Roken is in Nederland razendsnel een dure gewoonte geworden, maar de tabakskas van de staat wordt daar niet per se vrolijker van. Nieuwe cijfers laten zien dat hogere accijnzen niet automatisch leiden tot hogere opbrengsten. Integendeel zelfs.
Prijzen omhoog, opbrengsten omlaag
In 2025 haalde de overheid 2,6 miljard euro op aan tabaksaccijns. Dat is 15 procent minder dan in 2024 en bijna een vijfde lager dan in 2023, toen de teller nog piekte op 3,1 miljard euro.
Dat klinkt tegenstrijdig, want hogere prijzen leveren toch meer belasting op? In de praktijk verandert gedrag mee. Mensen kopen minder, stappen anders over, of halen hun rookwaar simpelweg ergens anders vandaan waar het voordeliger is.
Wat de cijfers zeggen
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek loopt vooral het verkochte volume in Nederland terug. Minder verkochte pakjes betekenen automatisch minder accijns, ook als elk pakje afzonderlijk duurder is geworden aan de kassa.
Daarnaast zorgt het verschil met buurlanden voor een schuivende markt. De Belastingdienst ziet dat sigaretten nog steeds veruit de meeste opbrengst genereren, maar als die verkoop verschuift, zakt het fundament van de accijnsinkomsten meteen weg.
Hoe de accijns is opgeschroefd
Sinds 2020 is het minimumtarief op sigaretten grofweg verdubbeld tot 390,42 euro per duizend stuks, oftewel ongeveer 7,81 euro accijns per pakje van twintig. Die stevige tik aan de prijs moest ontmoedigen en beschermen.
Voor rooktabak ging de knop nog verder open: de accijns is in dezelfde periode verdrievoudigd. Met name jongeren en twijfelende rokers zouden zo een extra duw krijgen richting minder, of — liever nog — helemaal stoppen.
Waarom minder geld binnenkomt
De eerste verklaring: er roken simpelweg minder mensen. Wie stopt, koopt niet meer, en wie alleen nog op feestjes een sigaret opsteekt, draagt ook veel minder bij aan de schatkist dan een dagelijkse roker.
De tweede verklaring: grensboodschappen. Steeds meer rokers steken de grens over voor een slof. Wat daar wordt afgerekend, komt hier niet binnen. En dat tikt aan, zeker bij frequente kopers.
Grensboodschappen winnen terrein
In 2024 gaf ongeveer 12 procent van de rokers van 18 jaar en ouder aan vaak of altijd in het buitenland te kopen. In 2020 was dat nog 5 procent. De regelmatige grenshopper is dus geen uitzondering meer.
Daar blijft het niet bij: 42 procent zegt het in 2024 één of een paar keer per jaar te doen, tegenover 26 procent in 2020. Zeker voor wie dicht bij België of Duitsland woont, is het vaak een kleine omweg.
Onderzoek dat het beeld bevestigt
Het RIVM zag in eerder onderzoek hetzelfde patroon: buitenlandse rookwaar wint terrein, vooral in grensregio’s. Als het prijsverschil groot genoeg is, wordt tabak net zo’n meeneemartikel als tanken of bepaalde boodschappen.
Dat betekent niet dat het beleid geen effect heeft, maar wel dat een deel van de consumptie zich verplaatst. Volksgezondheid en begroting kunnen zo tijdelijk in verschillende richtingen trekken.
Roken daalt gestaag
Gezondheidskundig is er ook positief nieuws: het aantal rokers daalt al jaren. In 2015 stak nog ongeveer een kwart van de 12-plussers wel eens een sigaret op; in 2025 is dat naar ongeveer een zesde gezakt.
Die neerwaartse lijn past bij het bredere pakket aan maatregelen: hogere prijzen, minder verkooppunten, neutrale verpakkingen en voorlichting. Vooral prijs geldt als stevige prikkel om te minderen of te stoppen.
Vooral dagelijks roken zakt in
De grootste daling zit bij dagelijkse rokers. Hun aandeel ging van 18,2 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2025. Niet-dagelijkse rokers schommelen al jaren rond de 5 tot 6 procent, relatief stabiel dus.
Ook eerdere cijfers van CBS, RIVM en Trimbos sluiten daarbij aan. In 2024 rookte 18,2 procent van de volwassenen, tegen 26,3 procent in 2015. Dat is een forse daling in minder dan tien jaar tijd.
Doelen richting 2040
In het Nationaal Preventieakkoord is afgesproken toe te werken naar een rookvrije generatie in 2040. Het streven: maximaal 5 procent van de volwassenen rookt dan nog. Voor jongeren is de lat feitelijk nul.
Accijnsverhogingen zijn daarvoor een belangrijk middel, maar niet zaligmakend. Stopondersteuning, strengere leeftijdscontroles, beperking van verkooppunten en duidelijke regels rond e-sigaretten spelen net zo goed mee.
De spanning voor de schatkist
Ondertussen ontstaat spanning tussen gezondheidswinst en inkomsten. Minder rokers is goed nieuws voor zorg en levensverwachting, maar op korte termijn kan de begroting juist minder tabaksaccijns binnenkrijgen dan gepland.
Met de opmars van grensboodschappen wordt die opbrengst ook lastiger te voorspellen. Dat raakt vooral de posten waar accijnsgeld in de begroting is ingeboekt en dwingt tot bijsturen tijdens het jaar.
Wat dit betekent voor beleid
Beleidsmakers zullen kiezen tussen nóg verder verhogen, beter handhaven op illegale en grensoverschrijdende handel, of slimmer spreiden van maatregelen. Denk aan verkoopbeperkingen en intensievere stophulp naast prijsprikkels.
Ook regionale samenwerking met buurlanden kan helpen om grote prijsverschillen te verkleinen. Waar het verschil minder prikkelt tot grensshoppen, blijft meer verkoop — en dus accijns — binnen de eigen grenzen.
En wat rokers zelf merken
De roker voelt vooral de portemonnee. Een pakje is duurder dan ooit, waardoor velen minderen, overstappen of bewust plannen wanneer en waar ze inkopen. Voor wie stopt, is het prijskaartje soms net het beslissende zetje.
Wie doorrijdt naar de grens, bespaart per slof, maar investeert tijd en brandstof. En wie online zoekt, stuit vaker op illegale kanalen met risico’s: boetes, onbetrouwbare producten en nul garanties op herkomst of kwaliteit.
De slotsom voor nu
Onder de streep is het beeld helder: hogere accijnzen hebben roken verder teruggedrongen en tabak fors duurder gemaakt, maar leveren de staat op dit moment minder op door dalende consumptie en groeiende grensinkopen.
De route naar 2040 vraagt dus om een slimme mix van middelen, met oog voor gezondheid én realistische inkomstenramingen. Wat vind jij: verder verhogen, strenger handhaven, of allebei? Laat je mening horen op onze sociale media.
Bron: menszine.nl
