Huizen horen veilig te zijn, niet bovenop een tikkende tijdbom te staan. Toch blijkt de explosie in de Utrechtse Visscherssteeg geen ongelukje, maar het gevolg van stokoude, brosse gasleidingen. Wat ging er mis, en waarom liggen die pijpen er nog?
Volgens netbeheerder Stedin lag onder de getroffen straat een grijs gietijzeren leiding, ouder dan dertig jaar en gevoelig voor scheuren bij bodembeweging. Dat materiaal is al sinds 1994 uit de gratie. Toch liggen er nog kilometers van in de grond.
Een explosie die geen toeval was
Op kaarten die Stedin zelf publiceert, staat de leiding in de Visscherssteeg als stokoud aangemerkt, vermoedelijk uit het begin van de vorige eeuw. De vervanging stond naar verluidt pas rond 2028 gepland. De werkelijkheid haalde dat schema tragisch in.
Getuigen meldden een plotselinge knal, gevolgd door vuur en instortende gevels. Precies het scenario dat experts vrezen bij bros gietijzer: kleine verzakkingen of temperatuurschommelingen kunnen een scheur veroorzaken, waarna gas zich ophoopt en bij een ontsteking verwoestend toeslaat.
Hoe oud gietijzer tot een risico wordt
Gietijzer was ooit standaard in gasnetten, maar het materiaal is stijf en kan weinig hebben als de bodem werkt. In veen- en kleigebieden, met veel zakkingen en verkeerstrillingen, neemt de kans op haarscheuren toe, zeker bij vorst of droogte.
Daarom stopte de sector in 1994 met nieuw gietijzer. Moderne leidingen zijn van staal of kunststof, die buigen mee en zijn beter bestand tegen schokken. Het probleem: de erfenis ligt er nog, vaak in dichtbebouwde, oude stadswijken met kwetsbare bebouwing.
Eerdere incidenten en wat we daarvan leerden
De waarschuwingstekens zijn er al jaren. In 2019 vernielde een scheur van twaalf centimeter in Den Haag een appartementencomplex; meerdere bewoners raakten zwaar gewond. Ook in Amsterdam waren er incidenten, onder meer in 2008 en 2002, die forse schade veroorzaakten.
Na die rampen namen inspecties toe, maar de kern bleef liggen in vervangingstempo en prioritering. Waar netbeheerders risico’s afwegen op basis van leeftijd, materiaal en omgeving, kan één onderschatte leiding voldoende zijn om een hele straat te verwoesten.
Waarom vervanging zo traag gaat
Het Nederlandse gasnet is enorm: honderdduizenden kilometers leidingen, kruisingen en aansluitingen. Vervangen kost tijd, geld en mankracht, en moet vaak samenlopen met wegenprojecten of rioolvernieuwing. Elke straat openbreken tegelijk kan simpelweg niet zonder het land plat te leggen.
Toch wringt het dat riskante trajecten jarenlang blijven liggen. Budgetten zijn verdeeld, de energietransitie vraagt investeringen, en personeelskrapte speelt. Maar voor veiligheid hoort de lat hoger: waar de risico-index rood kleurt, moet versnelling geen voornemen maar realiteit zijn.
Wat netbeheerders nu zeggen en doen
Stedin benadrukt dat gietijzeren leidingen vaker worden geïnspecteerd en dat statistisch het risico klein is. Inspecteurs luisteren met speciale microfoons naar lekkages, voeren drukproeven uit en vervangen gericht. Maar statistiek troost weinig als het in jouw straat misgaat.
Het Staatstoezicht op de Mijnen gaf netbeheerders tot 2030 om alle grijze-gietijzertrajecten te vervangen. Na 2019 lag er nog ruim drieduizend kilometer. Het tempo gaat omhoog, maar elke maand die verstrijkt, is er één waarin pech onherstelbaar kan toeslaan.
Wat dit betekent voor bewoners
Voor bewoners in oudere wijken voelt dit als Russische roulette, en dat is begrijpelijk. Je kunt geen leiding onder je stoep controleren, je vertrouwt op de netbeheerder. Transparantie over planning, prioriteit en meetresultaten is daarom cruciaal om vertrouwen te verdienen.
Bewoners willen simpele antwoorden: ligt er hier gietijzer, hoe oud is het, wanneer zijn jullie er, en wat gebeurt er tot die tijd? Een publiek kaartportaal met duidelijke legenda, regelmatige updates en wijkbijeenkomsten zou al veel onzekerheid kunnen wegnemen.
Wat politiek en toezichthouders moeten leveren
Veiligheid is geen bijzaak van de energietransitie maar fundament. Dat vraagt harde keuzes: extra geld, versnelde vergunningen en slimme bundeling met andere werkzaamheden. Laat veiligheid leidend zijn in het investeringsprogramma, en rapporteer publiekelijk over voortgang, achterstanden en knelpunten.
De toezichthouder kan scherpere deadlines stellen waar risico’s hoog zijn, en consequenties verbinden aan uitloop. Liever vandaag afspraken op papier en extra teams op straat dan morgen een inspectierapport bij een ingestorte gevel. Dat is eerlijker, goedkoper en menselijker.
Wat u zelf vandaag al kunt doen
Ruikt u gas in huis of op straat? Bel direct het nationale storingsnummer 0800-9009, ventileer, en gebruik geen vonken of schakelaars. Zie of voelt u een verzakking bij de stoep? Meld het bij gemeente en netbeheerder, en houd afstand.
Woont u in een oudere wijk, vraag dan proactief naar de materiaalsoort van de leiding onder uw straat en naar de geplande vervangingsdatum. Hoe meer bewoners informeren en doorvragen, hoe groter de kans dat risicoplekken hoger op de lijst komen.
Tot slot
De explosie in Utrecht is geen losstaand incident maar een wake-upcall. We weten al decennia dat bros gietijzer niet thuishoort in een levendig, verzakkend stadslandschap. Wie zich veilig wil voelen in zijn woning, verdient haast, duidelijkheid en daden.
Hoe kijkt u hiernaar, en wat moet er volgens u nú anders: sneller vervangen, meer transparantie, strengere deadlines? Laat het ons weten en praat mee op onze sociale kanalen. We zijn benieuwd naar uw ervaringen en ideeën uit uw wijk.
Bron: dagelijksestandaard.nl
