Aanstaande vaders die er stiekem op rekenden dat hun achternaam vanzelf doorgaat naar de volgende generatie, kunnen die aanname maar beter loslaten. Het kabinet werkt aan een wetswijziging die de vanzelfsprekendheid van de vadersnaam bij getrouwde stellen schrapt.
Komen ouders er samen niet uit, dan krijgt het kind straks gewoon allebei de namen. Het wetsvoorstel gaat in januari in consultatie, de fase waarin iedereen die er iets van vindt zijn zegje mag doen.
Hoe het nu geregeld is
Bij de geboorteaangifte mogen ouders zelf kiezen welke achternaam hun kind krijgt. Die van de moeder, die van de vader, of allebei achter elkaar. Sinds kort is een dubbele achternaam in Nederland namelijk gewoon mogelijk.
Maken ouders geen keuze, dan springt de wet bij. En die wet maakt onderscheid: bij getrouwde ouders krijgt het kind automatisch de naam van de vader, bij ongehuwde ouders die van de moeder.
Waarom dat wringt
Dat verschil tussen gehuwd en ongehuwd oogt in 2024 als een overblijfsel uit een ander tijdperk. Het huwelijk bepaalt nu feitelijk wiens naam de doorslag geeft, en bij getrouwde stellen trekt de vader aan het langste eind.
Juist in situaties waarin ouders het niet eens worden, telt die standaardregel zwaar. Wie weet dat de wet zijn kant op valt, hoeft immers niet zo hard zijn best te doen om er samen uit te komen.
Wat er straks verandert
Het wetsvoorstel maakt korte metten met dat onderscheid. Komen ouders er onderling niet uit, dan krijgt het kind voortaan allebei de achternamen. Niet die van de vader, niet die van de moeder, maar simpelweg beide.
Het ministerie van Justitie en Veiligheid noemt het een sekseneutrale regeling waarbij beide ouders gelijkwaardig worden behandeld. Of ouders nu getrouwd zijn of niet, de uitkomst is in alle gevallen dezelfde.
Het alfabet beslist
Blijft de vraag welke naam vooraan komt te staan. Ook daar hoeven ouders niet over te kibbelen, want het voorstel kiest voor een neutrale oplossing: de achternamen komen in alfabetische volgorde achter elkaar.
Een nuchtere keuze die niemand kan betichten van voortrekken. De A gaat voor de Z, en daarmee is de discussie wat de wetgever betreft gesloten. Geen onderhandeling, geen muntje opgooien.
Een jaar om je te bedenken
De regeling is niet in beton gegoten. Ouders die achteraf toch tot elkaar komen, krijgen de mogelijkheid om binnen een jaar alsnog een andere naam voor hun kind te kiezen.
Dat geeft lucht aan stellen die in de hectiek rond een geboorte even niet aan naamkwesties toekwamen. De automatische dubbele achternaam werkt zo als vangnet, niet als eindstation.
De rechter als uitzondering
Er is ook een ontsnappingsroute. De rechter kan afwijken van de nieuwe hoofdregel als het niet in het belang van het kind is om allebei de achternamen te dragen.
Dat is geen theoretische mogelijkheid. Het ministerie noemt expliciet de vechtscheiding, en situaties waarin ouders uit elkaar zijn en de moeder slachtoffer is van dwingende controle of huiselijk geweld door de vader.
Een naam als drukmiddel
Dat laatste punt is minder abstract dan het klinkt. Een achternaam is een levenslange verbintenis, en wie zich wil losmaken van een gewelddadige ex, zit niet te wachten op een dagelijkse herinnering.
Door de rechter ruimte te geven, probeert het kabinet te voorkomen dat de nieuwe regel juist in de meest beladen gezinssituaties verkeerd uitpakt. Gelijkwaardigheid is het uitgangspunt, geen keurslijf.
Van motie naar wetstekst
Het voorstel komt niet uit de lucht vallen. PRO en D66 dienden eerder een motie in met deze strekking, en die haalde een Kamermeerderheid. Het kabinet heeft die oproep nu omgezet in een concrete wettekst.
Daarmee is de cirkel rond: wat begon als een politiek signaal, ligt straks als juridisch document op tafel. De weg van motie naar wet is zelden kort, maar hier gaat het hard.
Blijdschap in de Kamer
PRO-Kamerlid Songül Mutluer is tevreden. “Dit is een belangrijke overwinning voor vrouwen en gelijkwaardigheid”, zegt zij over het voorstel dat uit haar motie is voortgekomen.
“Met ons voorstel hebben we het kabinet opgeroepen deze ongelijkheid aan te pakken. Het is goed om te zien dat die inzet nu terugkomt in een concreet wetsvoorstel”, aldus het Kamerlid.
Oog voor intieme terreur
Mutluer wijst ook nadrukkelijk op de uitzonderingsmogelijkheid die in het voorstel zit. Volgens haar is het winst dat de wetgever verder kijkt dan het gemiddelde gezin waarin alles soepel verloopt.
“En dat er ook oog is voor situaties van intieme terreur, waarin een achternaam als middel van macht en controle kan worden gebruikt”, zegt zij. Daarmee is de rechterlijke uitzondering meer dan een voetnoot.
Eerst nog de consultatie
Voordat er iets verandert, gaat het voorstel in januari in consultatie. Belanghebbenden kunnen dan hun mening geven over de plannen, voordat het wetsvoorstel daadwerkelijk wordt ingediend.
Die ronde kan nog tot aanpassingen leiden. Wie straks een kind verwacht, doet er dus verstandig aan de ontwikkelingen te volgen, maar vooral om op tijd met de andere ouder te overleggen.
Wat het voor ouders betekent
Voor stellen die het eens zijn, verandert er in de praktijk weinig. Zij kiezen gewoon zelf, net als nu, en kunnen nog altijd voor één naam of voor een dubbele achternaam gaan.
Het verschil zit in de stellen die er niet uitkomen. Daar valt de automatische piloot straks niet langer in het voordeel van de vader uit, maar in het midden.
Bron: ad.nl
