De erfbelasting kan vanaf 2028 hoger uitpakken doordat de Belastingdienst eindelijk verouderde rekenregels vervangt. Dat klinkt technisch, maar raakt heel concreet wie een nalatenschap ontvangt of zijn erfenis slim wil plannen. Tijd voor helderheid.
Waar dit precies over gaat
Erfbelasting betaal je over wat je uit een nalatenschap ontvangt. Vaak is er een langstlevendetestament: de partner krijgt alles of het vruchtgebruik, de kinderen krijgen het blote eigendom of een vordering op de langstlevende. Dat bepaalt de berekening.
Voor de fiscus telt niet de emotie, maar de “belaste waarde” van rechten en vorderingen. Die werd tot nu toe met vaste forfaits berekend, op basis van levensverwachting en een rekenrente van 6 procent. Precies daar schuurt het.
Waarom vernieuwing nodig is
Die forfaits stammen uit 1980. Sindsdien leven we langer en stond de rente jarenlang historisch laag. Het gevolg: de belaste waarde was vaak lager dan de economische werkelijkheid, waardoor erfgenamen in sommige situaties minder erfbelasting betaalden.
Dat klinkt gunstig, maar is lastig uitlegbaar en oneerlijk tussen gevallen. Een erfenis met veel rechten op papier kon fiscaal vriendelijker uitpakken dan een vergelijkbare nalatenschap in klinkende munt. Daar wil het kabinet, via modernere rekenregels, een eind aan maken.
Wat er voorgesteld wordt
De staatssecretaris van Financiën presenteerde een moderniseringsplan. Kern: de berekeningen sluiten aan op actuele levensverwachtingen en de rekenrente wordt variabel. Niet langer vast 6 procent, maar jaarlijks herijkt op basis van een vijfjaarsgemiddelde van marktrentes.
Met de huidige rentestand zou die rekenrente ongeveer 3 procent zijn. Dat lijkt lager, maar door de combinatie met langere levensverwachtingen kan de belaste waarde toch stijgen, vooral bij constructies met vruchtgebruik of vorderingen die lang doorlopen.
Wie hier vooral iets van merkt
In de praktijk raakt dit vooral grotere vermogens en nalatenschappen met veel rechten op papier. Denk aan situaties waarin de langstlevende het vruchtgebruik heeft en kinderen het blote eigendom. De fiscale waardering daarvan verschuift richting de economische realiteit.
Bij eenvoudiger nalatenschappen, zonder ingewikkelde rechten of vorderingen, verandert er minder. Toch kan ook daar de uitkomst anders zijn door de nieuwe rentemethodiek. Verwacht dus geen generieke meevaller of tegenvaller: het draait om de mix van vermogen, leeftijd en constructie.
Zo werkt het bij een langstlevendetestament
Veel testamenten regelen dat de partner alles krijgt en kinderen een niet-opeisbare vordering houden, soms met rente. Of dat de partner vruchtgebruik krijgt en de kinderen juridisch eigenaar zijn. De waarde van die rechten wordt fiscaal doorgerekend.
Met realistischere levensverwachtingen en een variabele rekenrente wordt het belang van tijd groter. Hoe langer het vruchtgebruik vermoedelijk duurt, hoe hoger de waarde die bij de partner blijft, en hoe meer de kinderen fiscaal aan de beurt kunnen zijn.
Papieren schenkingen onder de loep
Papieren schenkingen – de schenker schenkt een bedrag maar leent het tegelijk terug – waren populair om vermogen door te schuiven. Bij een lagere rekenrente kunnen die constructies minder fiscaal voordeel opleveren, simpelweg doordat de waarde anders uitpakt.
Bovendien schrijft de wet een zakelijke rente voor bij papieren schenkingen. In de praktijk vraagt dat jaarlijks om cash voor de rentebetaling. Wie zo’n route overweegt, moet rekenen: kloppen de liquiditeit en levert het besparing op onder de nieuwe regels?
Sinds wanneer geldt dit allemaal
De beoogde ingangsdatum is 2028. De nieuwe waarderingsregels gaan alleen gelden voor overlijdens vanaf dat jaar. Val je onder een eerder opengevallen nalatenschap, dan blijf je in principe binnen het oude regime en verandert er niets achteraf.
Belangrijk om te beseffen: het voorstel moet nog door de politieke molen. Het plan kan tijdens behandeling nog worden aangescherpt. Maar de koers is duidelijk: actualiseren, zodat belaste waardes dichter bij de economische werkelijkheid uitkomen.
Wat je nu al kunt doen
Wie wil anticiperen, kan tijdens leven schenken. Gebruik de jaarlijkse vrijstellingen en bekijk of een grotere schenking eenmalig slim is binnen de verhoogde vrijstelling. Let op de spelregels en houd bewijs vast; de Belastingdienst kijkt mee.
