De formatiegesprekken tussen D66, VVD en CDA zitten nog altijd op slot op het belangrijkste dossier: de financiën. Onder leiding van informateur Rianne Letschert zoeken de partijen naar een werkbaar akkoord, maar besluiten daarover vallen pas na het weekend.
Waar het nu om draait
In de gesprekken draait het om drie vragen: hoeveel ruimte is er in de begroting, waar wordt die ingezet, en wie betaalt de rekening. Dat klinkt simpel, maar achter elk bedrag schuilen verschillende politieke prioriteiten en gevoeligheden.
De onderhandelende teams proberen eerst de financiële kaders vast te prikken, zoals het tekort, de staatsschuld en de zogeheten groeiruimte. Pas als dat raamwerk staat, volgt het verdelen over thema’s als zorg, klimaat, veiligheid, onderwijs en infrastructuur.
Waarom een minderheidskabinet
De keuze voor een minderheidskabinet komt voort uit een versplinterde Kamer en moeizame verhoudingen tussen partijen. Door met drie partijen te regeren en wisselend steun te zoeken, hopen D66, VVD en CDA tempo te maken zonder onmogelijke compromissen.
Zo’n constructie vraagt wel om extra politieke behendigheid. Elke wet en elk groot besluit vereist een meerderheid per onderwerp. Dat betekent vroegtijdig overleg met oppositiepartijen en duidelijke afspraken, zodat het kabinet niet bij de eerste storm omvalt.
De rol van de informateur
Informateur Rianne Letschert fungeert als procesbewaker en bruggenbouwer. Zij toetst haalbaarheid, bewaakt de planning en helpt de partijen hun verschillen te vertalen naar werkbare teksten. Niet om inhoudelijk te sturen, wel om knopen tijdig te laten doorhakken.
Bij formaties is timing net zo belangrijk als inhoud. Te lang wikken en wegen geeft ruis, te snel beslissen creëert broze afspraken. De kunst is een akkoord te smeden dat stevig genoeg is, maar ook politiek verkoopbaar.
De hete hangijzers
Op tafel liggen bekende spanningsvelden: lasten op werk versus vermogen, koopkracht voor middeninkomens, investeringen in klimaat en woningbouw, en de oplopende zorgkosten. Elk schuifje heeft doorwerking op de rest, wat het puzzelen intens en tijdrovend maakt.
Daarnaast dringen uitgaven voor veiligheid en defensie zich op, net als achterstallig onderhoud aan infrastructuur. Tegelijk willen partijen zichtbaar verschil maken voor gezinnen en ondernemers. De kunst is balans te vinden zonder het huishoudboekje uit het lood te trekken.
Begrotingskader en europese regels
Met het begrotingskader bepalen partijen de onder- en bovengrenzen: hoeveel mag het tekort zijn, wat doen we met meevallers en tegenvallers, en welke investeringen tellen mee. Die spelregels voorkomen dat later elk debat opnieuw begint.
Daarbovenop gelden Europese afspraken over schuld en tekort, die sinds de crisisjaren weer strakker worden gehandhaafd. Binnen die kaders zoeken de onderhandelaars ruimte voor investeringen die groei ondersteunen, terwijl de overheidsfinanciën op middellange termijn gezond blijven.
Wat de partijen willen
VVD hamert traditioneel op begrotingsdiscipline en lastenverlichting voor werkenden en bedrijven. D66 legt de nadruk op investeren in onderwijs, innovatie en klimaat, ook als dat vraagt om schuiven in belastingkortingen. CDA zoekt steun voor gezinnen en het landelijk gebied.
Die accenten liggen niet mijlenver uit elkaar, maar de weging verschilt. De verdeling van middelen over korte en lange termijn is de kern van de spanning: snel merkbare koopkracht tegenover investeringen die later pas rendement opleveren.
Tijdpad naar vrijdag
De inzet is om uiterlijk vrijdag een resultaat te presenteren, inclusief een kort coalitieakkoord met financiële bijlagen. Dat document hoeft geen telefoonboek te zijn, maar moet wél duidelijk maken welke keuzes nu al vaststaan en welke later volgen.
