Een minister-president die in het parlement staat en juist níet wil zeggen met wie hij zaken gaat doen: dat beeld bleef hangen na de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer.
Premier Rob Jetten weigerde daar te kiezen tussen samenwerking met links of met rechts om een meerderheid te vinden voor het belastingplan. JA21-leider Joost Eerdmans probeerde het antwoord alsnog uit hem te trekken.
De vraag die Eerdmans bleef stellen
Eerdmans wilde het simpelweg weten: kiest dit kabinet voor de linkerkant of de rechterkant van de Kamer? Volgens de JA21-leider ontweek de premier die vraag, en dat verwijt sprak hij openlijk uit tijdens het debat.
Het is een klassieke manoeuvre in Den Haag. Wie een premier dwingt tot een keuze, weet meteen waar hij zelf aan toe is. En wie die keuze uitstelt, houdt aan beide kanten de deur nog een stukje open.
Wat Jetten er zelf over zei
Jetten gaf toe dat er hoe dan ook keuzes gemaakt moeten worden. Alleen niet nu, niet op deze dag. „Om nu vandaag de keuze te maken, vinden wij echt tekortdoen aan het land”, zei de premier in de Kamer.
Daarmee schoof hij de beslissing vooruit zonder hem af te wijzen. Geen nee tegen links, geen ja tegen rechts. Voor Eerdmans was dat duidelijk onvoldoende, voor Jetten was het precies de ruimte die hij nodig had.
Waarom dit geen woordenspel is
Het belastingplan is geen bijzaak in een begroting. Het bepaalt wat mensen netto overhouden, wat bedrijven afdragen en hoe de rekening van de plannen wordt verdeeld. Zonder meerderheid in de Kamer komt zo’n plan er niet door.
Precies daar zit het probleem van de premier. Hij heeft steun nodig van partijen buiten het kabinet, en die steun ligt zowel aan de linker- als aan de rechterkant van de vergaderzaal. Kiezen betekent onvermijdelijk ook afwijzen.
De rekensom achter het dilemma
In de praktijk komt het neer op tellen. Wie levert de handen die nodig zijn, en wat vraagt die partij daarvoor terug? Dat soort gesprekken gaat zelden over principes alleen, maar vooral over wat haalbaar is.
Zolang Jetten niet kiest, blijven meerdere routes open. Dat is comfortabel voor het kabinet, maar ongemakkelijk voor de partijen die willen weten of zij nog serieus meedoen in de onderhandelingen over de belastingen.
Haast is er wel degelijk
Onbeperkt uitstellen kan niet. Jetten heeft aangegeven dat hij hoopt binnen een week tot een afspraak met de oppositie te komen over de begroting. Dat is een krappe termijn voor een gevoelig dossier.
Een week klinkt kort, maar in de Haagse praktijk kan het genoeg zijn. Mits de bereidheid er is en de bedragen op tafel elkaar niet bijten. Anders schuift het probleem simpelweg door naar de volgende ronde.
Drukte bij de interruptiemicrofoon
Dat de premier het niet cadeau kreeg, bleek uit de rij die zich vormde bij de interruptiemicrofoon. Onder anderen Mirjam Bikker (ChristenUnie), Chris Stoffer (SGP) en Jesse Klaver (PRO) meldden zich daar tijdens de tweede dag.
Jetten zat in vak K en kreeg vraag na vraag over zich heen. Zulke dagen zijn een uithoudingstest: elk antwoord wordt gewogen, elke aarzeling opgemerkt en later in het debat opnieuw voorgelegd.
Het debat over Prinsjesdag
De Algemene Politieke Beschouwingen zijn het moment waarop de Tweede Kamer de begroting bespreekt die het kabinet op Prinsjesdag presenteerde. Alle fractieleiders krijgen er de kans hun eigen prioriteiten neer te leggen.
Dat maakt het debat ook tot een markt. Wensen worden uitgesproken, steun wordt in het vooruitzicht gesteld en soms worden de eerste afspraken al zichtbaar. Dit jaar bleef juist die duidelijkheid nog uit.
Uitstel als tactiek
Niet kiezen kan ook een keuze zijn. Door geen kant op te gaan, houdt Jetten de concurrentie tussen partijen in stand. Wie steun wil leveren, weet dat een ander die rol misschien ook wil spelen.
Het risico is dat niemand zich uiteindelijk verantwoordelijk voelt. Als geen enkele partij zeker weet dat zij aan tafel zit, kan de bereidheid om concessies te doen juist afnemen in plaats van toenemen.
Wat de oppositie eruit haalt
Voor Eerdmans was de opbrengst van zijn interruptie vooral het beeld: een premier die de vraag liet liggen. Dat is politiek gezien bruikbaar, ook als het gewenste antwoord niet kwam.
Tegelijk laat het zien hoe kwetsbaar de positie van het kabinet is. Wie voor een belastingplan buiten de eigen gelederen moet shoppen, geeft de oppositie automatisch een sterke onderhandelingspositie in het hele begrotingsproces.
Hoe het verdergaat
De komende dagen wordt duidelijk of Jetten zijn eigen termijn haalt. Lukt het om binnen een week met de oppositie tot een afspraak te komen, dan verdwijnt de vraag van Eerdmans vanzelf naar de achtergrond.
Gebeurt dat niet, dan komt de keuze tussen links en rechts alsnog op tafel. Uitstel houdt de opties open, maar op een gegeven moment moet er simpelweg een meerderheid geteld kunnen worden.
Bron: metronieuws.nl
