De gedachte alleen al zorgt voor koude rillingen in Europese hoofdsteden. Een scenario waarin de Verenigde Staten met geweld Groenland innemen, raakt aan de fundamenten van de internationale veiligheidsorde. Wat ooit klonk als een bizarre politieke fantasie, wordt inmiddels door Europese defensietoppen hardop besproken als een reëel risico met verstrekkende gevolgen.
Geweld tegen een bondgenoot zet NAVO onder maximale druk
Volgens EU-defensiecommissaris Andrius Kubilius zou een gewelddadige Amerikaanse inname van Groenland het bondgenootschap in één klap ontwrichten. Tijdens een veiligheidsbijeenkomst in Zweden stelde hij dat zo’n stap feitelijk het einde van de NAVO zou betekenen. De kern van zijn waarschuwing is eenvoudig maar hard: een alliantie kan niet bestaan als een lidstaat een andere lidstaat aanvalt.
Groenland is formeel onderdeel van het Koninkrijk Denemarken. Daarmee valt het eiland onder de collectieve verdedigingsafspraken waar zowel de Europese Unie als de NAVO aan gebonden zijn. In geval van agressie zijn EU-landen verplicht Denemarken bij te staan. Dat zou de NAVO dwingen tot een onvoorstelbaar scenario waarin bondgenoten tegenover elkaar komen te staan.
Diplomaten spreken in dit verband over een interne crisis zonder precedent. Niet alleen militair, maar ook politiek en juridisch. Het zou vragen oproepen over de waarde van verdragen, de betekenis van artikel 5 en de geloofwaardigheid van westerse veiligheidsstructuren. Kubilius waarschuwde dat het vertrouwen tussen bondgenoten in zo’n situatie vrijwel onherstelbaar beschadigd raakt.
Achter gesloten deuren groeit de zorg dat dit geen theoretische discussie meer is. Europese defensieplanners kijken met toenemende nervositeit naar signalen uit Washington, waar strategische belangen steeds nadrukkelijker worden gekoppeld aan territoriale claims en harde macht.
Rutte zoekt gezamenlijke koers voor het Hoge Noorden
Tegen deze achtergrond probeert NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte de regie te houden. Hij roept lidstaten op om Groenland gezamenlijk te beschermen en het poolgebied serieuzer te beveiligen. Volgens Rutte bestaat er binnen de alliantie brede overeenstemming dat het Hoge Noorden strategisch belangrijker wordt, mede door toenemende activiteit van Rusland en China.
Binnen de NAVO wordt gewerkt aan vervolgstappen om de militaire aanwezigheid in het Arctische gebied te versterken. Diplomaten spreken over een mogelijke nieuwe missie die intern de naam Arctic Sentry draagt. Het doel is niet alleen afschrikking, maar ook het tonen van eenheid. Door samen op te treden wil de alliantie voorkomen dat individuele landen eigenmachtig handelen.
Rutte benadrukt dat het beschermen van Groenland geen nationaal project mag zijn, maar een collectieve verantwoordelijkheid. Daarmee probeert hij twee spanningen tegelijk te dempen. Aan de ene kant de angst voor externe dreiging, aan de andere kant de groeiende onrust over Amerikaanse uitspraken die de alliantie zelf onder druk zetten.
De uitdaging is groot. Een zichtbare NAVO-aanwezigheid kan stabiliserend werken, maar roept ook vragen op over mandaat, commandostructuur en politieke steun. Europese landen willen duidelijke afspraken, terwijl Washington traditioneel gevoelig ligt op alles wat lijkt op beperking van eigen strategische vrijheid.
Amerikaanse uitspraken maken van Groenland een test voor Europa
De recente onrust is sterk aangewakkerd door uitspraken van Donald Trump, die suggereerde dat de Verenigde Staten Groenland desnoods met geweld zouden willen overnemen. Volgens Trump beschermt Denemarken het eiland onvoldoende, terwijl het volgens hem cruciaal is voor de Amerikaanse veiligheid. Die woorden hebben diepe sporen nagelaten in Europese hoofdsteden.
Door het smeltende poolijs worden arctische zeeroutes steeds toegankelijker. Dat vergroot de economische en militaire waarde van de regio. Washington wijst daarbij op toenemende Russische en Chinese aanwezigheid, zowel civiel als militair. Europa erkent die ontwikkelingen, maar verzet zich tegen het idee dat dit eenzijdige actie legitimeert.
De Deense premier Mette Frederiksen noemde een Amerikaanse aanval openlijk “het einde van alles”. Europese leiders dringen erop aan dat de NAVO duidelijker grenzen trekt richting Washington en sneller werk maakt van een gezamenlijke missie. De boodschap is dat veiligheid niet kan bestaan zonder wederzijds respect voor soevereiniteit.
Ook Nederland volgt de discussie nauwlettend. Demissionair minister Ruben Brekelmans gaf aan dat Nederland openstaat voor deelname aan een NAVO-missie rond Groenland, al zijn er nog geen concrete plannen. Die voorzichtige houding is tekenend. Europese landen willen voorbereid zijn, maar vermijden openlijke escalatie.
De kwestie draait inmiddels om meer dan één eiland in het hoge noorden. Het gaat om de vraag of bondgenootschappen bestand zijn tegen interne machtsdrang. Groenland is zo uitgegroeid tot een lakmoesproef voor de geloofwaardigheid van de NAVO. Wie dat wegwuift als overdreven, onderschat hoe fragiel vertrouwen kan zijn wanneer geopolitiek en nationale ambities botsen.