Zo’n planning creëert druk, maar helpt ook om knopen door te hakken. Als deadlines te vaak verschuiven, zakt de vaart weg en groeit de kans op uitlekken en ruis. Duidelijkheid, ook over openstaande punten, geeft rust in politiek Den Haag.
Hoe steun wordt gezocht
In een minderheidskabinet is steun organiseren dagelijkse kost. Partijen verkennen per thema welke combinaties haalbaar zijn: soms met linkse fracties voor klimaat en armoede, soms met rechtse fracties voor veiligheid, ondernemerschap of migratie.
Dat vraagt om transparantere besluitvorming dan we gewend zijn. Als een akkoord bewust dunner is, moet de Kamer vaker meebeslissen. Dat kan de kwaliteit verbeteren, mits de verhoudingen respectvol blijven en de tijd wordt genomen voor serieuze behandeling.
Reacties in Den Haag
Uit de wandelgangen klinken behoedzame geluiden. Oppositiepartijen willen eerst cijfers zien voordat zij toezeggingen doen, belangenorganisaties dringen aan op voorspelbaarheid. Werkgevers en vakbonden volgen nauwlettend, omdat koopkracht, loonontwikkeling en investeringszekerheid direct raken aan hun achterban.
Ook gemeenten kijken mee, met name vanwege jeugdzorg, woningbouw en de uitvoering van klimaatplannen. Zonder stabiele financiering schuiven taken door of stokken projecten. Daarom is het financiële fundament van het akkoord voor decentrale overheden minstens zo belangrijk.
Wat betekent dit voor burgers
Voor inwoners draait het uiteindelijk om twee vragen: wat merk ik in mijn portemonnee en wat verbetert er in mijn buurt. Denk aan zorgpremies, belastingtarieven en toeslagen, maar ook aan huizenbouw, openbaar vervoer, veiligheid en energievoorziening.
Een akkoord dat helder is over doelen, geld en timing geeft houvast. Mensen accepteren best dat niet alles tegelijk kan, zolang keuzes eerlijk worden uitgelegd en de eerste verbeteringen zichtbaar worden. Transparantie en tempo gaan hier hand in hand.
Scenario’s als het vastloopt
Mocht de impasse aanhouden, dan zijn er enkele routes. De partijen kunnen de formatie pauzeren voor aanvullend rekenwerk, een extra rondje verkennen met oppositie, of de informateur vragen om met een alternatieve variant te komen.
Pas in het uiterste geval belandt de formatie in de ijskast en komt er een nieuwe verkenning of zelfs nieuwe verkiezingen. Zover is het niet. Alle signalen wijzen erop dat men vooral tijd nodig heeft om zorgvuldig te kalibreren.
Wat we maandag kunnen verwachten
Maandag hervatten de fractieleiders en hun teams de gesprekken. Verwacht geen eindfoto aan het begin van de week, wel het afvinken van openstaande financiële hoofdstukken. Daarna volgt het doorrekenen, schaven aan tekst en het regelen van politiek draagvlak.
Als de lijnen strakker staan, durven partijen ook gevoelige keuzes te onthullen, bijvoorbeeld over belastingmaatregelen en investeringsfondsen. Die komen niet los van elkaar: de manier waarop geld binnenkomt, bepaalt hoeveel er kan worden uitgegeven aan prioriteiten.
Waarom dit politiek spannend blijft
Ondanks brede wil om te regeren, houden partijen een schuin oog op hun achterban. Een te hard compromis kan draagvlak kosten, te veel uitstel wekt irritatie. De houdbaarheid van het akkoord hangt dus af van inhoud én van timing.
Voor nu is het beeld helder: er wordt hard gewerkt aan een financiële ruggengraat, met als doel uiterlijk vrijdag resultaten te presenteren. Tot die tijd blijven fluisteringen en gekozen woorden over in de Haagse wandelgangen. Praat mee op onze socials.
Bron: newsliner.nl
