Het Noodfonds Energie gaat op 4 januari weer open, en er zit fors meer geld in de pot. Toch blijft een groep van ongeveer 119.000 huishoudens met lege handen staan, juist omdat ze zo zuinig stoken.
Dat is geen fout in de uitvoering, maar het gevolg van de rekenregels. Wie de thermostaat laag houdt, haalt de drempel niet. De minister weet het en noemt een oplossing niet uitvoerbaar.
Een fonds met ruim drie keer zoveel geld
Voor de nieuwe ronde is 193 miljoen euro beschikbaar, ruim drie keer zoveel als vorig jaar. De overheid verwacht dat ongeveer 500.000 huishoudens gebruik kunnen maken van de regeling. Aanvragen kan tot en met 7 mei.
Nieuw is dat het principe van op is op verdwijnt. Iedereen die een aanvraag doet en aan de voorwaarden voldoet, krijgt een tegemoetkoming. Vorig jaar ging dat nadrukkelijk anders. Energiedeskundigen reageren daarom voorzichtig positief.
Wie recht heeft op een tegemoetkoming
Het fonds is bedoeld voor huishoudens met een bruto-inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum die meer dan 8 procent van hun inkomen kwijt zijn aan energie. Dat is de eerste groep.
Zit je met je bruto-inkomen tussen 130 en 200 procent van het sociaal minimum, dan ligt de grens op 10 procent. Het fonds betaalt de helft van het bedrag boven die grens.
Minimaal 120 euro, maximaal 1.800 euro
De uitkering bedraagt in totaal minimaal 120 euro en maximaal 1.800 euro. Je leverancier verrekent het bedrag waar mogelijk in twaalf maanden met je energierekening. Bij blokverwarming komt het geld op je rekening.
De bovengrens ligt op ongeveer 3.580 euro bruto per maand voor alleenstaanden en 5.000 euro voor samenwonenden. Het fonds kijkt naar je maandelijkse termijnbedrag, dus naar wat je nu daadwerkelijk aan je leverancier betaalt.
De blinde vlek van 119.000 huishoudens
In zijn Kamerbrief van 1 juli erkent minister Vijlbrief dat ongeveer 119.000 huishoudens in verborgen energiearmoede leven. Zij bezuinigen zo hard op verwarming dat ze buiten iedere regeling vallen. Dat is de pijnlijke keerzijde.
Zet je de thermostaat op 15 of 16 graden om binnen budget te blijven, dan blijft je energiequote onder de drempel. Het fonds kijkt naar wat je betaalt, niet naar wat nodig is.
Niet uitvoerbaar, zegt de minister
Vijlbrief schrijft dat het noodfonds “geen directe oplossing biedt voor verborgen energiearmoede”. Vaststellen waarom iemand weinig energie verbruikt, is volgens hem “niet uitvoerbaar”, omdat je dat per huishouden zou moeten uitvragen.
De D66-minister van Sociale Zaken wil het fonds ook niet voor een bredere groep openstellen. Een grotere doelgroep zou er volgens hem toe leiden dat juist de meest kwetsbare mensen minder geholpen worden.
Waarom verbreden volgens het kabinet niet werkt
Met bijna 200 miljoen euro in kas zou het bedrag per huishouden dalen zodra het over meer mensen wordt verdeeld. Mensen met een hoger inkomen hebben minder problemen met een hoge energienota, verwacht Vijlbrief.
Bovendien zou het fonds veel meer aanvragen moeten behandelen, wat extra menskracht en dus extra geld kost. Het fonds zou eigenlijk stoppen, maar werd na de Iranoorlog opnieuw tot leven gewekt.
Vroeg naar bed om de kachel uit te laten
In Arnhem zien hulpverleners wat dat in de praktijk betekent. Mensen gaan vroeg naar bed om de verwarming niet aan te hoeven zetten, en ouderen gaan in de kou zitten. Gezond is dat niet.
Huishoudens die kwetsbaar zijn voor energiearmoede koken minder vaak of douchen koud. Volgens Henk de Graaf van het Armoedefonds hebben ze misschien geen hoge rekening, maar betalen ze daar wel de prijs voor.
