Een deelstaat in het oosten van Duitsland houdt sinds zondag het hele land bezig. Met 43,8 procent van de stemmen werd de extreemrechtse Alternative für Deutschland in Saksen-Anhalt met afstand de grootste partij van het deelstaatparlement.
Toch komt de partij drie zetels tekort voor een absolute meerderheid. En omdat vrijwel niemand met haar wil besturen, ontstond meteen een politieke knoop die de dagen erna alleen maar strakker werd aangetrokken.
Negenendertig zetels en toch geen meerderheid
De AfD haalde 39 van de 83 zetels. De partij verdubbelde ongeveer haar resultaat tot zo’n 44 procent, terwijl de CDU van bondskanselier Friedrich Merz bleef steken op 17,2 procent, een halvering tegenover 2021.
Ook de links-populistische BSW haalde enigszins verrassend de kiesdrempel van 5 procent en komt met vijf zetels in het parlement. Regeren wordt lastig: de CDU sluit niet alleen de AfD uit, maar ook Die Linke.
Duizenden mensen op straat in Berlijn
Maandag trokken in meerdere Duitse steden duizenden mensen de straat op om hun ongenoegen te laten horen. De grootste groep verzamelde zich in de hoofdstad, aan de Brandenburger Tor, waar het lang druk bleef.
Over de omvang lopen de cijfers uiteen. De organisatoren spraken van ongeveer 14.000 aanwezigen, de politie kwam uit op zo’n 5.000. Betogers scandeerden onder meer “fascisme is geen optie” en “stop AfD-nazi’s!”.
Ook buiten de hoofdstad klonk protest
Volgens de politie verliep de betoging in Berlijn zonder incidenten. Ook elders in het land lieten mensen van zich horen, onder meer in Schwerin en Rostock, in de deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren.
Dat is geen toeval: daar wordt eind deze maand gestemd en ook daar staat de AfD bovenaan in de peilingen. In Essen en in Potsdam kwamen daarnaast honderden betogers samen.
Merz spreekt over een schok tot in de kern
Bondskanselier Friedrich Merz zei tegen de krant ‘Bild’ dat de uitslag zijn CDU “tot in de kern heeft geschokt”. Zijn partij, die de deelstaat nu nog leidt, verloor volgens hem “dramatisch”.
“We kunnen niet zomaar doorgaan zoals voorheen. Ik kan dat niet en de federale regering ook niet”, klonk het. Volgens Merz is het niet gelukt “om een emotionele band met de mensen te krijgen”.
De bondskanselier peinst er niet over op te stappen
Op een persconferentie de dag na de verkiezingen erkende Merz de klap: “We zijn allemaal geschokt. We hadden een dergelijke uitslag niet verwacht, maar we moeten die accepteren.” Het is volgens hem de grootste CDU-nederlaag in decennia.
Zelf een stap opzij zetten, doet hij niet. “Mijn vastberadenheid om de nodige hervormingen door te voeren, blijft onverminderd groot”, zei hij. “Ik ben mij bewust van mijn persoonlijke verantwoordelijkheid voor ons land.”
De AfD stuurt uitnodigingen naar iedereen
Covoorzitter Tino Chrupalla liet er geen gras over groeien. “We zullen alle partijen een uitnodiging sturen om te praten. We zullen wel zien wie ons afwijst”, zei hij in het ochtendnieuws van ARD.
Bij Deutschlandfunk pleitte hij voor een minderheidsregering, een model dat volgens hem “absoluut verstandig” en “veelbelovend” is. “Dat is ook wat het publiek wil: dat politieke partijen hun meningsverschillen opzijzetten en samenwerken aan inhoudelijke kwesties.”
Siegmund wil de sleutel van de deelstaat
Lijsttrekker Ulrich Siegmund zegt een duidelijke opdracht van de kiezer te hebben gekregen. Hij wil minister-president worden, maar alleen bij een stabiele meerderheid en “als we trouw blijven aan onszelf”.
“Ik wil mezelf ‘s avonds nog in de spiegel kunnen aankijken”, voegde hij eraan toe. Gesprekken zijn volgens hem al bezig. Hij zegt “het oude, veilige Duitsland” te willen terugbrengen en rekent op steun uit Berlijn.
Weidel mikt meteen op veertig procent
Partijleider Alice Weidel sprak van een “historische verkiezingszege” en noemde de bondskanselier ronduit “een last voor Duitsland”. Volgens haar hebben de kiezers hun vertrouwen verloren, onder meer door het migratiebeleid en de hoge energiekosten.
Haar ambitie reikt verder dan één deelstaat. Bij de volgende Bondsdagverkiezingen wil ze minstens 40 procent halen. “De CDU zal nooit meer een verkiezing winnen”, zei Weidel over de partij van Merz.
Vijf zetels die plots heel zwaar wegen
De BSW van Sahra Wagenknecht maakt haar intrede met vijf zetels, en die kunnen beslissend zijn. Lijsttrekker Thomas Schulze zegt een kandidatuur van Siegmund voor het premierschap niet te zullen blokkeren.
Zijn partij steunt de zogenaamde brandmuurpolitiek niet, klinkt het. Bij een onthouding in de derde stemronde staan AfD en de vier andere partijen op 39 stemmen. Eén overloper zou dan volstaan.
Waarnemers zagen bergen nepnieuws
De campagne werd gekenmerkt door een “enorme” hoeveelheid desinformatie, stelt Plattform Wahlen, een non-profitorganisatie die verkiezingen monitort. Volgens de waarnemers kwamen de beïnvloedingspogingen zowel uit Duitsland zelf als uit het buitenland.
Oprichter Stefanie Schiffer wijst naar Russische propagandanetwerken, die vooral kandidaten van CDU, SPD, FDP en Die Linke zwartmaakten. AfD en BSW bleven buiten schot. Bij de stembureaus zelf werden geen noemenswaardige incidenten vastgesteld.
Applaus vanuit rechts Europa
Vanuit rechtse hoek regende het felicitaties. De Hongaarse oud-premier Viktor Orbán sprak van een “grootse nacht voor Duitsland en Europa”. Ook het Spaanse Vox en het Portugese Chega reageerden verheugd, net als rechtse partijen in Tsjechië en Oostenrijk.
Ook Elon Musk, uitgesproken supporter van de partij, feliciteerde de AfD. In Vlaanderen deed Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken hetzelfde: “Het volk heeft gesproken. Dit is pas het begin. Op naar een betere toekomst!”
In Warschau en Parijs klinkt het heel anders
De Poolse premier Donald Tusk haalde scherp uit naar landgenoten die juichten. “In Polen kunnen alleen idioten of verraders zich verheugen over de triomf van de AfD in Duitsland”, schreef hij op X.
Ook de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski uitte zorgen op de nationale radio. De Franse minister van Financiën Roland Lescure sprak op RTL over “een populistische golf” waartegen verzet nodig is.
Wat er nu op het spel staat
Ondertussen probeert de AfD parlementsleden van de CDU over de streep te trekken. Lukt dat, dan komt voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een extreemrechtse partij op deelstaatniveau aan de macht.
Merz sluit samenwerking resoluut uit en wijst op de “sterke grondwet”. “We hebben alle instrumenten om de grondwet te verdedigen tegen een radicaalrechtse deelstaatregering, maar we worden geconfronteerd met een aardverschuiving in ons partijstelsel.”
Bron: s.hln.be
