Het Amerikaanse kernwapenarsenaal behoort tot de krachtigste ter wereld. Toch is er een opvallend en weinig bekend probleem: door ongelukken en incidenten zijn in de loop der jaren meerdere kernbommen zoekgeraakt. Volgens officiële gegevens zijn er zes Amerikaanse kernkoppen die nog altijd niet zijn teruggevonden.
Deze verloren wapens maken deel uit van zogeheten “Broken Arrow”-incidenten: militaire ongelukken waarbij kernwapens betrokken zijn. In totaal zijn er 32 van zulke incidenten geregistreerd, waarbij wapens verloren gingen, beschadigd raakten of bijna per ongeluk tot ontploffing kwamen.
Wat is een ‘Broken Arrow’?
Binnen het Amerikaanse leger wordt de term “Broken Arrow” gebruikt voor een ernstig incident met nucleaire wapens dat geen directe oorlogssituatie betreft. Het kan gaan om een ongeluk tijdens transport, een vliegtuigcrash waarbij een kernbom betrokken is of zelfs het verlies van een kernwapen.
Van de 32 bekende incidenten zijn er volgens Amerikaanse documenten zes waarbij de kernwapens nooit zijn teruggevonden. Dat betekent dat ze mogelijk nog ergens op de bodem van een oceaan liggen of op een andere onbekende plek op de wereld.
Het idee dat zulke wapens nog steeds zoek zijn, roept bij experts regelmatig vragen op over veiligheid en internationale stabiliteit.
Krachtig genoeg om een stad te vernietigen
Wat de situatie extra zorgwekkend maakt, is de enorme vernietigingskracht van deze wapens. Eén enkele kernbom kan een hele stad verwoesten en miljoenen mensen doden.
Hoewel de Verenigde Staten ervan uitgaan dat niemand deze verloren wapens ooit zal vinden, blijft er volgens sommige analisten een risico bestaan. Vooral in een tijd waarin geopolitieke spanningen toenemen, groeit de aandacht voor nucleaire veiligheid opnieuw.
Incident bij Tybee Island
Een van de bekendste incidenten vond plaats in 1958, vlak bij Tybee Island in de Amerikaanse staat Georgia. Tijdens een trainingsvlucht botste een B-47 bommenwerper in de lucht met een F-86 straaljager.
De bommenwerper vervoerde een volledig bewapende Mark 15 waterstofbom. Het wapen woog ongeveer 3.400 kilo en had een explosieve kracht van 3,8 megaton. Dat is bijna tweehonderd keer krachtiger dan de atoombom die tijdens de Tweede Wereldoorlog op Nagasaki werd gegooid.
Na de botsing raakte het vliegtuig beschadigd en maakte de piloot zich zorgen dat de bom zou ontploffen tijdens de landing. Daarom besloot hij het wapen in zee te laten vallen, in het water bij Wassaw Sound, niet ver van Tybee Island.
Zoektocht zonder resultaat
Na het incident begon de Amerikaanse marine een grootschalige zoektocht naar de bom. Meer dan honderd militairen werden ingezet en met sonarapparatuur werd de zeebodem afgezocht.
Twee maanden lang werd gezocht, maar zonder succes. De bom werd nooit gevonden.
Destijds stelde de Amerikaanse luchtmacht dat de bom geen echte kernkop bevatte en dat het plutonium vóór de vlucht zou zijn verwijderd. Volgens die verklaring was het dus niet gevaarlijk.
Nieuwe documenten veranderen het verhaal
Jaren later bleek dat verhaal mogelijk niet te kloppen. In 1994 werden documenten openbaar gemaakt die gebaseerd waren op een congreshoorzitting uit 1966.
Daaruit bleek dat de Mark 15-bom waarschijnlijk wél een complete kernkop bevatte toen hij in zee terechtkwam. Als dat klopt, betekent het dat er nog altijd een volledig nucleair wapen op de bodem van de oceaan ligt.
