op dit moment realistischer dan deelname van GroenLinks-PvdA. Die boodschap is meer dan een momentopname. Het is een signaal aan de onderhandelingstafel en aan het parlement: de komende weken wordt er vooral gezocht naar partijen die willen meebewegen en snel afspraken kunnen maken.
Formatie schuift richting JA21
Bontenbal maakte na gesprekken met D66, VVD en informateur Rianne Letschert duidelijk dat een coalitie met D66, VVD, CDA en JA21 als reële optie op tafel ligt. Formeel zijn er geen knopen doorgehakt, maar de richting is zichtbaar. Het CDA weegt op dit moment minder de ideologische afstand en meer de praktische bereidheid tot samenwerken. Wie tempo wil maken en afspraken wil vastleggen, telt mee.
Daarmee zet het CDA de formatiekaart open. Het laat zien welke combinaties werkbaar kunnen zijn zonder zich al definitief vast te leggen. In een gefragmenteerde Tweede Kamer is dat een manier om zowel druk te zetten als bewegingsruimte te houden.
Waarom GroenLinks-PvdA nu op afstand staat
De verschuiving naar JA21 komt volgens Bontenbal voort uit de toon en flexibiliteit aan de overlegtafel. Bij JA21-leider Joost Eerdmans ziet hij meer constructieve houding en bereidheid om compromissen te sluiten dan hij nu ervaart bij de leiders van GroenLinks-PvdA. Het gaat in deze fase minder om programmapunten en meer om houding: zijn partijen bereid om schurende dossiers te agenderen, tempo te maken en draagvlak te organiseren?
Dat betekent niet dat inhoud er niet toe doet. Het is een voorselectie op werkbaarheid. Wie bereid is tot concrete afspraken, afspraken over uitvoerbaarheid en planning, plaatst zichzelf automatisch in een gunstiger positie voor de volgende ronde.
Relatie met GroenLinks-PvdA blijft open
Opmerkelijk is dat het CDA de deur richting GroenLinks-PvdA nadrukkelijk niet dichtgooit. Bontenbal spreekt over persoonlijke verantwoordelijkheid om verhoudingen goed te houden. Het is strategisch: zolang de relatie niet breekt, blijft een alternatief scenario beschikbaar als gesprekken met JA21 vastlopen.
Die open houding maakt latere concessies mogelijk. Partijen kunnen op specifieke onderwerpen dichter naar elkaar toe bewegen als de politieke realiteit daarom vraagt. Voor nu is het contact functioneel en behoedzaam, zonder harde toezeggingen.
Tijdpad en scenario’s
De klok tikt. Bontenbal noemt eind januari als realistisch meetpunt voor een akkoord dat door drie of vier partijen wordt gedragen. Dat legt druk op de onderhandelingen en dwingt partijen om prioriteiten aan te scherpen. Het vooruitzicht is dat er snel knopen worden doorgehakt over vorm en werkwijze, zodat daarna inhoudelijke dossiers sneller kunnen worden behandeld.
In dat tijdpad zijn ook tussenstops denkbaar: bilaterale consultaties, interne fractieoverleggen en technische doorrekeningen. Zo kan het proces dynamisch blijven en kunnen partijen waar nodig bijsturen.
Minderheidskabinet als reële optie
Nog steeds ligt een minderheidskabinet op tafel. Volgens Bontenbal kan zo’n constructie werken mits er strakke afspraken zijn met constructieve partijen buiten de kerncoalitie. Dat vraagt discipline tussen coalitie en gedoogpartners, plus duidelijke spelregels over procedure, onderwerpkeuze en voortgangsbewaking.
In een versnipperd parlement kan dit model aantrekkelijk zijn als meerderheden moeilijk te vormen blijken. Zonder helderheid is het kwetsbaar, maar met scherpe afspraken kan een minderheidsmodel stabiel genoeg blijken om te regeren.
VVD toont voorkeur en pragmatisme
VVD-leider Dilan Yeşilgöz liet na haar gesprek met de informateur weten te streven naar een meerderheidskabinet. Brede steun zou volgens haar meer voorspelbaarheid bieden op urgente dossiers als economie, migratie en veiligheid. Tegelijkertijd klonk er flexibiliteit door: als een andere constructie inhoudelijk sterk is, wil de VVD meebewegen.
Die combinatie – duidelijke voorkeur, maar open voor alternatieven – is exemplarisch voor de formatie van dit moment. Vorm volgt inhoud, zolang de kernprioriteiten overeind blijven.
Wat de informateur nu wil weten
Informateur Rianne Letschert ontvangt de komende dagen zowel JA21 als GroenLinks-PvdA. De inzet: peilen hoeveel ruimte er werkelijk is om te onderhandelen en welke onderwerpen onbespreekbaar blijven. De informateur kijkt naar concrete indicatoren: welke dossiers zijn onderhandelbaar, welke randvoorwaarden gelden, en wat is de uitvoeringskans binnen één kabinetsperiode?
De uitkomst van die gesprekken bepaalt welke combinaties dieper worden verkend. Het is ook een test voor middenpartijen: kunnen ze naast richting ook realisme en uitvoerbaarheid bieden?
Strategie achter het signaal
Door JA21 expliciet te noemen als meest realistische partner, verhoogt het CDA de druk op de rest. Partijen die erbij willen horen, zullen hun opstelling mogelijk herzien en meer bereidheid tonen om compromissen te sluiten. Tegelijk houdt het CDA de ontsnappingsroutes open. Dat past bij een onvoorspelbaar speelveld waarin elke uitspraak een kettingreactie kan veroorzaken.
Het is formatiediplomatie anno nu: met gerichte signalen ruimte creëren, maar voorkomen dat deuren definitief dichtslaan. Te hard duwen kan averechts werken. Te zacht duwen kost tijd. De balans is precair.
Waar staan we vandaag?
De formatie is weer vol op stoom, met meerdere scenario’s in beeld. Een coalitie van D66, VVD, CDA en JA21 is een serieuze optie, maar niet de enige. GroenLinks-PvdA blijft als alternatief in de coulissen aanwezig. De komende weken, richting het meetpunt eind januari, zullen partijen hun grenzen scherper markeren en tegelijk proberen overlap te vinden.
Wat uiteindelijk telt, is voldoende Kamersteun en werkbare afspraken over beleid en uitvoering. De vraag is niet alleen wie met wie wil, maar vooral wie met wie kan.
Vooruitblik
De komende dagen worden cruciaal. Als JA21 de constructieve toon weet vast te houden en GroenLinks-PvdA overtuigt dat samenwerking mogelijk is, kan de informateur twee sporen parallel blijven onderzoeken. Lukt dat niet, dan wordt de keuze helderder en groeit de druk richting een compacte coalitie of een strakker georganiseerd minderheidskabinet. Eén ding staat vast: elke uitspraak kan de verhoudingen opnieuw kantelen.
Samengevat: Bontenbal zet de formatie open, JA21 schuift naar voren, en eind januari fungeert als ijkpunt voor een realistisch akkoord. Reageren op dit dossier? Laat je mening achter op onze sociale media.
Bron: nieuwsmomentje.nl
