De razendsnelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie zet de Nederlandse arbeidsmarkt onder druk. Volgens Ingrid Thijssen dreigt ons land af te stevenen op een langdurige periode van baanverlies als er niet snel wordt ingegrepen. In een interview met De Telegraaf, dat verscheen rond haar afscheid als voorzitter van VNO-NCW, uit zij stevige zorgen over de snelheid waarmee AI banen verandert of zelfs overbodig maakt.
Volgens Thijssen wordt de impact van kunstmatige intelligentie nog altijd onderschat. Niet alleen eenvoudige of administratieve functies staan onder druk; ook middelbaar en hoger opgeleide werknemers zullen te maken krijgen met fundamentele veranderingen in hun werk. Nederland is daar, zo stelt zij, nog onvoldoende op voorbereid.
AI verandert de spelregels
Waar eerdere technologische revoluties vooral fysieke arbeid vervingen, raakt AI juist cognitieve taken. Denk aan analyses, planningen, klantenservice en zelfs creatieve processen. Software kan in hoog tempo teksten genereren, data interpreteren en processen optimaliseren. Wat voorheen mensenwerk was, kan steeds vaker door systemen worden uitgevoerd.
Dat betekent niet alleen dat functies verdwijnen, maar ook dat bestaande banen ingrijpend veranderen. Werknemers moeten leren samenwerken met technologie. Wie zich niet aanpast, loopt het risico achterop te raken. Volgens Thijssen is die verschuiving structureel van aard en geen tijdelijke trend.
Kosten lopen uit de pas
Naast de opmars van AI spelen ook economische factoren een rol. De energieprijzen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen en ook de loonkosten zijn in Nederland harder toegenomen dan in veel buurlanden. Vooral bedrijven die internationaal concurreren, voelen die druk.
Wanneer kosten sneller stijgen dan elders, komt de winstgevendheid onder druk te staan. Ondernemingen reageren daarop met herstructureringen, automatisering of zelfs verplaatsing van activiteiten naar het buitenland. Dat leidt onvermijdelijk tot reorganisaties en in sommige gevallen tot ontslagen.
Structurele verschuivingen
Toch ziet Thijssen een belangrijk verschil tussen kostenstijgingen en technologische verandering. Hogere kosten kunnen bedrijven deels opvangen met efficiencymaatregelen of prijsaanpassingen. AI daarentegen blijft zich ontwikkelen, ongeacht economische omstandigheden.
De technologie wordt slimmer, sneller en goedkoper. Bedrijven die concurrerend willen blijven, zullen die mogelijkheden benutten. Daardoor ontstaat een structurele verschuiving in de arbeidsmarkt. Het gaat niet om een korte dip, maar om een langdurige transformatie.
Banen verdwijnen én ontstaan
Opmerkelijk genoeg verwacht Thijssen niet alleen meer werkloosheid, maar ook blijvende tekorten in andere sectoren. Terwijl sommige beroepen krimpen of verdwijnen, kampen bijvoorbeeld techniek, zorg en onderwijs nog altijd met personeelsschaarste.
Dat leidt tot een paradoxale situatie: mensen verliezen hun baan, terwijl werkgevers elders wanhopig zoeken naar personeel. De uitdaging ligt dus niet alleen in het beperken van ontslagen, maar vooral in het begeleiden van werknemers naar nieuwe kansen.
Omscholing als sleutel
Volgens Thijssen vraagt deze ontwikkeling om grootschalige her- en omscholing. Werknemers moeten tijdig nieuwe vaardigheden kunnen leren, zodat zij inzetbaar blijven in groeiende sectoren. Dat vraagt om samenwerking tussen overheid, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven.
Nederland heeft op dit vlak geen sterke traditie. Hoewel er tal van initiatieven bestaan, is het systeem versnipperd en vaak onvoldoende toegankelijk voor mensen die al midden in hun loopbaan zitten. Juist zij lopen het grootste risico wanneer hun functie door technologie verandert.
Niet te laat, maar wel urgent
Thijssen benadrukt dat het nog niet te laat is om bij te sturen. De impact van AI voltrekt zich in hoog tempo, maar er is nog ruimte om beleid aan te passen en werknemers beter voor te bereiden. Dat vraagt wel om duidelijke keuzes.
Investeren in digitale vaardigheden, het moderniseren van onderwijsprogramma’s en het stimuleren van leven lang leren zijn volgens haar cruciaal. Zonder gerichte actie dreigt een groeiende groep mensen buiten de boot te vallen.
Verantwoordelijkheid van kabinet
Tegelijkertijd spreekt Thijssen de hoop uit dat een nieuw kabinet de juiste randvoorwaarden kan scheppen. Een stabiel investeringsklimaat is essentieel om bedrijven in Nederland te houden en innovatie hier te laten plaatsvinden.
Wanneer ondernemingen voldoende perspectief zien, blijven zij investeren in mensen én technologie. Dat kan helpen om nieuwe banen te creëren, zelfs als andere verdwijnen. Het draait om het vinden van een balans tussen economische dynamiek en sociale zekerheid.
Langdurige impact
De waarschuwing van Thijssen schetst geen doemscenario, maar wel een realistisch beeld van een arbeidsmarkt in beweging. AI zal niet van de ene op de andere dag massaal banen schrappen, maar de optelsom van veranderingen kan over jaren gezien leiden tot een langdurige ontslaggolf.
Wie de signalen negeert, loopt het risico verrast te worden door de snelheid van de ontwikkeling. Door nu te investeren in vaardigheden, mobiliteit en innovatie kan Nederland de negatieve effecten beperken en tegelijkertijd profiteren van de kansen die AI biedt.
Balanceren tussen angst en ambitie
Technologische vooruitgang heeft altijd winnaars en verliezers gekend. De kunst is om de verliezers van vandaag om te vormen tot de winnaars van morgen. Dat vergt visie, samenwerking en durf.
De boodschap van Thijssen is helder: AI is geen toekomstmuziek meer, maar realiteit. Nederland kan ervoor kiezen om af te wachten, of om actief richting te geven aan de verandering. De komende jaren zullen uitwijzen welke koers wordt gekozen — en hoeveel mensen daarvan de gevolgen merken.
