Een supermarktvriezer die ineens op ontdooien springt, klinkt als een technisch ongelukje. Maar volgens een uitgebreid onderzoek van persbureau Bloomberg gaat het om iets heel anders: digitale sabotage die diep in westerse landen is doorgedrongen.
De zogenoemde schaduwoorlog van Rusland speelt zich niet langer alleen af bij ministeries en legerbases. Hij woedt bij de waterzuivering om de hoek, in voedselfabrieken en zelfs in een uitvaartcentrum. Gewone voorzieningen, kwetsbare systemen.
Boodschappen die de container in gingen
De afgelopen weken waren supermarkten in Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk en Scandinavië doelwit. Hackers zetten koelinstallaties op de ontdooistand, met als gevolg dat duizenden kilo’s voedsel linea recta naar de destructie konden.
Het leek op losse incidenten, verspreid over landsgrenzen. Uit het verslag van Bloomberg blijkt dat het patroon veel breder is en dat dezelfde tactiek op meerdere continenten opduikt, steeds bij slecht beveiligde industriële apparatuur.
Niet alleen overheden in het vizier
Waar aanvallers zich vroeger vooral op overheidsinstellingen richtten, kiezen ze nu voor infrastructuur waar iedereen dagelijks op leunt. Waterzuiveringsinstallaties, fabrieken en voedselverwerkende bedrijven staan allemaal op de lijst met mogelijke doelwitten.
Het resultaat laat zich raden. Gesprongen waterleidingen, branden en bedorven voedsel, keer op keer. De kwetsbaarheid van het Westen blijkt schrikbarend groot, vooral door nalatigheid bij de beveiliging van industriële systemen.
Moskou ontkent, rechters denken er anders over
Rusland ontkent betrokkenheid bij een groot deel van deze activiteiten. Hard en direct bewijs dat de opdracht uit Moskou komt, is in veel gevallen lastig op tafel te leggen, erkent ook het onderzoek.
Toch zijn er wel degelijk rechtszaken gevoerd die tot veroordelingen leidden. Verspreid over Europa werden Russen schuldig bevonden aan sabotageacties. Daarmee is de schaduwoorlog niet langer alleen een vermoeden van inlichtingendiensten.
Spanje kreeg het meermaals voor de kiezen
Tussen eind 2024 en de zomer van 2026 werd Spanje herhaaldelijk getroffen. In de provincie Alicante vielen de crematoriumovens van een uitvaartcentrum plotseling uit, veroorzaakt door een digitale storing in de besturing.
In Catalonië ging het nog verder mis. Een fabriek voor hernieuwbare energie kreeg te maken met een storing die uitmondde in een uitslaande brand. Een technisch probleem met zeer zichtbare gevolgen.
Een oogst die letterlijk verdampte
Twee Spaanse wijnmakerijen moesten de deuren sluiten na een hack in hun verwarmings- en ventilatiesystemen. De temperatuur in de productie- en opslagruimtes schoot extreem omhoog, met alle gevolgen van dien.
De oogst ging verloren. Voor een wijnhuis is dat geen kleine tegenvaller maar een jaar werk dat in rook opgaat, veroorzaakt door iemand die ergens achter een toetsenbord zat.
Het Deense dorp dat droog kwam te staan
Half december 2024 zaten 450 huishoudens in het Deense dorp Tureby ineens zonder water. Het elektronische systeem dat de waterdruk regelt, bleek te zijn gereset. Medewerkers kregen de pompen weliswaar opnieuw aan de praat.
De dag erna ging het alsnog volledig mis. De druk schoot plotseling omhoog, ondergrondse leidingen knapten en liters water stroomden ongecontroleerd naar buiten. Van een storinkje was duidelijk geen sprake meer.
Het wachtwoord was 1234
Jan Hansen, hoofd van de lokale watercommissie, stond voor een raadsel toen hij geen toegang meer kreeg tot het bedieningspaneel. Pas later werd duidelijk waar de zwakke plek precies zat.
Uit kostenoverwegingen was gekozen voor een goedkoop beheersysteem. Het wachtwoord daarvan liet zich wel heel makkelijk raden: 1234. Meer gereedschap hadden de aanvallers blijkbaar niet nodig om een dorp lam te leggen.
Van Los Angeles tot Texas
Ook de Verenigde Staten bleven niet gespaard. In 2024 legden hackers de koelinstallatie van een vleesverwerkingsbedrijf bij Los Angeles plat. Zeshonderd kilo vlees bedierf en er ontstond een gevaarlijk ammoniaklek.
Werknemers moesten massaal worden geëvacueerd. In datzelfde jaar werd een openbaar waterleidingbedrijf in Texas gehackt, waarna drinkwater uit de tanks lekte. Weer zo’n aanval op een alledaagse voorziening.
Sabotage bij een afvalverwerker
In oktober was het raak bij een afvalverwerkingsinstallatie in Pennsylvania. Daar werd de apparatuur gesaboteerd die bedoeld is om bacteriën te doden, een onderdeel dat je liever niet in verkeerde handen ziet belanden.
Juist dit soort installaties staat zelden in de schijnwerpers. Precies daarom zijn ze aantrekkelijk: weinig toezicht, verouderde techniek en een bediening die vaak gewoon via internet bereikbaar blijkt te zijn.
Carr en de lijntjes naar de GROe
Volgens Bloomberg zitten achter de aanvallen groeperingen met nauwe banden met Russische inlichtingendiensten. Een van de voornaamste spelers is het Cyberleger van Rusland Herrezen, afgekort Carr, gelieerd aan militaire inlichtingendienst GROe.
Carr eiste operaties op tegen waterleidingen in de Verenigde Staten en Polen en tegen een Franse elektriciteitscentrale. Zowel Washington als de Europese Unie heeft inmiddels sancties ingesteld tegen leden van de groep.
Z-Pentest schiet met hagel
Een andere club is Z-Pentest, volledig gespecialiseerd in industriële sabotage. Volgens het Amerikaanse Cybersecurity Agency, Cisa, gaat die groep behoorlijk lukraak te werk zonder een duidelijke strategische rode draad.
In plaats van megaprojecten uit te kiezen, zoeken ze simpelweg de zwakst verdedigde systemen op. Ook Z-Pentest kreeg Amerikaanse en Europese sancties, nadat de groep openlijk aanvallen op de energie- en watersector opeiste.
Geen geniale software nodig
Wat het gevaar vergroot, is dat er vaak geen hoogstandje aan te pas komt. De gebruikte software is lang niet altijd geavanceerd. De beveiliging van de doelwitten is simpelweg belabberd.
Daardoor kan zelfs een amateuristische poging grote schade aanrichten. Een gereset drukregelsysteem of een omgezette koelstand is genoeg om voedsel te verspillen, leidingen te laten knappen of een brand te veroorzaken.
Experts luiden de noodklok
“Ik ben oprecht verbaasd dat we nog geen regelrechte ramp hebben gezien”, zegt Kian Heasley, hoofdconsultant bij het Britse Acumen Cyber. Zijn verbazing zegt vooral iets over hoeveel er misging zonder dodelijke afloop.
Simon Berner, cyberdreigingsanalist bij het Estse Nationale Cyberbeveiligingscentrum, deelt die zorg: “Hoe meer ze zich overal mee bemoeien, hoe groter de kans is dat ze ergens op een slecht beveiligde plek stuiten waar het echt misgaat.”
Bron: ad.nl
