Vraag iemand hoe lang je “hoort” te slapen en de kans is groot dat je hetzelfde antwoord krijgt: acht uur. Dat getal zit er inmiddels zo ingebakken dat veel mensen zich bijna schuldig voelen wanneer ze minder slapen. Maar volgens nieuw wetenschappelijk onderzoek ligt de ideale hoeveelheid slaap mogelijk lager dan gedacht.
En opvallend genoeg blijkt niet alleen te weinig slaap ongezond te zijn. Ook té veel slapen zou volgens onderzoekers verband houden met snellere veroudering van het lichaam.
De perfecte balans
Onderzoekers ontdekten dat de ideale hoeveelheid slaap ergens tussen de 6,4 en 7,8 uur per nacht ligt.
Mensen die binnen dat bereik sliepen, hadden gemiddeld een betere gezondheid en een kleinere kans op ziektes of vroegtijdig overlijden.
Wie structureel minder dan zes uur of juist meer dan acht uur sliep, bleek juist meer gezondheidsrisico’s te hebben.
Het onderzoek verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature en zorgt internationaal voor veel discussie, omdat het ingaat tegen het bekende idee dat acht uur slaap dé gouden standaard is.
Slaap beïnvloedt bijna het hele lichaam
Volgens de onderzoekers heeft slaap invloed op vrijwel alle organen in het menselijk lichaam.
Dat betekent dat slechte slaappatronen niet alleen zorgen voor vermoeidheid of concentratieproblemen, maar mogelijk ook samenhangen met versnelde veroudering van organen.
Denk daarbij aan de hersenen, het hart, de longen, de stofwisseling en zelfs het spijsverteringsstelsel.
Onderzoekers schrijven dat zowel korte als lange slaappatronen “sterk verbonden” zijn met een verhoogd risico op ziekte en sterfte.
Onderzoek onder half miljoen mensen
Om tot die conclusie te komen maakten wetenschappers gebruik van gegevens uit de Britse Biobank. Dat is één van de grootste medische databanken ter wereld.
Die databank bevat gezondheidsinformatie van ongeveer een half miljoen mensen.
Onderzoekers combineerden die gegevens met zogenaamde biologische verouderingsklokken. Daarmee wordt niet gekeken naar iemands echte leeftijd in jaren, maar naar hoe “oud” organen biologisch gezien zijn.
Met andere woorden: iemand kan op papier 50 jaar oud zijn, terwijl bepaalde organen biologisch gezien al functioneren alsof ze veel ouder zijn.
Biologische leeftijd versus echte leeftijd
De wetenschappers onderzochten in totaal 23 verschillende orgaansystemen in het lichaam.
Daarbij keken ze naar het verschil tussen biologische leeftijd en kalenderleeftijd. Dat verschil noemen onderzoekers een biologische leeftijdskloof.
Hoe groter die kloof, hoe sneller organen lijken te verouderen.
En juist daar zagen onderzoekers een opvallend patroon terug bij mensen met slechte slaappatronen.
Te weinig slaap gaf duidelijke risico’s
Mensen die structureel minder dan zes uur per nacht sliepen, bleken vaker gezondheidsproblemen te hebben.
Vooral mentale klachten kwamen opvallend vaak voor.
Kort slapen werd onder meer gekoppeld aan:
- Depressieve klachten
- Angststoornissen
- Overgewicht
- Diabetes type 2
- Hoge bloeddruk
- Hartproblemen
- Hartritmestoornissen
Volgens onderzoekers lijkt slaaptekort dus veel verder te gaan dan alleen vermoeidheid.
Het lichaam krijgt simpelweg minder tijd om te herstellen.
Maar te veel slaap bleek óók ongezond
Opvallend genoeg zagen onderzoekers vergelijkbare problemen bij mensen die juist erg lang sliepen.
Meer dan acht uur slaap per nacht werd namelijk eveneens gekoppeld aan een verhoogd risico op gezondheidsproblemen en snellere biologische veroudering.
Dat verraste veel mensen, omdat lang slapen vaak juist wordt gezien als gezond of herstellend.
Wetenschappers benadrukken echter dat extreem veel slapen mogelijk een signaal is dat het lichaam ergens mee worstelt.
Lang slapen zou bijvoorbeeld samen kunnen hangen met onderliggende gezondheidsproblemen, chronische ontstekingen of een slechter herstelvermogen van het lichaam.
Problemen met longen en maag
Zowel korte als lange slaapduur werden bovendien gekoppeld aan verschillende aandoeningen van de longen en het spijsverteringsstelsel.
Onder andere deze aandoeningen kwamen vaker voor:
- Chronische longaandoeningen
- Astma
- Maagontstekingen
- Refluxklachten
Onderzoekers denken dat slaap een grotere rol speelt in ontstekingsprocessen in het lichaam dan eerder werd gedacht.
Snellere veroudering van organen
De belangrijkste conclusie uit het onderzoek draaide uiteindelijk om veroudering.
Mensen die te kort of te lang sliepen, hadden gemiddeld grotere biologische leeftijdsverschillen in hun organen.
Dat betekent dat hun lichaam biologisch gezien sneller leek te verouderen.
Mensen die tussen de 6,4 en 7,8 uur sliepen hadden juist de kleinste verschillen tussen biologische en echte leeftijd.
Hun organen bleken gemiddeld “jonger” te functioneren dan die van mensen met afwijkende slaappatronen.
Slaap is niet het enige
Toch benadrukken onderzoekers dat slaap waarschijnlijk niet de enige oorzaak is van gezondheidsproblemen.
Het onderzoek toont vooral sterke verbanden aan, maar bewijst niet direct dat slecht slapen automatisch ziektes veroorzaakt.
Andere factoren spelen namelijk ook mee.
Denk aan voeding, beweging, stress, alcoholgebruik, roken en genetische aanleg.
Daarnaast kan het ook andersom werken: mensen met gezondheidsproblemen slapen vaak slechter.
Waarom acht uur toch populair bleef
Dat acht uur slaap jarenlang als ideaal werd gezien, komt vooral doordat veel oudere onderzoeken gemiddeld rond dat getal uitkwamen.
Maar volgens slaapexperts verschilt de ideale slaapduur per persoon.
Leeftijd, levensstijl, gezondheid en genetica spelen allemaal een rol.
De nieuwe studie suggereert vooral dat iets minder slaap dan gedacht mogelijk helemaal niet slecht hoeft te zijn.
De kwaliteit van slaap blijft belangrijk
Volgens experts draait gezond slapen bovendien niet alleen om het aantal uren.
Ook slaapkwaliteit speelt een grote rol.
Iemand die zeven uur diep en ongestoord slaapt, kan zich fitter voelen dan iemand die negen uur lang constant wakker wordt.
Regelmaat blijkt daarnaast belangrijk. Mensen die iedere nacht op ongeveer dezelfde tijden slapen en wakker worden, hebben vaak een stabieler slaapritme.
Meer onderzoek nodig
Hoewel het onderzoek veel aandacht krijgt, benadrukken wetenschappers dat vervolgonderzoek nodig blijft.
Ze willen beter begrijpen waarom slaap zo’n sterke invloed lijkt te hebben op biologische veroudering en gezondheid.
Toch lijkt één conclusie inmiddels steeds duidelijker te worden: extreem weinig slapen is niet goed, maar extreem veel slapen mogelijk ook niet.
En misschien blijkt die magische grens van acht uur slaap uiteindelijk toch iets minder heilig dan jarenlang werd gedacht.
