Wie weleens bij de zelfscankassa staat, weet: het gaat snel en makkelijk. Maar precies daar wringt iets. Supermarkten zien winkeldiefstal hard oplopen en vooral het zelfscannen springt eruit. Dat roept vragen op, én leidt tot stevigere maatregelen.
Winkeldiefstal neemt snel toe
Grote ketens melden een scherpe stijging van verliezen door diefstal. Bij Jumbo verdween in 2023 ongeveer één procent van de omzet doordat producten niet werden afgerekend. Klinkt klein, maar in euro’s tikt dat aan: naar schatting rond de honderd miljoen.
Volgens woordvoerder Jeroen van der Aart is dat ongeveer een verdubbeling ten opzichte van eerdere jaren. En dat hakt erin, want supermarkten werken met dunne marges. Elk procent verlies betekent minder ruimte voor investeringen, service en, uiteindelijk, betaalbare prijzen.
De druk op supermarkten
Landelijk blijven de cijfers zorgelijk. Het CBS registreerde in 2023 ruim 45.000 gevallen van winkeldiefstal. In 2024 zakte dat naar ongeveer 39.400 meldingen. Dat lijkt verbetering, maar winkels waarschuwen: cijfers laten niet alles zien wat op de vloer gebeurt.
De verwachting voor 2025 is daarom voorzichtig: zolang prijzen hoog blijven en personeel schaars is, zal diefstal niet zomaar verdwijnen. Ondertussen lopen de kosten voor beveiliging op, en dat geld kan een supermarkt maar één keer uitgeven.
Zelfscankassa’s onder het vergrootglas
Ongeveer een derde van alle diefstallen vindt plaats bij zelfscankassa’s. Dat is niet zo vreemd: klanten scannen zelf, er is minder direct toezicht en het systeem vertrouwt op eerlijkheid. Voor de meeste mensen gaat dat prima, maar niet altijd.
De verleiding is simpel: één product overslaan, iets onderin de tas laten liggen, of één soort groente scannen terwijl er een duurdere variant in het mandje ligt. Soms is het echt per ongeluk. Soms is het gewoon stelen.
Waarom het juist daar misgaat
Zelfscansystemen zijn ontworpen om snel en prettig te winkelen. Maar snelheid betekent ook minder controle. Beveiligers en kassamedewerkers zien niet elk artikel voorbijgaan, en de drukte rond piekuren maakt het nog lastiger om iedereen in de gaten te houden.
Daar komt bij dat de grens tussen fout en fraude dun is. Een vergeten scan kan oprecht zijn, maar patronen vallen op: steeds dezelfde producten, steeds hetzelfde moment. Winkels proberen daarop te letten zonder iedereen te wantrouwen.
Populaire producten voor dieven
Niet alles verdwijnt even vaak. Duurdere artikelen zijn favoriet, zoals kip, vlees en vis. Ook producten die makkelijk in een jaszak of tas passen – koffie, tandpasta, verzorgingsmiddelen – blijken gevoelig. Klein formaat, hoge waarde, snel mee te nemen.
Sommige klanten denken dat supermarkten dit incalculeren. Maar verlies is verlies. Voorraad die niet afgerekend wordt, moet toch worden betaald aan leveranciers. Uiteindelijk merken we dat allemaal in de portemonnee, via hogere prijzen of minder service in de winkel.
De rol van stijgende prijzen
Boodschappen zijn de afgelopen jaren stevig duurder geworden. Jumbo wijst erop dat die druk sommige mensen over de streep trekt. Begrijpelijk is het niet, en een excuus al helemaal niet: stelen blijft strafbaar, ook als het krap is thuis.
Toch speelt psychologie mee. Wie zichzelf ziet als ‘betrouwbare klant’ kan een vergeten scan wegwuiven als pech. Maar wanneer dat structureel gebeurt, is het geen vergissing meer. En dat is precies waar supermarkten scherper op zijn gaan letten.
Wat supermarkten eraan doen
Veel ketens draaien aan meerdere knoppen. Sommige winkels verminderen het aantal zelfscankassa’s en zetten weer vaker traditionele kassa’s in. Andere kiezen voor een mix: zelfscan waar het kan, bemande kassa’s waar het druk is of het risico groter lijkt.
