We zijn de extreme hittegolven en natte periodes van de afgelopen jaren nog nauwelijks vergeten, of meteorologen waarschuwen alweer voor een nieuw klimaatfenomeen dat het wereldweer flink kan verstoren. De kans groeit namelijk dat er opnieuw een El Niño ontstaat – en mogelijk zelfs een uitzonderlijk krachtige variant.
Dat kan grote gevolgen hebben voor het weer wereldwijd. Volgens experts betekent een sterke El Niño meestal dat droge gebieden nóg droger worden en natte regio’s juist met extra regen te maken krijgen.
Kans op El Niño stijgt snel
Binnenkort komt de Amerikaanse weerdienst met een nieuwe update over de ontwikkeling van het klimaatfenomeen. Meteorologen verwachten dat de kans op een nieuwe El Niño inmiddels zeer groot is.
Meteoroloog Reinout van den Born ziet dat veel internationale experts hun verwachtingen de afgelopen weken flink hebben bijgesteld. Waar de kans een maand geleden nog rond de 50 tot 60 procent lag, wordt inmiddels gesproken over ongeveer 98 procent kans dat het fenomeen zich daadwerkelijk ontwikkelt.
Volgens Van den Born past dat bij het patroon dat vaak te zien is bij El Niño. Hoe dichter het moment van ontstaan nadert, hoe duidelijker de signalen worden.
Zeewater warmt sneller op
Een belangrijke aanwijzing is de temperatuur van het zeewater in de Stille Oceaan. Metingen laten zien dat het water daar nu al warmer is dan normaal.
Volgens recente berekeningen van Europese weerinstituten kan de temperatuur in het gebied mogelijk oplopen tot ongeveer twee graden boven het gemiddelde. In sommige scenario’s wordt zelfs rekening gehouden met uitschieters richting drie graden warmer dan normaal.
Dat zou betekenen dat de wereld mogelijk te maken krijgt met een zeer krachtige of zelfs superzware El Niño.
De kans op zo’n extreme variant wordt momenteel geschat op ongeveer 30 procent.
Effecten mogelijk pas later voelbaar
Hoewel de ontwikkeling nu al begint, worden de grootste gevolgen waarschijnlijk pas later merkbaar.
Als de voorspellingen kloppen, kan het weer wereldwijd vooral in 2027 sterk beïnvloed worden. Dat komt doordat de oceaan en atmosfeer tijd nodig hebben om op elkaar te reageren.
Meteoroloog Helga van Leur legt uit dat je het proces kunt vergelijken met een dimmer van een lamp. Die wordt langzaam omhoog gedraaid totdat het effect volledig zichtbaar wordt.
Hoe El Niño precies ontstaat
El Niño ontstaat in de Stille Oceaan, waar normaal gesproken sterke passaatwinden het warme oppervlaktewater van Zuid-Amerika richting Azië en Australië blazen.
Daardoor kan langs de kust van Zuid-Amerika koud water uit de diepte omhoogkomen. Dat proces houdt de temperatuur van het oceaanwater in balans.
Maar wanneer de wind tijdelijk verzwakt, blijft het warme water langer op dezelfde plek liggen. Hierdoor warmt het zeewater steeds verder op.
Die temperatuurverandering heeft grote gevolgen voor de atmosfeer. Windstromen veranderen, wolkenvorming verschuift en daarmee ook regenpatronen over de hele wereld.
Droogte, overstromingen en bosbranden
De gevolgen van een sterke El Niño kunnen wereldwijd merkbaar zijn.
In sommige regio’s zorgt het fenomeen voor extreme droogte. In andere gebieden valt juist veel meer regen dan normaal.
Die verschuiving in weerpatronen kan leiden tot mislukte oogsten, watertekorten of juist overstromingen. Ook bosbranden komen vaker voor in regio’s waar het langdurig droog blijft.
Eerdere El Niño-periodes laten zien hoe groot de impact kan zijn.
Voorbeelden uit eerdere jaren
Tijdens de zeer sterke El Niño van 2015 en 2016 verbrandde in Indonesië naar schatting 8 miljoen hectare bos.
Ook koraalriffen werden zwaar getroffen. Tijdens de krachtige El Niño van 1998 stierf ongeveer 16 procent van de riffen wereldwijd af door de combinatie van warm water en veranderde oceaanstromen.
Meer recent leidde El Niño in 2023 en 2024 tot extreme droogte in delen van Zuid-Amerika en Afrika. In Chili zorgden bosbranden zelfs voor grote verwoestingen.
Klimaatverandering maakt extremen sterker
Volgens meteorologen worden de gevolgen van El Niño mogelijk steeds heftiger door de opwarming van de aarde.
Helga van Leur legt uit dat extreme weersituaties altijd al bestonden, maar dat ze tegenwoordig sterker kunnen uitpakken.
Wanneer droogte of hevige regen samenvalt met een warmere planeet, kan het effect namelijk worden versterkt.
Daar komt bij dat de wereldbevolking groeit. Daardoor hebben klimaatextremen vaak meer impact op landbouw, voedselvoorziening en infrastructuur dan vroeger.
Als oogsten mislukken door langdurige droogte of overstromingen, kan dat wereldwijd gevolgen hebben voor voedselprijzen en beschikbaarheid.
Toch nog onzekerheden
Ondanks de stijgende kans op een nieuwe El Niño waarschuwen meteorologen dat het nog te vroeg is om grote rampen te voorspellen.
Het klimaatsysteem van de aarde is namelijk zeer complex. De wisselwerking tussen oceaan, atmosfeer en windstromen wordt door veel verschillende factoren beïnvloed.
Zelfs wanneer de signalen sterk lijken, kan de uiteindelijke ontwikkeling soms nog veranderen.
Daarom volgen wetenschappers de situatie in de Stille Oceaan nauwlettend. Nieuwe metingen en modellen moeten de komende maanden meer duidelijkheid geven.
Wat betekent dit voor Europa?
Europa ligt relatief ver van het gebied waar El Niño ontstaat. Daardoor zijn de effecten hier meestal minder direct.
Ons weer wordt vooral beïnvloed door wat er gebeurt op de Atlantische Oceaan, die een veel grotere rol speelt in het Europese klimaatsysteem.
Toch kan een sterke El Niño ook hier merkbaar zijn.
Volgens meteoroloog Reinout van den Born kan het bijvoorbeeld zorgen voor zachtere winters en meer neerslag in delen van Europa.
Hoewel de grootste effecten elders op de wereld plaatsvinden, blijft het dus ook voor Europa belangrijk om de ontwikkeling van El Niño goed in de gaten te houden.
