Demissionair minister Mona Keijzer (BBB) zet een streep door het idee van een gratis pendelbus tussen het asielzoekerscentrum in Ter Apel en station Emmen. Ondanks aanhoudende incidenten in de reguliere bussen en oproepen om buslijn 73 te ontlasten, kiest ze voor strengere handhaving in plaats van gratis vervoer. Volgens Keijzer geldt voor iedereen dezelfde regel in het openbaar vervoer: “Als je in Nederland in een bus stapt, koop je een kaartje.” Een gratis pendelbus, zegt ze, zou het verkeerde signaal afgeven. “We gaan het niet gratis maken.”
Mona keijzer wijst gratis pendelbus af
Het voorstel voor een gratis pendeldienst kwam op tafel na een reeks voorvallen in de reguliere bussen in de regio. Busvervoerder Qbuzz trok eerder aan de bel over de veiligheid van chauffeurs en reizigers, en vakbond CNV meldde incidenten variërend van intimidatie en bedreiging tot fysiek geweld. Een aparte, kosteloze pendelbus speciaal voor bewoners van het azc moest de druk op lijn 73 verminderen en de situatie aan boord rustiger maken.
Keijzer ziet daar niets in. In een reactie benadrukt ze dat gastvrijheid en duidelijke grenzen hand in hand gaan. Gratis busvervoer uitsluitend voor asielzoekers past volgens haar niet in die aanpak. “Je hebt je te gedragen als je hier komt,” stelt ze. Wie zich misdraagt, moet niet beloond worden, maar aangepakt, aldus de minister. Met die lijn sluit ze aan bij zorgen uit de politiek en het openbaar vervoer: veiligheid eerst, zonder uitzonderingen op de betaalplicht.
Achtergrond: problemen in bussen rond ter apel
De route tussen het azc in Ter Apel en station Emmen is al jaren een drukke verbinding, mede omdat Ter Apel het centrale aanmeldcentrum voor asielzoekers is. Lijn 73 is daardoor een sleutelroute voor bewoners van het centrum, personeel en omwonenden. De laatste tijd stapelden de meldingen van incidenten zich op: chauffeurs voelen zich onveilig, reizigers melden overlast en de dienstregeling komt soms onder druk te staan.
Volgens CNV gaat het niet om incidenten van lichte aard. Intimidatie, bedreigingen en in enkele gevallen ook fysiek geweld creëren een werksituatie die chauffeurs niet hoeven te accepteren. Qbuzz riep daarom op tot extra maatregelen. Voorstanders van een pendelbus betoogden dat een aparte verbinding de kans op confrontaties zou verkleinen en de reguliere lijn voorspelbaarder zou maken voor alle reizigers. Tegenstanders zagen juist het risico dat gratis vervoer een verkeerd signaal geeft en de drempel voor probleemgedrag verlaagt.
Handhaving als antwoord op overlast
In plaats van een gratis pendelbus wil Keijzer de handhaving opvoeren. Ze zegt te werken aan de terugkeer van de handhavingstak van de vreemdelingenpolitie in Ter Apel. Daarmee moet sneller kunnen worden ingegrepen als er overlast of strafbaar gedrag plaatsvindt, zowel binnen als buiten het azc, inclusief in het openbaar vervoer. Het is een duidelijk signaal: wie zich niet aan de regels houdt, kan rekenen op consequenties.
De minister schetst ook een stapsgewijze aanpak voor overtreders. Wie zich misdraagt, kan worden overgeplaatst van een toezichtlocatie naar een zogenoemde procesbeschikbaarheidslocatie, waar een strenger regime geldt. Bij herhaald of ernstig grensoverschrijdend gedrag kan uiteindelijk vreemdelingenbewaring volgen. Met deze treden wil de overheid voorkomen dat onveiligheid in en rond Ter Apel de norm wordt.
Argumenten voor en tegen een pendelbus
Het debat over de pendelbus draait om twee kernwaarden: veiligheid en gelijkheid. Voorstanders zien in een aparte pendelbus een praktische oplossing. Door de reizigersstromen te scheiden, daalt mogelijk de kans op frictie in de reguliere bussen. Chauffeurs krijgen meer rust, de dienstregeling wordt betrouwbaarder en het overzicht in een speciale bus is groter. Bovendien kan gerichte begeleiding of toezicht op zo’n lijn eenvoudiger worden georganiseerd.
