Over een week, op 18 maart, trekken we weer naar het stembureau voor de gemeenteraadsverkiezingen. Volgens nieuw onderzoek van Ipsos I&O lijken lokale partijen opnieuw de favoriet. Van de landelijke namen maakt vooral GroenLinks-PvdA kans om als grootste te eindigen.
Lokale partijen aan kop
Op basis van de peiling komen lokale lijsten samen uit op 34,5 procent van de stemmen, meer dan de 31,2 procent in 2022. Daarmee vormen zij opnieuw de grootste ‘partij’. Dat zegt veel over hoe stevig lokaal verankerde namen scoren.
Bekende wijkgezicht(en), korte lijnen met het gemeentehuis en campagnes die draaien om stoeptegels, veiligheid en woningbouw: dat helpt. Kiezers belonen tastbare oplossingen en minder Haagse ruzie. Juist in tijden van onvrede voelt dichtbij vaak betrouwbaarder dan Den Haag.
Waarom lokaal wint
Het succes is ook een kwestie van aanbod. Partijen rechts van de VVD doen lang niet overal mee, waardoor kiezers naar het lokale alternatief uitwijken. Als landelijke merken ontbreken, pakt de buurpartij met herkenbare kandidaten en heldere punten de aandacht.
Daar komt bij dat lokale lijsten vaak pragmatisch samenwerken, zonder oude vetes tussen Haagse partijen. Het gaat over verkeersveiligheid, jeugdzorg, vergunningen en bouwkranen, niet over ideologische loopgraven. Dat maakt de drempel lager voor twijfelaars die vooral ‘doen’ willen zien.
GroenLinks-PvdA in de race
Ipsos I&O telt de samenwerking van GroenLinks en PvdA bij elkaar op en komt uit op 17,3 procent van het totaal. Daarmee zijn zij, tussen de landelijke labels, de belangrijkste kanshebber om als grootste familie de verkiezingsavond in te gaan.
Let wel: lokaal werken de twee niet overal samen en verschillen lijsten per gemeente. Toch laat het beeld zien dat de progressieve hoek vooral in steden sterk blijft, waar thema’s als wonen, duurzaamheid en bereikbaarheid de agenda bepalen.
VVD en de achtervolgers
Achter die kopgroep volgt de VVD met 11,4 procent. Daarna komen D66 (8,7 procent), CDA (8,6 procent) en de combinatie ChristenUnie-SGP met 7,3 procent. Dat is een compacte middenmoot, met sterke lokale verschillen tussen dorpen en steden.
De VVD heeft traditioneel veel wethouders en een stevig netwerk in middelgrote gemeenten. CDA en ChristenUnie-SGP teren vaker op regionale wortels en gemeenschappen, waardoor hun prestaties per regio grillig kunnen zijn, maar lokaal verrassend stevig kunnen uitpakken.
Rechts van de VVD
Forum voor Democratie lijkt te herstellen ten opzichte van 2022: van 1,1 naar 3,8 procent. Dat is geen doorbraak, wel een duidelijke plus. Toch blijft het totale blok rechts van de VVD in deze peiling steken rond de zeven procent.
In landelijke peilingen halen PVV, FvD, JA21 en BBB samen veel meer. Plaatselijk is hun aanwezigheid gefragmenteerd: ze doen simpelweg niet overal mee. Wie toch rechts wil stemmen, komt dan eerder uit bij een krachtige lokale lijst.
Opkomst blijft zorgenkind
De opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen is standaard lager dan bij landelijke stembusgangen. In 2022 zakte die met 51 procent naar een historisch dieptepunt. Ipsos I&O vreest dat de animo dit jaar mogelijk nóg iets lager ligt, ondanks drukke campagnes.
Daar zitten meerdere oorzaken achter: afstand tot de politiek, het gevoel dat er ‘toch weinig verandert’, en simpelweg volle agenda’s. Tegelijk bepalen gemeenten veel over je buurt. Van een jongerenvoorziening tot nieuwe woningen: meedoen maakt echt verschil.
Wie kiest lokaal?
Uit het onderzoek blijkt dat kiezers van lokale partijen relatief vaak rechts georiënteerd zijn, iets vaker man dan vrouw, en bovengemiddeld woonachtig in de zuidelijke provincies. Ook is deze groep gemiddeld ouder dan de doorsnee kiezer.
Dat profiel is nuttig voor campagnevoerders: thema’s als veiligheid, parkeerdruk, leefbaarheid en zorg zijn voor deze groep vaak doorslaggevend. Lokale lijsten die dichtbij verenigingen, ondernemers en buurten staan, weten deze kiezers sneller te vinden én vast te houden.
Twijfelaars als sleutel
Opvallend: ruim een kwart van de kiezers, 26 procent, weet nu nog niet wat het wordt. Dat is een forse vijver. In de laatste dagen kunnen kleine gebeurtenissen – een debat, een lokaal nieuwsitem – de doorslag geven.
De twijfel zit vaak op de thema’s die het meest raken: veiligheid in de wijk en de woningmarkt. Wie daar geloofwaardig plannen en resultaten laat zien, heeft goud in handen. Verwachtingen zijn hoog, vooral waar woningen en betaalbaarheid schaars zijn.
Wat betekent dit voor coalities?
Als de peiling uitkomt, worden lokale partijen in veel gemeenten onmisbaar bij coalitievorming. Dat levert brede, soms ongebruikelijke combinaties op, waarin pragmatiek de boventoon voert. Verwacht per gemeente andere uitkomsten, passend bij lokale verhoudingen en dossiers.
In grotere steden kan GroenLinks-PvdA vaak meebesturen, zeker waar zij de progressieve stem bundelen. Tegelijk maakt versnippering het bouwen van meerderheden lastiger. Duidelijke prioriteiten en vertrouwen tussen partijen worden daarmee het halve werk na 18 maart.
Methode en nuance
Het onderzoek is uitgevoerd onder 2132 Nederlanders van achttien jaar en ouder. Respondenten kregen de vraag om, op basis van de kieslijst in hun eigen gemeente, een voorkeurspartij aan te klikken. Zo sluit de peiling aan bij het lokale aanbod.
Toch blijft het een momentopname. Lokale kwesties, kandidaten en campagnes kunnen in korte tijd veel verschuiven. In een dorp met één dominante lijst werkt het anders dan in een stad met tien partijen. Cijfers verklaren veel, niet alles.
Waar let je op in het stemhokje?
Twijfel je nog? Kijk wie op de lijst staat, wat recent in de gemeente is bereikt en welke plannen haalbaar zijn. Ga verder dan slogans: hoe wordt veiligheid aangepakt, waar kan gebouwd worden, en wat betekent dat voor de buurt?
Binnen een week is het zover: het hokje rood maken bepaalt de koers dicht bij huis. Laat je stem niet liggen, welk vakje je ook kiest. En praat mee: wat ga jij stemmen en waarom? Vertel het ons op socials.
Bron: metronieuws.nl
