Woensdag gebeurt er iets waar sterrenkundigen, leraren en gewone zonliefhebbers al weken naar uitkijken: een flinke zonsverduistering. Alleen zit er een praktisch probleem aan dat spektakel vast. De speciale brillen die je ervoor nodig hebt, zijn zo goed als nergens meer te krijgen.
Toch even zonder bescherming omhoogkijken, want hoe erg kan het zijn? Heel erg, zeggen oogartsen. Gelukkig zijn er genoeg manieren om de verduistering mee te maken zonder je ogen schade toe te brengen. We zetten ze op een rij.
Wat er woensdag precies te zien is
In Spanje en IJsland schuift de maan helemaal voor de zon, daar verdwijnt het licht compleet. Boven Nederland blijft het bij 88 procent bedekking, wat nog altijd een indrukwekkend gezicht oplevert.
Wie het moment mist, moet lang wachten. Pas in 2081 doet zich hier weer zo’n kans voor. Dat verklaart waarschijnlijk ook waarom half Nederland de afgelopen weken op jacht ging naar een eclipsbril.
Voor het eerst in jaren weer zo’n spektakel
De laatste grote zonsverduistering is jaren geleden, en dat merk je aan de opwinding. Sterrenkijkers en hobbyisten kijken al een tijd uit naar het moment dat de maan zich voor de zon schuift.
Die belangstelling verklaart ook de leegte in de winkelrekken. Wie er vroeg bij was, heeft zijn kartonnen brilletje al klaarliggen. Wie nu pas begint te zoeken, moet creatief worden, en dat kan.
De brillen zijn vrijwel overal weg
Bij de meeste opticiens en webwinkels is de voorraad simpelweg leeg. Ook bij de ANWB, jarenlang een vertrouwd adres voor dit soort spullen, vis je op het laatste moment achter het net.
Wie toch nog ergens een exemplaar ziet liggen, doet er goed aan even kritisch te kijken. Niet elk brilletje dat wordt verkocht als eclipsbril houdt ook daadwerkelijk voldoende zonlicht tegen.
Waar je op moet letten bij een laatste vondst
Twee dingen zijn belangrijk: een CE-label en het juiste ISO-nummer, 12312-2. Staat dat er niet op, dan weet je niet wat de bril doorlaat en kun je hem beter laten liggen.
Dat is geen overdreven voorzichtigheid. Webwinkel Bol haalde verschillende eclipsbrillen uit het assortiment, precies omdat de veiligheid niet kon worden gegarandeerd. Bij twijfel geldt dus: niet gebruiken, maar kies een andere manier van kijken.
Een gewone zonnebril helpt je niet
Ook je duurste zonnebril is geen vervanging, en een gletsjerzonnebril evenmin. Oogarts Iris Schouten rekent het voor: een sterke categorie 3-zonnebril voor het strand laat nog 8 tot 18 procent van het licht door.
„Een echte eclipsbril laat maar één duizendste van het licht door. Dat is een heel groot verschil”, zegt ze. Met andere woorden: het gaat hier niet om een beetje meer of minder bescherming.
Wat er gebeurt als je toch omhoogkijkt
Direct in de zon kijken laat sporen achter. Het zonlicht brandt zich letterlijk in het netvlies, precies op de plek waarmee je het scherpst kijkt. Dat is nou juist het deel dat je niet kunt missen.
„De straling is zo sterk dat het ter plekke in je oog te warm wordt, precies in het midden waarmee je kijkt”, zegt oogarts Hans Vingerling. „Een paar seconden turen kan al schade opleveren.”
De oogarts die de zon als instrument zag
Hoe groot die schade kan zijn, blijkt uit een opmerkelijk detail uit de geschiedenis. Vingerling vertelt over een vakgenoot die in 1945 een zonsverduistering in Noord-Europa meemaakte en daarna een bijzondere ingeving kreeg.
„In 1945 is een oogarts na een zonsverduistering in Noord-Europa zelfs op het idee gekomen om de zon als een soort schroeimiddel te gebruiken bij oogafwijkingen, zó veel schade zag hij”, aldus Vingerling.
De les van de eclips van 1999
Ook onderzoek van recentere datum laat zien dat de waarschuwingen geen bangmakerij zijn. Na de verduistering van 1999 werd een groep mensen gevolgd die klachten had gekregen na onbeschermd naar de zon kijken.
„Zeven maanden later had een op de vijf nog steeds problemen: voor hen was de schade blijvend”, zegt Schouten. Het ging om een wazige vlek midden in het zicht, vervormde beelden of permanent minder scherpte.
Kijken via een gaatje in karton
Geen bril, geen probleem: indirect kijken werkt verrassend goed. Maak een klein gaatje in een stevig stuk karton of papier en ga vervolgens met je rug naar de zon staan.
Houd het vel omhoog en laat het zonlicht door het gaatje op een wit vlak vallen, bijvoorbeeld een papier op de grond. Op die projectie zie je de maan een hap uit de zon nemen.
Eén regel bij deze truc
Het klinkt logisch, maar het gaat geregeld mis: je kijkt naar de projectie, niet omhoog. „Ga absoluut niet dóór dat gaatje direct in de zon kijken”, benadrukt Vingerling. Die waarschuwing geldt voor iedereen.
Zeker met kinderen in de buurt is dat het moment om even mee te kijken. Zo’n camera obscura van papier is leuk en leerzaam, zolang alle ogen op de witte ondergrond blijven gericht.
Vanaf de bank kijken mag ook
Wil je helemaal geen enkel risico nemen? Dan volg je de verduistering gewoon binnen. Veel tv-zenders en livestreams op onder meer YouTube brengen het natuurverschijnsel scherp in beeld, van begin tot eind.
Dat camera’s wel recht in de zon mogen kijken, heeft een reden: ze zijn uitgerust met speciale professionele filters die de lenzen beschermen. Jouw ogen hebben zo’n filter helaas niet ingebouwd.
Een moment dat je niet wilt verpesten
Een verduistering van 88 procent is zeldzaam genoeg om even voor naar buiten te lopen. Maar het is ook een gebeurtenis van korte duur, tegenover een risico dat jaren kan meegaan.
Dus: geen gecertificeerde bril, geen directe blik. Met een stuk karton, een wit vel papier of simpelweg een livestream mis je woensdag helemaal niets. En je ogen doen daarna gewoon hun werk.
Bron: ad.nl