Schenken verlaagt het vermogen waar later erfbelasting over wordt geheven. Doe dat wel doordacht: houd overzicht, deel eerlijk tussen kinderen en bewaak je eigen financiële buffer. Alles draaien om belasting besparen is zelden een goed langetermijnplan.
Spreiden en de eerste schijf benutten
Bij grotere vermogens loont gespreid schenken. Door jaarlijks binnen de lage tariefschijf te blijven, kan de totale heffing lager uitpakken. Reken vooraf door, want bedragen, persoonlijke situatie en beschikbare vrijstellingen bepalen samen wat echt voordelig is.
Spreiden heeft nog een voordeel: je houdt controle en kunt bijsturen als omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld bij stijgende rentes of veranderde wetgeving. Een jaarlijkse routine – schenken, vastleggen, controleren – geeft rust en voorkomt nare verrassingen achteraf.
Meer erfgenamen en slimme legaten
Meer erfgenamen aanwijzen kan werken, omdat ieder recht heeft op eigen vrijstellingen en schijven. Denk aan legaten voor kleinkinderen, neven of nichten. Het vermogen wordt dan verdeeld over meer ‘bakjes’, waardoor het gemiddelde tarief daalt.
Let wel op familiedynamiek en uitvoerbaarheid. Een legaat mag fiscaal handig zijn, maar het moet ook bij je wensen passen. Een notaris kan helpen de verdeling strak te formuleren, zodat iedereen weet waar hij of zij aan toe is.
Het combitestament in begrijpelijke taal
Een combitestament combineert vaak het langstlevende principe met opties voor kinderen om later te kiezen. Dat geeft flexibiliteit: je kunt na het eerste overlijden beoordelen wat fiscaal en praktisch het beste uitpakt, afhankelijk van rente, vermogen en gezinssituatie.
Juist nu de waarderingsregels veranderen, kan zo’n keuzemogelijkheid waardevol zijn. Laat je wel goed voorlichten, want vrijheid brengt keuzes mee en die moeten binnen termijnen en voorwaarden vallen. Een degelijk opgesteld testament voorkomt gedoe en onbedoelde belastinggevolgen.
Kleine rekenvoorbeelden, grote lijnen
Stel: partner A overlijdt, partner B blijft leven en de kinderen hebben een vordering. Bij lagere rekenrente stijgt de contante waarde van die vordering minder hard dan vroeger gedacht, terwijl langere levensverwachting juist het vruchtgebruik zwaarder laat wegen.
Per saldo kan de “belaste waarde” van de nalatenschap hoger uitkomen, zeker bij grote vermogens. Cijfers verschillen per gezin en leeftijd, maar het mechanisme is dit: realistischer aannames zorgen dat er minder ‘weglekt’ tussen papieren rechten en tastbare euro’s.
Let op timing en valkuilen
Bezittingen als het huis worden apart gewaardeerd, los van deze forfaits. Maar je totale planning hangt wel samen: wie wil schenken of herzien, doet er goed aan nu te inventariseren, juist omdat nieuwe regels pas in 2028 ingaan.
Hou ook rekening met renteschommelingen. De variabele rekenrente volgt een gemiddelde; dat dempt pieken, maar beweegt mee. Een lage rente vandaag kan over vijf jaar anders liggen. Flexibiliteit in testament en schenkplan is daarom geen luxe, maar beleid.
Wat nog openstaat in Den Haag
De precieze formule, tabellen en uitvoeringsregels worden nog uitgewerkt. De Kamer kan aanpassingen vragen, bijvoorbeeld bij de rentegrondslag of overgangen. Tot die tijd geldt: scenario’s verkennen mag, definitieve keuzes maak je het best zodra duidelijkheid er is.
Wat al wel vaststaat: de verouderde 6-procentrente verdwijnt, en levensverwachtingen worden geactualiseerd. Daarmee verschuift de balans. Transparanter voor iedereen, maar soms ook kostbaarder. Voorbereiden loont dus, zelfs als nog niet álle knoppen definitief zijn afgesteld.
Tot slot: blijf eigenaar van je plan
Geld en familie zijn gevoelig. Laat de fiscus je keuzes niet dicteren, maar neem de nieuwe werkelijkheid wel mee. Praat tijdig met partner, kinderen, notaris of adviseur en leg vast wat je belangrijk vindt, nu én later.
We blijven dit dossier volgen en duiden wat het voor jou betekent. Heb je vragen, voorbeelden uit de praktijk of een uitgesproken mening over erfbelasting? Deel je reactie op onze sociale media – we lezen én reageren graag.
Bron: fiscalert.nl
