De spanning tussen Washington en Europese hoofdsteden loopt opnieuw op, en Moskou wrijft zich zichtbaar in de handen. Terwijl bondgenoten elkaar wantrouwend aankijken, duikt de oude angst voor oorlog weer op – gevoed door scherpe woorden en tv-studio’s vol bravoure.
Trump en de NAVO
Donald Trump noemt zichzelf de man die de NAVO ‘veel sterker’ maakte, maar in dezelfde adem benadrukt hij de afhankelijkheid van het bondgenootschap. “Of je het leuk vindt of niet, de NAVO is zo goed als wij zijn,” stelde hij.
Die boodschap sijpelt door in Europese hoofdsteden: een subtiele waarschuwing dat Washington niet langer automatisch paraat staat voor alle 32 bondgenoten. Het is precies die onzekerheid die de ruggengraat van afschrikking aantast, zelfs vóórdat beleid verandert.
Twijfel in Davos
Op het World Economic Forum in Davos vroeg Trump of bondgenoten de VS zouden bijstaan in een crisis. Die omkering – van zekerheid naar vraagteken – raakte een zenuw, omdat het principe van wederzijdse bijstand op losse schroeven staat.
Dezelfde week beweerde hij opnieuw dat Amerika ‘oneerlijk wordt behandeld’ door het bondgenootschap. Voorstanders noemen het drukmiddel, tegenstanders zien roekeloosheid. In Europa blijft vooral hangen dat de ankerstaat twijfelt, en niets schuurt harder dan wankelend vertrouwen.
Het Groenland-plan
Vervolgens blies Trump zijn idee nieuw leven in om Groenland te verwerven, en hij verwachtte steun van het bondgenootschap. Net als eerdere expansionistische aankopen, zo stelde hij, zou dit de veiligheid van de NAVO juist vergroten in plaats van verzwakken.
Tegelijk raakte hij in opspraak, omdat hij volgens critici Groenland met IJsland verwarde. Hij bezwoer geen militair geweld te gebruiken, maar benadrukte dat “we eerlijk gezegd niet te stoppen zouden zijn” als hij ervoor zou kiezen – waarna hij afzwakte.
Onzekerheid bij bondgenoten
Vlak voor zijn vertrek uit Davos meldde hij dat er een ‘kader’ voor een toekomstige Groenland-overeenkomst lag. Europese hoofdsteden klonken onrustig, mede door eerdere hints dat hij ver wilde gaan om dat Arctische gebied onder Amerikaanse vleugels te brengen.
Voor Denemarken en Groenland, dat binnen het Deense rijk veel autonomie heeft, raakte het aan kwesties van soevereiniteit. Voor de NAVO raakte het aan iets anders: de vraag of een binnenlandse politieke wens buitenlandse veiligheid mag overheersen.
Afghanistan en de feiten
In Davos zei Trump op Fox Business dat de NAVO “nooit echt nodig” was en dat bondgenoten vooral achter de linies bleven. De feiten spreken tegen: duizenden coalitiesoldaten sneuvelden, onder wie 2.456 Amerikanen en 457 Britten, plus kleinere partners.
Denemarken verloor bijvoorbeeld meer dan veertig militairen, en landen als Canada, Duitsland en Nederland droegen jaren zwaar mee. De NAVO-missies ISAF en Resolute Support waren verre van symbolisch; ze droegen het leeuwendeel van training, opbouw en veiligheid.
Britse verontwaardiging
De Britse premier Keir Starmer noemde de uitspraken ‘beledigend en ronduit weerzinwekkend’ en wees op de pijn bij nabestaanden. “Als ik zulke woorden had gebruikt, zou ik zeker mijn excuses aanbieden,” zei hij, duidelijk zichtbaar ontstemd.
Trump prees later de Britse strijdkrachten als “een van de grootste aller tijden”, maar een verontschuldiging kwam er niet. Voor Londen bleef het signaal hangen: erkenning voor de troepen, maar aanhoudende twijfel over Washingtons blijvende toewijding.
Moskous propagandamoment
Op Russische staatstelevisie ging Kremlin-presentator Vladimir Solovyov nog een stap verder. “We kunnen elk deel van Europa aanvallen; de Amerikanen slaan niet terug,” zond hij uit. De boodschap: Moskou ziet een kans zolang de trans-Atlantische band rammelt.
Hij suggereerde zelfs een toekomstige toenadering tussen Washington en Moskou die Europa aan zijn lot overlaat. Het past in een bekend narratief: overdrijven, twijfels voeden en zo de bereidheid om Oekraïne te steunen langzaam uithollen – politiek én psychologisch.
