De Efteling ligt opnieuw onder een vergrootglas. Dit keer niet vanwege een technische storing of een nieuwe attractie, maar door de keuze om kunstmatige intelligentie in te zetten voor een personage in Fata Morgana. Het gaat om een marktvrouw met hoofddoek die niet door een actrice wordt vertolkt, maar volledig is gegenereerd met AI. Die beslissing roept bij sommigen vragen op, en bij anderen stevige kritiek.
Een van de felste reacties komt van presentatrice en stemactrice Samya Hafsaoui. Zij spreekt openlijk haar teleurstelling uit over de keuze van het park en noemt het pijnlijk dat juist een personage met zichtbare religieuze kenmerken is vervangen door technologie.
Teleurstelling bij actrice Samya Hafsaoui
Via sociale media deelt Hafsaoui haar frustratie over de gang van zaken. In een TikTok-video legt ze uit waarom deze keuze haar raakt. Volgens haar is het voor vrouwen met een hoofddoek in Nederland al lastig om aan acteerwerk te komen, zeker in grote commerciële producties. Wanneer er dan eindelijk een rol is waarin een hoofddoek zichtbaar is, wordt die volgens haar uit handen genomen door kunstmatige intelligentie.
Ze benadrukt dat het niet gaat om een hoofdrol of een grote productie, maar juist om een kleine bijrol. En precies dat maakt de situatie volgens haar wrang. Kleine rollen zijn vaak de opstap voor beginnende acteurs, of een kans om ervaring op te doen binnen een grote organisatie als de Efteling.
Representatie en zichtbaarheid in de entertainmentwereld
Volgens Hafsaoui draait de discussie om meer dan alleen deze ene rol. Ze wijst op een breder probleem binnen de entertainmentindustrie, waarin representatie nog altijd geen vanzelfsprekendheid is. Zichtbaarheid op het scherm of in een attractie heeft volgens haar invloed op hoe groepen worden gezien en erkend binnen de samenleving.
Een personage met hoofddoek in een van de bekendste attracties van Nederland kan bijdragen aan normalisering en herkenning. Door dat personage digitaal te creëren, gaat die kans volgens haar verloren. Niet omdat AI per definitie slecht is, maar omdat er in dit geval ook bewust gekozen had kunnen worden voor een mens van vlees en bloed.
De rol van AI in themaparken
De Efteling staat bekend om innovatie en vernieuwing. De afgelopen jaren heeft het park vaker gebruikgemaakt van technologie om attracties te moderniseren of te verduurzamen. Kunstmatige intelligentie past binnen die ontwikkeling, zeker nu AI steeds vaker wordt ingezet voor stemmen, animaties en interactieve elementen.
Toch roept het gebruik van AI in culturele en creatieve contexten steeds vaker discussie op. Waar ligt de grens tussen technologische vooruitgang en het vervangen van menselijk talent? En wanneer wordt efficiëntie belangrijker dan maatschappelijke verantwoordelijkheid?
In het geval van Fata Morgana gaat het niet alleen om techniek, maar ook om symboliek. Dat maakt de keuze gevoeliger dan bij een willekeurig fantasiepersonage.
Waarom juist deze rol gevoelig ligt
Fata Morgana is een attractie die al jaren onderwerp is van gesprekken over beeldvorming en stereotypering. De Efteling heeft de afgelopen jaren meerdere aanpassingen gedaan om de attractie minder karikaturaal en meer respectvol te maken. Juist daarom verbaast het sommigen dat bij deze update is gekozen voor een AI-personage.
Voor critici voelt het alsof diversiteit wel zichtbaar mag zijn, maar niet belichaamd hoeft te worden door echte mensen. Dat wringt, zeker in een sector waarin werkgelegenheid voor minderheidsgroepen al beperkt is.
Hafsaoui benadrukt dat ze niet tegen innovatie is, maar dat vooruitgang volgens haar hand in hand moet gaan met inclusie.
Online discussie groeit snel
De reactie van Hafsaoui blijft niet onopgemerkt. Op sociale media ontstaat een bredere discussie over de inzet van AI in de creatieve sector. Sommige gebruikers steunen haar standpunt en spreken van een gemiste kans. Anderen vinden de kritiek overdreven en wijzen erop dat de Efteling een fantasiepark is waarin veel personages niet door echte acteurs worden gespeeld.
Toch keert één vraag steeds terug: als er keuzevrijheid is, waarom dan niet kiezen voor een mens? Zeker wanneer het gaat om representatie en zichtbaarheid van groepen die al ondervertegenwoordigd zijn.
Breder debat over AI en werkgelegenheid
De kwestie past in een groter maatschappelijk debat over de impact van AI op banen in de creatieve sector. Stemacteurs, acteurs, schrijvers en illustratoren maken zich wereldwijd zorgen over het tempo waarmee technologie hun werk overneemt.
Hoewel de Efteling geen verplichting heeft om elke rol door een acteur te laten spelen, raakt deze keuze aan die bredere onzekerheid. Kleine rollen verdwijnen als eerste wanneer automatisering wordt ingevoerd, terwijl juist die rollen voor veel makers essentieel zijn.
Reactie van de Efteling blijft uit
Vooralsnog heeft de Efteling geen inhoudelijke reactie gegeven op de kritiek. Het park heeft eerder aangegeven zorgvuldig om te gaan met maatschappelijke thema’s en feedback serieus te nemen, maar heeft zich in dit specifieke geval nog niet uitgesproken.
Of de kritiek leidt tot aanpassingen of een heroverweging van het beleid rondom AI-gebruik, is nog onduidelijk. Wel is duidelijk dat de discussie nog niet is uitgepraat.
Bekijk de video hier:
Meer dan een attractie-aanpassing
Wat begint als een ogenschijnlijk kleine verandering in een attractie, raakt aan grotere vragen over inclusie, zichtbaarheid en de toekomst van creatief werk. Voor Hafsaoui en anderen staat vast dat technologie geen excuus mag zijn om menselijke verhalen en stemmen te vervangen.
De discussie rond Fata Morgana laat zien dat keuzes in entertainment verder reiken dan amusement alleen. Ze weerspiegelen waarden, prioriteiten en de vraag wie er wel en niet een plek krijgt in het publieke verhaal.
Of de Efteling haar koers zal aanpassen, moet nog blijken. Maar één ding is duidelijk: het gesprek over AI, representatie en menselijke creativiteit is definitief het park binnengereden.
