De oorlog in het Midden-Oosten heeft de energiemarkt flink opgeschud. Door escalatie van het geweld en verstoringen in de aanvoer van energie uit de regio zijn prijzen voor aardgas de afgelopen dagen sterk gestegen. Hoe dat precies werkt en welke gevolgen dit kan hebben voor consumenten verschilt echter sterk per situatie.
Gasmarkt wereldwijd in beweging
Op de Amsterdamse gasbeurs zijn de noteringen van aardgas de afgelopen tijd flink omhoog gegaan. In één dag steeg de prijs met meer dan tien procent naar rond de 60 euro per megawattuur, nadat hij eerder al met 30 tot 50 procent omhoog was geschoten. Deze stijging is direct gekoppeld aan verstoringen in de gastoevoer uit het Midden-Oosten.
Het conflict heeft gevolgen gekregen voor belangrijke transportroutes en energie-installaties in de regio. Zo wordt de scheepvaart rondom de Straat van Hormuz ernstig belemmerd, een cruciale doorgang voor vloeibaar aardgas (LNG). Bovendien ligt de LNG-productie van Qatar – een van ’s werelds grootste exporteurs – stil na aanvallen op energiecomplexen. Dat heeft geleid tot zorgen over de wereldwijde levering en dus tot hogere prijzen.
Waar komt het Nederlandse gas vandaan?
Nederland is niet direct afhankelijk van gas uit het Midden-Oosten. Een groot deel van de gasvoorziening komt uit andere landen, zoals de Verenigde Staten en Noorwegen, en er wordt ook nog steeds gas gewonnen uit eigen bodem. Daarom verwacht de Nederlandse overheid niet meteen leveringsproblemen.
Toch heeft de mondiale energieprijs invloed op de binnenlandse markt, omdat gas wereldwijd verhandeld wordt. Als de prijs op internationale markten omhooggaat, kan dat uiteindelijk ook doorwerken in Nederland – vooral bij woningen met bepaalde soorten energiecontracten.
Direct voelbaar voor sommige huishoudens
De manier waarop Nederlandse huishoudens de stijgende gasprijs merken, hangt sterk af van het type energiecontract dat ze hebben. Er zijn grofweg drie soorten:
Dynamische contracten: hierbij volgen de gasprijzen in je energierekening vrijwel realtime de stijgingen op de internationale markt. Mensen met zo’n contract merken de stijging dus vrijwel direct in hun portemonnee.
Variabele contracten: de prijs wordt periodiek aangepast aan de marktsituatie. De stijging komt hier wat later en in één keer.
Vaste contracten: prijzen blijven gelijk gedurende de afgesproken periode. Pas nadat het contract afloopt kunnen stijgende groothandelsprijzen doorwerken in je nieuwe tarief.
Door deze verschillen is het effect op de energierekening voor iedereen anders, en lang niet iedereen ziet op hetzelfde moment hogere kosten.
De rol van internationale verstoringen
De recente stijging van gasprijzen is vooral gekoppeld aan een reeks gebeurtenissen in het Midden-Oosten. De Straat van Hormuz is een belangrijke doorgang voor olie en LNG; ongeveer een vijfde van de mondiale LNG-handel passeert hier.
Wanneer door vijandelijkheden de doorgang beperkt of geblokkeerd wordt, ontstaat onzekerheid over de levering. Energiebedrijven gaan dan anticiperen op mogelijke tekorten, waardoor prijzen snel kunnen stijgen. In Europa zagen gasprijzen bijvoorbeeld een toename van zo’n 25 procent op een handelsdag als reactie op blokkades en productieproblemen.
Wat betekenen prijsstijgingen voor consumenten?
Een hogere gasprijs op de beurs betekent niet automatisch dat je gasrekening precies evenveel stijgt. De uiteindelijke energierekening bestaat uit meerdere onderdelen: de groothandelsprijs, belastingen, netwerkkosten en andere opslagposten. Daarom werkt een stijgende beursprijs niet één op één door naar je maandelijkse kosten.
Toch kan het wel effect hebben. Huishoudens met dynamische contracten zien de prijzen vaak meteen stijgen, terwijl mensen met variabele contracten later worden geconfronteerd met aanpassing. En wanneer vaste contracten aflopen, kunnen de nieuwe prijzen hoger uitvallen dan eerdere jaren.
Daarnaast merken veel Nederlanders het ook al bij de benzinepomp. Door de hogere olieprijzen stijgen brandstofkosten, die al rond de 2,30 euro per liter liggen voor Euro95 en diesel, en mogelijk verder richting oude tops uit 2022 gaan.
Economische risico’s op de lange termijn
Economisten waarschuwen dat langdurige verstoringen in de energievoorziening de inflatie kunnen aanjagen. De prijzen voor olie en gas zijn belangrijke inputkosten voor veel sectoren en hogere energiekosten kunnen breed doorwerken in de economie.
Sommige scenario’s laten zien dat in een extreem geval, waarin energie-infrastructuur in het Midden-Oosten langdurig uitvalt, de benzineprijs richting de 3 euro per liter zou kunnen stijgen. Ook gemiddelde energierekeningen kunnen fors omhoog gaan, in sommige scenario’s tot boven de 400 euro per maand.
Dat soort scenario’s zijn nog onzeker en hangen af van hoe lang het conflict duurt en of de verstoringen structureel zijn. Maar het laat wel zien hoe gevoelig energieprijzen zijn voor geopolitieke spanningen.
Nederland beter gewapend dan in 2022
De Nederlandse regering benadrukt dat we nu beter voorbereid zijn op prijsschokken dan tijdens eerdere crises, zoals de energiecrisis in 2022. Destijds was Europa nog sterk afhankelijk van Russisch gas, maar sindsdien zijn de importstromen veranderd. Nederland haalt nu veel gas uit de Verenigde Staten, Noorwegen en eigen productie, waardoor we minder direct afhankelijk zijn van het Midden-Oosten.
Dat betekent dat – al stijgen de prijzen – er geen acute tekorten zijn op dit moment. Nederland kan de wintermaanden doorkomen met bestaande voorraden, al moeten die eind deze zomer weer worden aangevuld om volgend jaar de kou door te komen.
Dus wat kun je verwachten?
Wie een dynamisch contract heeft, ziet mogelijk nu al hogere gasprijzen terug in de energierekening. Mensen met variabele of vaste contracten zullen het effect later merken of pas bij de eerstvolgende prijsaanpassing.
De situatie is onzeker en afhankelijk van hoe het conflict zich ontwikkelt. Maar één ding is duidelijk: geopolitieke onrust kan de energieprijzen snel laten stijgen, en dat heeft direct en indirect invloed op je portemonnee.
Wie advies wil over wat te doen – zoals contract aanpassen of juist vasthouden – doet er goed aan energievergelijkers en deskundigen te raadplegen voordat het contract afloopt.
