Wie voortaan met een trekker, een spandoek of een bakfiets de snelweg opzoekt om een punt te maken, moet er rekening mee houden dat er niet alleen politie komt om te bemiddelen. Er komt hoogstwaarschijnlijk ook een strafzaak van. Burgemeesters, het Openbaar Ministerie, de korpschef van de politie en justitieminister David van Weel hebben afgesproken dat blokkades van snelwegen en spoorlijnen in de regel strafrechtelijk worden aangepakt.
De afspraak volgt op een reeks acties met trekkers rond boerendemonstraties, waarbij het één keer verschrikkelijk misging. Achter een file die door zo’n actie ontstond, gebeurde een dodelijk ongeluk. Sindsdien werd de vraag steeds luider: hoe ver mag protest gaan als het verkeer erdoor stil komt te staan?
Wat er precies is afgesproken
De lijn is helder: wie de snelweg of het spoor blokkeert, kan een strafrechtelijk vervolg verwachten. Het gaat om een landelijke afspraak tussen de minister, de burgemeesters, het OM en de korpschef van de politie, gemaakt na de recente trekkeracties.
Van Weel legt in een persbericht uit waarom. Het blokkeren van een snelweg of het spoor of het veroorzaken van een file is volgens hem gevaarlijk. Daarbij komt een tweede punt: hulpdiensten moeten er altijd door kunnen, zonder uitzondering.
De lokale driehoek houdt het laatste woord
Toch is het geen ijzeren regel die overal hetzelfde uitpakt. Het lokale gezag mag ervoor kiezen om een uitzondering te maken op de landelijke afspraak. Die ruimte is bewust ingebouwd, want demonstratierecht laat zich nu eenmaal moeilijk in één landelijk voorschrift persen.
Uiteindelijk beslist de lokale driehoek, dus de burgemeester, het Openbaar Ministerie en de politie samen, over het toestaan en faciliteren van demonstraties. Die bevoegdheid verdwijnt niet. De afspraak geeft vooral de standaardlijn aan waarvan lokaal kan worden afgeweken.
Het ongeluk op de A59 dat alles veranderde
Het debat kwam twee weken geleden in volle hevigheid los na een ongeluk op de A59. Daarbij kwam een echtpaar uit Oss om het leven. Een auto knalde achterop een file, met een dodelijke uitkomst die niemand had voorzien.
Die file was ontstaan doordat een groep trekkers via de snelweg onderweg was naar een grote demonstratie in Den Bosch. Naast de twee dodelijke slachtoffers raakten zes andere mensen gewond. Vanaf dat moment ging het gesprek over meer dan alleen hinder.
Een oproep die verder gaat dan boeren
De minister sluit zijn boodschap af met een dringend verzoek aan demonstranten: blokkeer geen snelwegen. En hij maakt meteen duidelijk dat die oproep niet aan één groep is gericht. Hij zegt het tegen iedereen die wil demonstreren, van boeren tot klimaatactivisten.
Daarmee lijken de afspraken dus net zo goed te gelden voor acties uit een heel andere hoek. Extinction Rebellion heeft snelwegen herhaaldelijk geblokkeerd, met de oproep aan het kabinet om meer te doen tegen klimaatverandering. Ook die acties vallen onder dezelfde lijn.
Waarom dit voor actiegroepen uitmaakt
Voor wie actie wil voeren, verschuift hiermee de berekening. Een blokkade was tot nu toe vooral een risico op wegslepen, wegsturen of aanhouden zonder verdere gevolgen. Nu is de aankondiging dat er in de regel strafrechtelijk wordt opgetreden, wat een zwaardere schaduw over zo’n actie legt.
Tegelijk blijft er een opening. Omdat de driehoek per situatie kan besluiten om een demonstratie toe te staan of te faciliteren, kan de praktijk van gemeente tot gemeente verschillen. De landelijke afspraak is de norm, niet het complete verhaal.
De spanning tussen protest en veiligheid
Demonstreren is een recht, en dat recht is er juist om ongemakkelijk te kunnen zijn. Wie nooit iemand stoort, wordt ook nooit gehoord. Precies daar zit de wrijving die deze afspraak probeert te beslechten, zonder het protestrecht als zodanig weg te zetten.
Aan de andere kant staat het argument dat de minister vooropzet: een stilstaande snelweg is niet alleen lastig, hij is gevaarlijk. En als hulpdiensten er niet doorheen komen, kan een protest gevolgen krijgen die niets meer met de boodschap te maken hebben.
Wat er nu staat te gebeuren
Concreet betekent de afspraak dat politie en OM bij een volgende blokkade een duidelijker uitgangspunt hebben. Niet meer per geval improviseren over de vraag of er wel of niet wordt vervolgd, maar een vaste lijn waar alleen lokaal van wordt afgeweken.
Hoe dat in de praktijk uitpakt, blijkt pas bij de eerstvolgende actie. Dan wordt zichtbaar of de aankondiging demonstranten daadwerkelijk van de snelweg houdt, of dat de blokkades doorgaan en het aantal strafzaken simpelweg oploopt.
Een boodschap zonder adres op de envelop
Opvallend aan de aanpak is dat er geen groep wordt uitgezonderd. De minister noemt boeren en klimaatactivisten in één adem, wat de discussie over vermeende verschillen in behandeling tussen actiegroepen bij voorbaat probeert af te snijden.
Of dat lukt, is een tweede. Maar de inzet is duidelijk: het maakt niet uit waarvoor je op de weg gaat staan, het gaat om wat een blokkade veroorzaakt. En dat is, in de woorden van de bewindsman, simpelweg gevaarlijk.
Bron: ad.nl