Daarnaast worden processen aangepast. Producten met een hogere waarde krijgen soms beveiligingslabels of worden anders gepresenteerd. Denk aan gesloten vitrines of kleinere voorraden in het schap. Niet ideaal voor het winkelgemak, wel effectiever tegen verlies en doorloop die hapert.
Slimme technologie en experimenten
Technologie speelt een grotere rol. Slimme camera’s en beeldherkenning kunnen afwijkend gedrag signaleren, zonder elk moment opdringerig te zijn. In een Utrechts ALDI-filiaal is zelfs geëxperimenteerd met sensoren die bijhouden welke producten een klant meeneemt, nog vóór het afrekenen.
Dat soort toepassingen roept terechte vragen op over privacy en effectiviteit. Supermarkten balanceren tussen veiligheid en vertrouwen: genoeg controle om diefstal te ontmoedigen, maar niet zó veel dat elke boodschap voelt als een wandeling door een streng beveiligd lab.
Steekproeven en training op de vloer
Jumbo breidt zichtbaar en onzichtbaar toezicht uit. Steekproeven worden slimmer ingezet, bijvoorbeeld op tijdstippen en plekken waar de kans op fouten groter is. Medewerkers krijgen training om patronen te herkennen, zonder klanten te stigmatiseren of de sfeer nodeloos te verkrampen.
Wat als ‘verdacht’ geldt, delen ketens bewust niet publiekelijk. Te veel uitleg helpt juist slimme dieven. Wel is duidelijk dat willekeurige controles echt willekeurig zijn, en dat medewerkers een gesprek beginnen voordat ze een oordeel vellen of maatregelen nemen.
Per ongeluk of bewust?
Iedereen vergeet weleens iets te scannen. Dat gebeurt echt. In zulke gevallen is er vaak begrip en kan het product alsnog worden afgerekend. De toon is dan vooral oplossingsgericht: hoe zorgen we dat het netjes klopt, zonder drama?
Anders wordt het wanneer er duidelijke signalen van opzet zijn. Dan is het geen misverstand meer, maar diefstal. Supermarkten benadrukken dat verschil, maar kijken per situatie: om welk bedrag gaat het, is er herhaling, en hoe reageert iemand ter plekke?
Dit zijn de mogelijke gevolgen
Bij een duidelijke poging tot diefstal volgen maatregelen. Jumbo noemt drie smaken: een winkelverbod, aangifte bij de politie, en een schadevergoeding. Die schadevergoeding bedraagt vaak meer dan €180, los van de waarde van het vergeten of gestolen product.
Zo’n bedrag schrikt af en moet herhaling voorkomen. Het kan dus gebeuren dat een pak kipfilet ineens héél duur uitpakt. Niet leuk, wel bedoeld als signaal: zelfscannen werkt alleen als iedereen zijn eigen boodschappen eerlijk afrekent.
Hoe beslissingen worden genomen
Welke maatregel volgt, verschilt per geval. Meestal beslist de filiaalmanager of franchisenemer. Onderhandelen heeft weinig zin: beleid is beleid. Wel wordt gekeken naar omstandigheden, eerdere incidenten en de vraag of iemand de boete überhaupt kan betalen.
Kan iemand niet betalen, dan volgt vaak alsnog aangifte. Wie herhaaldelijk de fout ingaat, kan een winkelverbod verwachten en komt sneller in aanraking met de politie. Dat verbod negeren is geen goed idee: medewerkers herkennen je sneller dan je denkt.
Wat jij als klant kunt doen
Gelukkig is er ook veel dat je zelf kunt doen. Scan rustig, kijk even mee op het scherm en controleer je bon vóórdat je afrekent. Twijfel je? Vraag hulp; daar zijn medewerkers voor. Liever twee seconden checken dan gedoe achteraf.
Zelfscannen is snel en prettig zolang het eerlijk gaat. Supermarkten dragen verantwoordelijkheid om het systeem veilig te houden, klanten om het netjes te gebruiken. Samen houden we boodschappen doen betaalbaar en rechtvaardig. Deel ervaring of mening op onze sociale media.
Bron: infovandaag.nl
