Het komt niet vaak voor dat een doorgewinterde presentatrice midden in haar eigen uitzending haar woorden kwijtraakt. Woensdag gebeurde het toch. In het programma Eva stond Eva Jinek stil bij het overlijden van Paulien Cornelisse, en op een zeker moment lukte het simpelweg niet meer.
Jinek sprak met een reeks gasten over het werk en de loopbaan van de schrijfster. Pas toen ze een bericht van premier Rob Jetten voorlas, begaf haar stem het. Een kort, ongemakkelijk mooi moment, live op televisie.
Een uitzending die een andere wending kreeg
Het eerbetoon kreeg ruimte in de uitzending van woensdag. Aan tafel schoven meerdere gasten aan om te praten over het werk van Cornelisse, over haar manier van kijken en over de plek die ze innam in het Nederlandse culturele landschap.
Dat gesprek bleef niet bij afstandelijke terugblikken. Juist omdat zoveel mensen iets met haar boeken, haar columns of haar optredens hebben, werd het een avond waarop herinneringen en verlies dicht tegen elkaar aan schurkten.
Het moment waarop haar stem oversloeg
Jinek las een bericht voor dat premier Rob Jetten op X had geplaatst. Halverwege die woorden ging het mis. De presentatrice brak, zichtbaar overvallen door haar eigen emotie, en moest even zoeken naar haar houding.
Ze herstelde zich daarna snel. Geen lange stilte, geen pauze, maar een korte herneming en door. Wie goed keek zag niettemin dat het eerbetoon voor haar meer was dan een onderdeel van de uitzending.
Het voorlezen gaat over naar Maike Meijer
In plaats van zelf verder te gaan, gaf Jinek het woord aan actrice en schrijfster Maike Meijer. Die las een fragment voor uit een van de vele werken die Cornelisse in de loop van de jaren heeft geschreven.
Daarmee kreeg het eerbetoon precies de vorm die erbij paste: niet nog meer analyse, maar de taal van de schrijfster zelf, hardop voorgelezen in een studio waar het even muisstil kon zijn.
Altijd een beetje verliefd
Meijer vertelde in de uitzending dat ze altijd ‘een beetje verliefd’ op Cornelisse is geweest. Een bekentenis die lacherig klinkt, maar die ze meteen onderbouwde met wat ze van de schrijfster heeft geleerd.
„Paulien was een kijker in detail”, zei ze. „Ik heb van haar geleerd om in alles wat je doet te kijken naar het kleine en dat te vangen in woorden.”
Het kleine groot maken
„Zij was in staat om het kleine groot te maken”, vervolgde Meijer. „Om in alles verwondering te zoeken, en dat is zo knap.” Een omschrijving waarin veel lezers hun eigen ervaring met haar werk zullen herkennen.
Het is ook precies waar Cornelisse bekend om werd: het halve woord, de rare wending in een gesprek, de zin die net niet klopt. Kleine dingen die onder haar pen plotseling veel groter werden.
Geestig en ontroerend in alles wat ze deed
Volgens Meijer was de schrijfster ‘extreem geestig’ en tegelijk ‘extreem ontroerend’ in ‘al haar disciplines’. Die combinatie is zeldzaam: humor die niet ten koste gaat van gevoel, gevoel dat nooit zwaar of plechtig wordt.
Ze noemde daarbij een hele reeks plekken waar Cornelisse te zien en te lezen was: haar boeken, het toneel, haar werk met woorden, De slimste mens en ook Wie is de Mol?
Het maakte niet uit waar ze zat
„Het maakte niet uit waar zij zat”, aldus Meijer. „Als zij iets zei, dacht ik altijd: ik wou dat ik het zo kon zeggen.” Een compliment van de ene schrijver aan de andere, zonder omhaal.
Dat is misschien wel het grootste eerbetoon dat een collega kan uitspreken. Niet dat iemand goed was, maar dat je haar formuleringen liever had gehad dan je eigen. Jaloezie, in de mooiste zin.
Een diep, diep gat
Meijer besloot haar woorden met een korte, harde conclusie. „Ik ga haar gruwelijk missen. Het is een diep, diep gat.” Daar valt niets aan toe te voegen, en dat deed ze dan ook niet.
In die ene zin zat de hele avond samengevat: bewondering voor een oeuvre, en tegelijk het besef dat er geen nieuwe boeken, geen nieuwe voorstellingen en geen nieuwe televisiemomenten meer bij komen.
Waarom zulke momenten blijven hangen
Televisie is doorgaans gebouwd op controle. Tijdsblokken, aankondigingen, een presentator die de lijn vasthoudt. Juist daarom valt het op wanneer die controle even wegvalt en er iets ongepolijsts doorheen komt.
Jinek liet zien dat je zo’n moment niet hoeft weg te moffelen. Ze brak, ze pakte de draad weer op en gaf het woord aan iemand anders. Zonder uitleg, zonder excuses.
De kracht van hardop voorlezen
Dat Meijer vervolgens een fragment voorlas, gaf het eerbetoon lucht. Teksten die normaal in je hoofd klinken, krijgen in een studio ineens een stem, een tempo en een aarzeling op de juiste plek.
Het is een eenvoudige vorm die zelden mislukt. Geen muziekje, geen montage van beelden, alleen de woorden van de schrijfster zelf. Precies het materiaal waarmee ze haar hele loopbaan heeft gewerkt.
Wat er overblijft
Na zo’n uitzending blijft vooral het werk over. De boeken staan er nog, de opnames van haar televisieoptredens bestaan nog, en dat zorgt ervoor dat haar manier van kijken niet simpelweg verdwijnt.
Maar het gat waar Meijer over sprak, vult zich daarmee niet. Dat was woensdagavond voelbaar aan tafel en waarschijnlijk ook bij de kijkers thuis, die hetzelfde verlies zaten te verwerken.
Bron: ad.nl
