Roken werd in korte tijd een dure gewoonte, maar de staatskas plukt er minder vruchten van dan gehoopt. Nieuwe CBS-cijfers tonen een forse daling van tabaksaccijns, en dat zet het kabinet zichtbaar op scherp.
Minder opbrengst ondanks hogere prijzen
Ondanks jaren van prijsstijgingen ontving de overheid in 2025 nog 2,6 miljard euro aan tabaksaccijns. Dat is 15 procent minder dan in 2024 en bijna een vijfde onder de piek van 3,1 miljard in 2023.
Dat voelt tegenstrijdig: hogere prijzen zouden juist meer belasting moeten opleveren. In de praktijk verandert gedrag mee. Mensen kopen minder, stellen aankopen uit of wijken uit naar goedkopere alternatieven en winkels net over de grens.
Hoe hard de accijns steeg
Rokers kregen achter elkaar verhogingen te verwerken. Het minimumtarief op sigaretten verdubbelde sinds 2020 naar 390,42 euro per duizend stuks. Omgerekend is dat 7,81 euro accijns per pakje van twintig, exclusief btw en marge.
Bij rooktabak ging het nog harder: de accijns verdrievoudigde in dezelfde periode. Die stevige prijsprikkel moet vooral jongeren en twijfelende rokers ontmoedigen om te beginnen of door te gaan, en zo de gezondheidsschade stap voor stap terugdringen.
Waarom de schatkist krimpt
Volgens het CBS zijn er twee hoofdoorzaken. Allereerst roken er minder mensen dan voorheen, waardoor het totale verkochte volume daalt. Minder pakjes over de toonbank betekent automatisch minder af te dragen accijns, zelfs als elk pakje duurder is.
Daarnaast wijken rokers vaker uit naar het buitenland. Aankopen over de grens leveren de Nederlandse schatkist niets op. Zo verschuift de omzet, niet het gedrag per se, en ontstaat een gat dat hogere tarieven niet direct dichten.
Grenshandel groeit snel
In 2024 zei circa 12 procent van de rokers van 18 jaar en ouder tabak vaak of altijd in het buitenland te kopen. In 2020 was dat nog 5 procent. De sprong in korte tijd is opvallend en veelzeggend.
Het blijft bovendien niet bij vaste grensshoppers. In 2024 gaf 42 procent aan dit één of enkele keren per jaar te doen, tegen 26 procent in 2020. Wie dichtbij Duitsland of België woont, pakt sneller de auto.
Onderzoek en cijfers aan de grens
Eerder RIVM-onderzoek bevestigde die trend: het aandeel buitenlandse rookwaar nam fors toe, vooral in grensregio’s. Het prijsverschil is simpelweg aantrekkelijk genoeg om sigaretten of shag mee te nemen, net als bij benzine of bepaalde boodschappen.
De beschikbaarheid speelt daarbij mee. Eén tankstop aan de Duitse A3 of een bezoek aan een Belgische supermarkt volstaat al. Voor veel Nederlanders is zo’n omweg klein, zeker als er tientallen euro’s per slof te besparen zijn.
Roken neemt wel af
Tegelijkertijd is er goed nieuws voor de volksgezondheid. In 2015 rookte nog ongeveer een kwart van de bevolking van 12 jaar en ouder. In 2025 is dat gedaald naar grofweg een zesde, een duidelijke daling in tien jaar.
Dat laat zien dat de combinatie van maatregelen effect heeft. Prijsverhogingen, rookvrije omgevingen, verpakkingen zonder franje en hulp bij stoppen duwen het gemiddelde rookgedrag omlaag, zelfs als een deel van de aankopen verschuift naar het buitenland.
Vooral dagelijks roken daalt
De grootste daling zit bij dagelijkse rokers. Hun aandeel zakte van 18,2 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2025. Niet-dagelijkse rokers blijven opvallend stabiel, al jaren rond de vijf tot zes procent van de bevolking.
Ook eerdere cijfers van CBS, RIVM en Trimbos wezen dezelfde kant op. In 2024 rookte 18,2 procent van de volwassenen, tegen 26,3 procent in 2015. De trend is dus dalend, al gaat het minder snel dan beleidsmakers wensen.
Ambitie en spanningsveld tot 2040
In het Nationaal Preventieakkoord staat het doel van een rookvrije generatie in 2040: maximaal vijf procent van de volwassenen rookt. Voor jongeren ligt de lat nog hoger, idealiter begint niemand meer met roken of vapen.
Hogere accijnzen blijven daarbij een krachtig middel, maar ze hebben bijeffecten. Als aankopen massaal opschuiven naar het buitenland, wordt de opbrengst grilliger en loopt de binnenlandse prikkel om te minderen deels via buitenlandse prijzen.
Mogelijke maatregelen van het kabinet
Wat kan het kabinet doen? Denk aan steviger handhaving tegen illegale handel, intensievere controles op leeftijdsgrenzen en het aanscherpen van licenties voor verkooplocaties. Daarnaast kan stoppen-met-rokenzorg laagdrempeliger en goedkoper gemaakt worden, juist voor lagere inkomens.
Op langere termijn ligt samenwerking met buurlanden voor de hand. Door accijnzen beter op elkaar af te stemmen, verklein je de prijsverschillen die grenshandel aanjagen. Ook track-and-trace op verpakkingen kan helpen om smokkelstromen sneller te doorbreken.
Wat dit betekent voor rokers
Voor rokers zelf voelt het beleid vooral in de portemonnee. Een pakje is fors duurder, en wie wil blijven roken zoekt naar manieren om te besparen: minder gebruiken, overstappen op andere producten of inkopen over de grens.
Tegelijk maakt precies die pijn het stoppen aantrekkelijker. Met ondersteuningsprogramma’s, nicotinevervangers en begeleiding bij huisarts of coach lukt het meer mensen om een poging te wagen. Elke niet-gekochte slof scheelt geld, én later vaak zorgkosten.
Effect op winkels en grensregio’s
Voor winkeliers in grensprovincies zijn de effecten tastbaar. Supermarkten en tabaksspeciaalzaken zien klanten weglopen naar het buitenland, met minder impulsaankopen als bijeffect. Die dalende loopstroom voel je niet alleen in de tabaksschappen, maar breder.
Aan de andere kant winnen tankstations en supermarkten net over de grens juist omzet. Daar wordt tabak een meeneemartikel bij brandstof of boodschappen. Zolang het prijsverschil groot blijft, is die beweging voor ondernemers moeilijk te keren.
De uitkomst tot nu toe
Onder de streep is het beeld helder: accijnsverhogingen maakten tabak fors duurder en versnelden de daling van het aantal rokers, maar de inkomsten lopen terug. Minder rokers én meer grensinkopen drukken de opbrengst, precies wat de nieuwste cijfers tonen.
De hamvraag: moet Nederland verder verhogen, strenger handhaven of Europees samenwerken om prijsverschillen te verkleinen? Deel je mening en ervaringen via onze sociale kanalen — we zijn benieuwd hoe jij dit voelt aan de kassa of aan de grens.
Bron: menszine.nl