Wat artikel 5 betekent
Artikel 5 van het NAVO-verdrag belooft collectieve verdediging: een aanval op één is een aanval op allen. Het werd slechts één keer ingeroepen, na 11 september. Belangrijk: het is geen automatische oorlogsknop, maar rust op politieke wil en geloofwaardigheid.
Wanneer leiders die waarborg publiekelijk in twijfel trekken, vermindert de afschrikking zonder dat er één tank beweegt. Dat is waarom Europese hoofdsteden zenuwachtig worden: geloof in een snelle, zekere reactie is op zichzelf al een veiligheidsinstrument.
Europese defensie in versnelling
Sinds 2014 – en versneld sinds 2022 – verhogen Europese landen hun defensie-uitgaven fors. Toch blijven hiaten zichtbaar: munitievoorraden, luchtverdediging, logistiek, satelliet- en inlichtingenmiddelen. Veel cruciale ‘enablers’ komen nog steeds vrijwel uitsluitend uit de Verenigde Staten.
Initiatieven als gezamenlijke munitie-inkoop en de European Sky Shield bouwen aan capaciteit, net als plannen voor een Europese defensie-industrie. Strategische autonomie groeit, maar de NAVO blijft de ruggengraat – totdat Europa voldoende massa en snelheid zelfstandig kan leveren.
Kremlin-narratief over Kiev
Terwijl Russische propagandisten Kiev een ‘dode stad’ noemen, blijft de hoofdstad functioneren met een actieve regering, economie en dagelijkse veerkracht. Het frame is bedoeld om vermoeidheid te zaaien, niet om feitelijke ontwikkelingen correct weer te geven.
Juist omdat westerse steun effect heeft, probeert Moskou die steun politiek kostbaarder te maken. Toch gaan hulp, training en leveringen door, zij het soms schoksgewijs. Voor Europa is het zowel morele keuze als eigenbelang: stabiliteit aan de oostflank.
Risico op escalatie
Hoe reëel is de vrees voor een Derde Wereldoorlog? Het grootste risico schuilt in misrekeningen en machtsvacuüms: als tegenstanders denken dat het Westen niet reageert, stijgt de verleiding om te testen – en dus de kans op escalatie.
Tegelijk is de afschrikking robuust: grotere oefeningen, nieuwe versterkingsplannen en betere oostflank-vooruitplaatsting. Maar woorden doen ertoe. Onnodige ambiguïteit op topniveau kan maanden planning tenietdoen, omdat bondgenoten en tegenstanders die signalen onmiddellijk inrekenen.
Amerikaanse binnenlandse dynamiek
In de Verenigde Staten verdeelt het debat over bondgenootschappen het politieke landschap. Trumps achterban prijst ‘America First’ als nuchtere prioritering, terwijl een brede, nog steeds bipartisane stroming in Congres en Pentagon de NAVO ziet als essentieel strategisch vangnet.
Voor bondgenoten betekent dit: investeren in meer eigen vermogen, én relaties onderhouden over partijgrenzen heen. Wie alleen rekent op verkiezingsgeluk, rekent verkeerd; structurele zekerheid vraagt diplomatie met beide kampen en tastbare Europese capaciteitsgroei op de korte termijn.
Wat Europa nu kan doen
Concreet: haal minimaal 2 procent bbp aan defensie-uitgaven, schaal munitieproductie op, bouw lucht- en raketverdediging uit en verstevig cyber- en energie-weerbaarheid. Geen glamourprojecten, wel noodzakelijke randvoorwaarden die afschrikking geloofwaardig maken en steun aan Oekraïne vol te houden.
Daarnaast: communiceer eerlijk over kosten en risico’s, coördineer strategische communicatie binnen NAVO en EU, en pak desinformatie aan. Burgers die begrijpen waarom beleid nodig is, vormen op termijn het stevigste schild tegen druk van buitenaf én binnenlandse wisselwinden.
Waarom woorden ertoe doen
Zinnetjes uit talkshows leven langer dan menig beleidsnotitie en eindigen steevast in buitenlandse nieuwsbulletins. Het Kremlin lift mee op elke scheur in het Westen. Voorzichtigheid is geen zwaktebod, maar onderhoud aan het fundament dat oorlog juist voorkomt: geloofwaardige eenheid.
Wat denkt u: vergroot deze retoriek het risico op een grotere crisis, of scherpt ze juist de geesten? Praat met ons mee op onze sociale media-kanalen; we lezen graag uw reactie en gaan het gesprek aan.
Bron: newsner.com
