Eenenveertig jaar. Zo lang zat Douglas Stewart Carter (71) vast voor een moord in de Amerikaanse staat Utah, met een doodvonnis boven zijn hoofd. Nieuw DNA-onderzoek zet die veroordeling nu op losse schroeven.
Carter mocht de gevangenis verlaten op borgtocht. Geen volledige vrijspraak, wel een breuk met vier decennia waarin zijn schuld vaststond voor justitie. De zaak roept ongemakkelijke vragen op over hoe die veroordeling ooit tot stand kwam.
Een moord in Utah, veertig jaar geleden
Op 27 februari 1985 werd Eva Olesen gedood. Zij was een tante van de toenmalige politiechef van Provo, wat de zaak meteen extra gevoelig maakte. Ze werd doodgestoken met een mes.
Carter kwam oorspronkelijk uit Chicago en verbleef in die periode bij zijn moeder in Utah. Nog datzelfde jaar werd hij voor de moord ter dood veroordeeld, een straf die zijn leven volledig zou bepalen.
Geen fysiek bewijs, toch een doodvonnis
Opvallend aan het oorspronkelijke proces: er was geen enkel fysiek bewijs dat Carter aan de plaats delict koppelde. Geen spoor, geen materiaal, niets tastbaars. De jury oordeelde desondanks dat hij schuldig was.
In het Amerikaanse rechtssysteem weegt een juryoordeel zwaar, zeker in een moordzaak met een doodstraf als uitkomst. Wat daarna volgde, was een decennialange reeks pogingen om dat oordeel onderuit te halen.
Een bekentenis die volgens Carter werd afgedwongen
Carter heeft altijd volgehouden dat hij een valse bekentenis aflegde. Volgens hem werd hij tijdens de verhoren herhaaldelijk bedreigd door de politie, tot hij uiteindelijk zei wat de onderzoekers wilden horen.
Die bekentenis werd een hoeksteen van de zaak tegen hem. Precies daar wringt het volgens zijn verdediging: een verklaring die onder druk tot stand komt, zegt weinig over wat er werkelijk gebeurde.
Een nieuw proces, dezelfde uitkomst
In 1992 werd het proces herzien. Voor Carter leek dat een kans op een andere afloop, maar opnieuw luidde het vonnis de doodstraf. De herziening bracht hem dus geen millimeter dichter bij de uitgang.
In de jaren daarna verwierpen rechtbanken in Utah verschillende beroepsprocedures. Dossier na dossier eindigde in een afwijzing, terwijl Carter in de dodencel bleef zitten en de jaren zich opstapelden.
Getuigen teruggevonden in Mexico
In 2011 kwam er beweging in de zaak. Tijdens een nieuwe beroepsprocedure werden twee getuigen uit het oorspronkelijke proces opgespoord in Mexico. Wat zij vertelden, zette het hele dossier in een ander licht.
Volgens hen had de politie hen opgedragen te liegen tijdens het proces. Hun getuigenis, die destijds mee het beeld van Carter als dader bepaalde, zou dus geregisseerd zijn geweest.
Geld, cadeaus en dreiging met deportatie
De twee verklaarden dat ze geld en cadeaus kregen in ruil voor hun verhaal. Daarnaast zouden politie en openbare aanklagers hebben gedreigd hen en hun zoon te laten deporteren als ze niet meewerkten.
Beschuldig Carter, of vertrek. Zo klonk het dreigement volgens hun eigen relaas. Het maakt van hun oorspronkelijke verklaringen iets wat vandaag nauwelijks nog als betrouwbaar bewijsmateriaal kan gelden.
Het DNA wijst niet naar Carter
De doorslag kwam van een nieuwe DNA-analyse. Volgens de aanklagers zelf kan Carter worden uitgesloten als bron van het bloed op een deurknop en van het DNA op het handvat van het moordwapen.
Dat zijn precies de plekken waar je sporen van een dader zou verwachten: de knop van een deur en het heft van het mes waarmee Eva Olesen werd doodgestoken.
De rechter houdt een slag om de arm
Rechter Derek Pullan oordeelde dat de nieuwe resultaten de zaak tegen Carter verder ondermijnen. De bewijslast die al dun was, wordt door het DNA-onderzoek nog een stuk dunner, klonk het in zijn beoordeling.
Tegelijk nuanceerde de rechter zijn eigen conclusie. Hij benadrukte dat een jury nog altijd zou kunnen oordelen dat Carter de moord pleegde. Uitgesloten als dader is hij formeel dus niet.
Vrij, maar met een enkelband
Carter is vrij op borgtocht, geen vrij man in de volle betekenis van het woord. Hij moet een enkelband dragen en mag onder geen beding contact opnemen met de familie van Eva Olesen.
Het zijn voorwaarden die duidelijk maken dat de zaak juridisch nog niet is afgesloten. Voor iemand die 41 jaar binnen zat, is de stap naar buiten er niettemin een van historische omvang.
Een zoon die het pas later ontdekte
Carter wordt opgevangen in een gespecialiseerde instelling, dicht bij het gezin van zijn zoon. Die zoon werd als baby geadopteerd en kwam pas jaren later te weten dat zijn biologische vader ter dood veroordeeld was.
Zijn reactie op de vrijlating was allesbehalve louter opgelucht. “Ik ben boos op bepaalde mensen”, zei hij. Een zin die veel zegt over wat zo’n zaak met een familie doet.
Veertig jaar dodencel laat sporen na
Advocaat Neal Hamilton waarschuwt dat zijn cliënt intensieve therapie nodig heeft om de decennia in de dodencel te verwerken. Een deur openzetten is iets anders dan iemand zijn leven teruggeven.
“Het is niet zo simpel als: ‘Laat hem maar gaan’”, zei Hamilton. “Hij komt vrij na 41 jaar trauma, veroorzaakt door de staat. De gevolgen daarvan zullen enorm zijn.”
De familie van Eva Olesen blijft achter met vragen
Aan de andere kant van het dossier staat de familie van het slachtoffer, die bezorgd reageerde. Schoondochter Theresa Olesen zei tijdens de hoorzitting dat ze Carter liever in de gevangenis van Utah County had zien blijven.
“We hadden gehoopt op een concrete DNA-match”, verklaarde ze. “Dat die er niet is, betekent niet dat hij er niet was. Er zijn nog andere elementen in de zaak.”
Wat er nu nog kan gebeuren
De familie hoopt dat het onderzoek wordt voortgezet. “We willen gerechtigheid voor Eva”, zei Theresa Olesen. “En als hij op welke manier dan ook betrokken was, dan willen we dat de waarheid aan het licht komt.”
Een nieuw proces behoort tot de mogelijkheden: de familie sprak er zelf over tijdens de zitting. Voorlopig is Carter buiten, met een enkelband om en 41 jaar om te verwerken.
Bron: s.hln.be