Nog een incident in de Middellandse Zee
Een ander bekend geval vond plaats in 1966 boven de Middellandse Zee. Twee Amerikaanse militaire vliegtuigen botsten daar met elkaar tijdens een tankoperatie in de lucht.
Aan boord van een van de vliegtuigen bevonden zich vier B-28 thermonucleaire bommen. Door de crash werden de wapens verspreid over een groot gebied.
Een Spaanse garnalenvisser meldde dat hij een vreemd wit object uit de lucht zag vallen. Later bleek dat het waarschijnlijk een van de bommen was die tijdens het ongeluk waren losgeraakt.
Drie bommen teruggevonden
Na het ongeluk begon een enorme internationale zoektocht. Uiteindelijk werden drie van de vier bommen teruggevonden op land.
De vierde kernkop verdween echter in zee en is nooit meer gevonden. Tot op de dag van vandaag blijft het exacte lot van dit wapen onbekend.
Slechts twee van vele incidenten
De gebeurtenissen bij Tybee Island en in de Middellandse Zee zijn slechts twee voorbeelden van de 32 geregistreerde Broken Arrow-incidenten.
Deze ongelukken vonden plaats tijdens trainingen, transporten of technische problemen met vliegtuigen en wapensystemen. In sommige gevallen werden kernwapens beschadigd of gingen ze tijdelijk verloren voordat ze later weer werden gevonden.
Maar bij zes incidenten bleef het wapen definitief spoorloos.
Nieuwe zorgen door geopolitieke spanningen
De discussie over verloren kernwapens komt opnieuw naar voren in een periode van groeiende internationale spanningen. De Verenigde Staten hebben recent harde waarschuwingen richting Iran uitgesproken, waarbij president Donald Trump sprak over “death, fire and fury” als het conflict verder escaleert.
Tegelijkertijd groeit de bezorgdheid over nucleaire programma’s in het Midden-Oosten. Hoewel Amerikaanse en Israëlische aanvallen volgens berichten grote schade hebben toegebracht aan het Iraanse nucleaire programma, denken experts dat Iran het programma mogelijk opnieuw kan opbouwen.
Technologische kennis verdwijnt niet
Volgens nucleair veiligheidsexpert Jeffrey Lewis is de kennis om kernwapens te ontwikkelen inmiddels tientallen jaren oud en wereldwijd verspreid.
Hij waarschuwt dat zelfs wanneer een nucleair programma tijdelijk wordt vernietigd, het niet betekent dat een land definitief stopt met dergelijke plannen.
Volgens Lewis zijn er in Iran nog altijd duizenden wetenschappers en technici die over de kennis beschikken om een nucleair programma opnieuw op te bouwen.
Les uit Noord-Korea
Lewis wijst ook op het voorbeeld van Noord-Korea. Dat land besloot uiteindelijk kernwapens te ontwikkelen omdat het zich bedreigd voelde door andere wereldmachten.
Volgens hem kan een vergelijkbare redenering ook in Iran ontstaan: in een wereld waarin kernmachten elkaar onder druk zetten, kan het voor landen aantrekkelijk lijken om zelf ook nucleaire wapens te ontwikkelen als afschrikmiddel.
Onopgelost probleem
De zes vermiste Amerikaanse kernbommen vormen een klein, maar opvallend onderdeel van de complexe geschiedenis van nucleaire wapens.
Hoewel de kans klein wordt geacht dat iemand deze wapens ooit vindt of kan gebruiken, blijft het idee dat zulke krachtige explosieven ergens op de wereld verborgen liggen voor veel mensen een ongemakkelijk gevoel geven.
In een tijd waarin internationale spanningen toenemen en nucleaire dreiging opnieuw onderwerp van discussie is, herinneren deze incidenten eraan hoe gevaarlijk en onvoorspelbaar kernwapens kunnen zijn — zelfs wanneer ze bedoeld zijn als afschrikmiddel en niet als daadwerkelijk oorlogswapen.