Koken of stoken, elke dag opnieuw
Energiecoaches van Energiebank Nederland komen regelmatig bij deze mensen thuis. “Deze groep moet dagelijks kiezen tussen koken of stoken”, zegt directeur Marieke Vollering. Er is simpelweg geen geld voor allebei.
TNO-onderzoeker Peter Mulder legt uit dat hun lage energierekening ze onzichtbaar maakt. Onderzoek kijkt vooral naar huishoudens met hoge kosten, waardoor er voor deze groep nauwelijks hulp bestaat. Toch zitten ze in de kou.
Ook met steun blijft er een gat
Arme huishoudens met hoge energiekosten kwamen vorig jaar gemiddeld zo’n 600 euro per jaar tekort. Vijlbrief verwacht dat het noodfonds dit jaar gemiddeld 360 euro per huishouden uitkeert. Het verschil blijft dus groot.
Het Armoedefonds rekent voor dat energiearme huishoudens bij een hoge energieprijs jaarlijks ongeveer 1.100 euro tekortkomen. Directeur Henk de Graaf spreekt daarom van hooguit “een pleister op de wond”.
Verborgen energiearmoede is verdubbeld
TNO en het CBS meten verborgen energiearmoede via onderconsumptie: minder verbruiken dan nodig is. Vóór de energiecrisis deed 24 procent van de energiearme huishoudens dat, in 2024 was dat 49 procent.
In absolute aantallen steeg die groep van 80.000 naar 119.000 huishoudens. In 2025 hadden naar schatting 503.000 huishoudens te maken met energiearmoede, zes procent van alle huishoudens. Ongeveer negentig procent daarvan is huurder.
Kou maakt mensen ziek
Onderzoek van TNO laat zien dat de zorgkosten voor lage inkomens in slecht geïsoleerde woningen gemiddeld 5 procentpunt hoger liggen dan voor vergelijkbare huishoudens in goed geïsoleerde woningen. Dat verschil is fors.
Voor de groep die de verwarming laag of helemaal uit zet, loopt dat verschil op tot 8 procentpunt. Wie de hele winter de kachel uitlaat, krijgt volgens het Armoedefonds te maken met vocht, schimmel en gezondheidsproblemen.
Wat er misging bij de vorige ronde
Vorig jaar waren er zo veel aanvragen dat het fonds al na een week dichtging. Wie meer tijd nodig had, was simpelweg te laat en kreeg niets. De kritiek was niet mals.
De Nationale ombudsman noemde de aanvraagprocedure oneerlijk. Aanvragen kon alleen digitaal, dus wie geen DigiD, computer of telefoon had viel buiten de boot. Ook was het proces volgens de ombudsman te passief.
Wat huishoudens nu kunnen doen
Aanvragen kan van 4 januari tot en met 7 mei via noodfondsenergie.nl, en voor het eerst ook op papier. Vanaf 1 december kun je bij het fonds al vragen stellen.
Iedereen van 23 jaar of ouder in het huishouden heeft een eigen DigiD nodig, omdat de inkomens automatisch worden opgehaald. Een werkende DigiD regelen duurt enkele werkdagen, dus doe dat op tijd.
Structureel is er nog niets geregeld
Hoogleraar energie-economie Machiel Mulder noemt het noodfonds “nadrukkelijk een tijdelijke noodmaatregel”. Hij wil meer geld voor structurele maatregelen, en vindt dat kwetsbare huishoudens actief geholpen moeten worden bij het aanvragen van steun.
Een publiek Energiefonds is in voorbereiding, maar daarvoor is eerst een wetswijziging nodig. Tot die tijd blijft het noodfonds een pleister. Ook deze ronde geldt opnieuw maar voor één jaar.
Bronnen
Bron: NOS — Noodfonds Energie opent op 4 januari, ‘verborgen energiearmoede niet opgelost’
Bron: Welingelichte Kringen — Noodfonds Energie: 119.000 huishoudens te zuinig voor steun
Bron: Keuze.nl — Noodfonds Energie 2026: check hier of jij recht hebt op steun
Bron: Binnenlands Bestuur — Noodfonds Energie niet naar grotere groep mensen
Bron: Omroep Gelderland — Energiearmoede leidt tot gezondheidsproblemen in Arnhem
