Het nieuws dat duizenden bewoners van een sociale huurwoning óók eigenaar zijn van een of meerdere koopwoningen, zorgt voor opgetrokken wenkbrauwen en stevige discussies. In een land met een nijpende woningnood schuurt dit, begrijpelijk, aan alle kanten. Volgens nieuwe cijfers van het Centraal Planbureau gaat het om circa 12.000 gevallen. Voor wie al jaren op een wachtlijst staat, voelt dat als onrecht. Tegelijk is het verhaal complexer dan een snelle verontwaardiging doet vermoeden. Hoe zit dit precies, wie zijn die huurders, en vooral: wat kunnen we nú doen om woningen eerlijker te verdelen?
Wat er speelt
Nederland kampt met de grootste wooncrisis sinds decennia: te weinig betaalbare huur, hoge koopprijzen en lange wachtlijsten. Juist daarom is het pijnlijk als sociale huurwoningen bezet blijven door mensen die elders woonruimte bezitten en alternatieven hebben.
Het uitgangspunt van de sociale sector is simpel: betaalbaar wonen voor huishoudens die dat écht nodig hebben. Wie ondertussen (mede-)eigenaar is van een woning, profiteert mogelijk dubbel: een lage huur én vermogen of huurinkomsten uit eigen vastgoed.
De cijfers van het cpb
Het Centraal Planbureau dook in administratieve gegevens en telde ongeveer 12.000 sociale huurders die ook eigenaar zijn van een of meer koopwoningen. Bij circa één op de zes zijn plausibele omstandigheden, zoals een erfenis of scheiding, deels verklaring.
Zelfs als je die groep aftrekt, blijft een stevige kern over: grofweg tienduizend huishoudens die mogelijk bewust blijven scheefwonen. Dat roept serieuze vragen op over doelmatigheid, rechtvaardigheid en het gebruik van schaarse, publiek ondersteunde woonruimte.
Waarom dit steekt
Wachttijden voor een sociale woning lopen in sommige gemeenten op tot jaren. Voor starters, alleenstaande ouders en mensen met vitale beroepen voelt het uiterst wrang wanneer woningen bezet blijven door huurders met alternatieve woonopties of significant vermogen op de achtergrond.
Bovendien drukt scheefwonen de doorstroming: wie relatief goedkoop zit, verhuist minder snel. Daardoor worden grotere of beter gelegen woningen niet vrijgespeeld voor gezinnen en ouderen die juist een passende plek zoeken, met alle sociale gevolgen van dien.
Wie het betreft
Uit de CPB-analyse komt naar voren dat het relatief vaak om huishoudens met hogere inkomens gaat, die aantrekkelijke corporatiewoningen bewonen. Soms verhuren zij een eigen woning, soms staat die leeg voor later, soms betreft het gedeeld eigendom.
De motieven lopen uiteen: zekerheid houden in een krappe markt, financiële overwegingen, of simpelweg gemak. Maar hoe begrijpelijk sommige overwegingen ook lijken, het doel van sociale huur is en blijft gericht op beperkte draagkracht, niet op vermogensopbouw.
De uitzonderingen uitgelegd
Er zijn reële uitzonderingen. Denk aan iemand die een deel van een huis erft, maar het niet kan bewonen; aan een ex-partner die na een scheiding in de koopwoning blijft; of aan tijdelijke dubbele woonlasten door omstandigheden.
Voor die gevallen is maatwerk passend. Maar maatwerk is iets anders dan oogluikend toestaan. Transparante criteria, tijdelijkheid en goede begeleiding helpen onderscheid te maken tussen pech en misbruik, zonder mensen onnodig hard te raken of achter te laten.
Wat corporaties kunnen doen
Woningcorporaties hebben instrumenten, maar die worden niet overal consequent ingezet. Denk aan periodieke controles op inkomen en vermogen, betere gegevensuitwisseling binnen wettelijke kaders, en het actief stimuleren van doorstroming naar passende woningen buiten de sociale sector.
Ook kunnen corporaties scherper sturen met huurprijzen binnen de regels: wie langdurig substantieel meer verdient, kan een hogere huur betalen of uitstroom begeleid krijgen. Heldere communicatie en menselijke maat zijn daarbij cruciaal om onnodige conflicten te voorkomen.
Wat de politiek moet besluiten
De politiek kan randvoorwaarden aanscherpen: bijvoorbeeld een vermogenstoets naast de inkomensgrens, een strakkere definitie van passend gebruik, en handvatten om bezit van extra vastgoed zwaarder te laten wegen bij toewijzing, behoud of beëindiging van huurcontracten.
Daarnaast ligt er een opdracht voor het kabinet en premier Schoof om tempo te maken met bouwen, herbestemmen en versnellen van procedures. Meer aanbod is de structurele sleutel, maar eerlijker toewijzen helpt nú om schaarste minder oneerlijk te laten voelen.
Handhaving en privacy
Strenger controleren roept direct de vraag op: hoe zit het met privacy? Datacenters vol koppelingen zijn niet de bedoeling. Gericht, proportioneel en tijdelijk gegevensgebruik, met duidelijke waarborgen en onafhankelijk toezicht, is wel degelijk mogelijk binnen bestaande wetgeving.
Voorbeelden zijn belastinggegevens over woningbezit of kadasterinformatie die, onder strikte voorwaarden, met corporaties kan worden gedeeld. Doelbinding en beperkte bewaartermijnen zijn dan essentieel, net als duidelijke rechten voor huurders om fouten snel te laten corrigeren.
Eerlijke woonruimte verdelen
Eerlijk verdelen betekent niet alleen controleren, maar ook perspectief bieden. Denk aan doorstroombonussen, begeleiding richting middenhuur, of hulp bij verkoop van een tweede woning. Zachte landing, hard principe: sociale huur is bedoeld voor wie geen eigen woonalternatief heeft.
Gemeenten kunnen intussen slimmer matchen: beter inzicht in gezinsgrootte, woonbehoefte en lokale binding, plus afspraken met werkgevers over huisvesting van vitale beroepen. Minder loten, meer passen en meten, zodat woningen terechtkomen waar ze het meeste verschil maken.
Wat dit betekent voor starters
Voor starters voelt de woningmarkt vaak als een gesloten club. Elke onterecht bezette sociale woning is één kans minder om te beginnen, dichter bij werk te wonen of eindelijk uit het ouderlijk huis te kunnen vertrekken zonder onbetaalbare lasten.
Transparantie helpt hier enorm: laat jaarlijks zien hoeveel woningen vrijkomen door handhaving en doorstroming, en wat dat doet met wachttijden. Als mensen merken dat regels werken, groeit draagvlak voor zowel sociale huur als voor strengere aanpak.
Hoe het verder kan
Korte termijn: scherpere checks op bezit, duidelijke termijnen en begeleiding naar alternatieven. Middellange termijn: meer bouwen, sneller verbouwen, beter benutten van leegstand. Lange termijn: stabiele regels, voorspelbare handhaving en een cultuur waarin passende woonruimte vanzelfsprekend is.
We horen graag jouw ideeën: hoe maken we de woonmarkt eerlijker zonder mensen onnodig klem te zetten? Deel je visie via onze sociale kanalen en praat mee over oplossingen die wérken, vandaag én morgen, voor iedereen die een thuis zoekt.
Bron: dagelijksestandaard.nl