Tegenstanders, onder wie Keijzer, vrezen dat gratis vervoer de verkeerde prikkel geeft. Wie het openbaar vervoer gebruikt, betaalt een kaartje; uitzonderingen ondermijnen volgens hen het principe van gelijke behandeling. Het financiële aspect speelt daarnaast mee: een pendelbus kost geld, en die middelen kunnen volgens critici beter worden ingezet voor handhaving en begeleiding. Ook is er de vrees dat gratis vervoer onbedoeld een aanzuigende werking heeft of de indruk wekt dat misdragingen worden beloond met extra faciliteiten.
Wat speelt er nog meer op de lijn
Naast handhaving zijn er andere knoppen waar aan gedraaid kan worden. Denk aan extra toezicht in de bus, gerichte controles bij drukke haltes en samenwerking tussen vervoerder, politie en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA). Ook training van personeel in het omgaan met agressie, heldere huisregels bij het azc en het actief aanspreken van reizigers kunnen helpen om de sfeer te verbeteren. Zulke maatregelen worden in vergelijkbare situaties elders vaker ingezet om escalatie te voorkomen.
Of die mix van maatregelen genoeg rust brengt op lijn 73, zal moeten blijken. Het succes staat of valt met zichtbare handhaving en duidelijke afspraken tussen alle betrokken partijen. Keijzer zet de toon met een ‘streng waar nodig’-benadering, maar de uitvoering zal bepalen of chauffeurs en reizigers daadwerkelijk verschil merken.
Reacties uit de praktijk
De discussie over gratis pendelvervoer verdeelt de meningen. Vakbonden en chauffeurs benadrukken dat veiligheid niet onderhandelbaar is. Zij willen harde garanties dat agressie en bedreigingen snel en consequent worden aangepakt. Inwoners in de regio vragen om rust op straat en in het ov, en zijn kritisch op maatregelen die in hun ogen ongelijkheid creëren.
Vanuit organisaties die opkomen voor de rechten van asielzoekers klinkt de waarschuwing dat strenge handhaving niet mag doorschieten in een generieke benadering waarbij iedereen wordt aangesproken op het gedrag van enkelen. Zij pleiten voor gerichte, proportionele maatregelen en goede informatievoorziening over regels in het Nederlandse openbaar vervoer. Vervoerders willen intussen vooral voorspelbaarheid: zo min mogelijk verstoring, zicht op handhaving en snelle opvolging van incidenten.
Gevolgen voor reizigers
Vooralsnog verandert er voor de dagelijkse reiziger op lijn 73 niets aan het betaalsysteem: iedereen blijft een kaartje kopen of inchecken. Wel is de kans groot dat er vaker controles plaatsvinden en dat er zichtbare aanwezigheid is van toezicht of politie op en rond drukke trajecten. Reizigers die overlast ervaren, kunnen incidenten melden bij chauffeur, vervoerder of – bij ernstige situaties – direct bij de politie. Hoe consequenter meldingen worden opgepakt, hoe sneller een veiligere reisomgeving kan ontstaan.
Vooruitblik
Keijzer houdt vast aan het principe van betalen voor het openbaar vervoer en kiest voor een handhavingsgerichte aanpak. De komende periode moet duidelijk worden of de terugkeer van de handhavingstak van de vreemdelingenpolitie en strengere opvolging van incidenten voldoende effect sorteren. Als de overlast afneemt, is de kans klein dat het pendelbus-idee opnieuw op tafel komt. Blijft de situatie onrustig, dan zullen vervoerders, regio en rijk onvermijdelijk opnieuw kijken naar aanvullende maatregelen.
De inzet is helder: een veilige bus voor chauffeurs en passagiers, zonder uitzonderingen op de regels. Of die balans wordt bereikt met de nu ingezette koers, zal in de praktijk moeten blijken. Wij volgen de ontwikkelingen in Ter Apel en omgeving op de voet. Wat vind jij: is strengere handhaving de juiste weg, of had een pendelbus juist wél verlichting kunnen bieden? Laat het ons weten op onze sociale media.
