Kijk op een heldere dag eens omhoog. De kans is groot dat je ze ziet: dunne witte lijnen die langzaam uitwaaieren achter een vliegtuig. Onschuldig, zou je denken. Voor het klimaat ligt dat anders.
Milieuorganisatie Transport & Environment (T&E) rekende het in een nieuw rapport door. Wie die condensstrepen aanpakt, kan de opwarming van de aarde door de luchtvaart met tien jaar vertragen. Dat is geen detail.
Voor het eerst doorgerekend wat ingrijpen oplevert
Dat condensstrepen slecht nieuws zijn voor het klimaat, was in de wetenschap al langer bekend. Nieuw is de som eronder: wat levert het op als we er nu meteen iets aan doen?
Die winst blijkt gigantisch. En dat komt doordat de klimaatimpact van vliegen lang niet alleen in de uitstoot van CO2 zit, maar voor een flink deel in wat onderzoekers de niet-CO2-effecten noemen.
Wat er gebeurt achter de motor
„Vliegtuigstrepen zijn in feite kunstmatige ijswolken”, legt Vincent Meijer uit. Hij is onderzoeker aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft en volgt het fenomeen op de voet.
„Ze ontstaan doordat de warme, vochtige lucht uit de motor mixt met de ijskoude buitenlucht op grote hoogte”, zegt hij. Precies hetzelfde idee als het wolkje dat je in de winter uitademt.
Meestal weg binnen een paar minuten
In verreweg de meeste gevallen lossen die witte sporen razendsnel weer op. Je ziet ze verschijnen, je ziet ze vervagen, en een paar minuten later is de lucht weer strakblauw.
Maar soms vliegt een toestel dwars door een luchtlaag die extreem vochtig is. Dan gebeurt er iets anders, en precies daar zit volgens Meijer het probleem voor het klimaat verstopt.
Als een vliegtuig wolken gaat maken
„Op dat moment werkt het vliegtuig als een soort aanjager voor langdurige wolkvorming”, zegt Meijer. De streep verdwijnt dan niet, maar blijft hangen en gaat zijn eigen gang boven onze hoofden.
„Die strepen kunnen dan uren blijven hangen, breder worden en gaan lijken op gewone bewolking”, vervolgt hij. Wie omhoog kijkt, ziet op zo’n moment nauwelijks nog verschil met natuurlijke wolken.
Een deken van ijs op tien kilometer hoogte
Die hoge ijswolken laten overdag het zonlicht gewoon door naar de aarde. De warmte die de aarde vervolgens teruggeeft, houden ze juist vast, als een dikke deken die niet weg wil.
Vooral ‘s nachts pakt dat slecht uit. Zonder zon valt het koelende effect volledig weg en werken de strepen puur opwarmend. Uren achtereen, boven drukke vliegroutes, nacht na nacht.
Waarom dit anders werkt dan CO2
„CO2 blijft honderden jaren in de lucht hangen en heeft heel lang een klein beetje invloed”, legt Meijer uit. Uitstoot van vandaag speelt dus nog generaties lang een rol in het klimaat.
„Een condensstreep hangt er vaak maar een paar uur, maar heeft in die korte tijd een enorme impact.” Verdwijnt de wolk, dan stopt volgens hem ook de opwarming direct.
Weinig vluchten, veel schade
Dat tien jaar tijdwinst klinkt misschien te mooi, maar de logica erachter is verrassend simpel. Een klein percentage van alle vluchten veroorzaakt namelijk het overgrote deel van de schade.
Dat komt doordat die extreem vochtige luchtlagen niet overal hangen. Wie precies weet waar ze zitten, hoeft dus maar een handjevol vluchten aan te passen om veel te winnen.
Pannenkoeken in de lucht
„Je kunt die vochtige regio’s zien als een soort pannenkoeken in de lucht: heel breed, maar vaak niet heel dik”, beschrijft Meijer. Eromheen vliegen is daardoor minder ingewikkeld dan het klinkt.
„Soms hoeft een piloot maar een paar honderd meter hoger of lager te gaan vliegen om zo’n gebied compleet te missen.” Bij turbulentie doen piloten dat nu trouwens ook al.
Waarom het nog niet gebeurt
Waarom vliegen we er dan niet gewoon massaal omheen? De grootste hobbel zit niet in de vliegtuigen of de piloten, maar in het weerbericht. Je moet weten waar die lagen hangen.
„Waar die pannenkoeken precies hangen, kunnen we met de huidige weermodellen simpelweg nog niet goed genoeg voorspellen”, verklaart de TU Delft-onderzoeker. Zonder betrouwbare voorspelling heeft omvliegen weinig zin.
Satellietbeelden, algoritmes en AI
Toch klinkt Meijer allerminst somber. „We zitten echt op de juiste weg”, zegt hij over de snelheid waarmee onderzoekers de laatste tijd stappen zetten op dit terrein.
„Er wordt ontzettend hard gewerkt aan betere detectie met satellietbeelden, slimme algoritmes en AI.” Hoe scherper het beeld van die vochtige lagen, hoe makkelijker piloten er straks omheen kunnen sturen.
De hele sector kijkt dezelfde kant op
Opvallend genoeg is er weinig tegenstand. Wetenschappers, luchtverkeersleiders, piloten en techbedrijven als Google willen allemaal meewerken om het probleem van de condensstrepen op te lossen. Dat is in de luchtvaart bepaald niet vanzelfsprekend.
„Het heeft even tijd nodig, maar het laat zien dat we met slimme keuzes verrassend snel grote stappen kunnen zetten”, besluit Meijer. Een paar honderd meter hoogteverschil, tien jaar tijdwinst.
Bron: ad.nl
