De kassabon liegt niet: wie een pakje sigaretten of een zakje shag koopt, ziet de prijs almaar stijgen. Toch zit er een onverwachte keerzijde aan die snelle klim: de staatskas loopt juist minder tabaksaccijns binnen.
Een tegenvaller voor de schatkist
Nieuwe cijfers van het CBS laten zien dat de opbrengst uit tabaksaccijns in 2025 stevig is gedaald. Dat is opmerkelijk, want hogere accijnzen moesten roken duurder én de inkomsten stabieler maken, met gezondheidswinst als belangrijke bonus.
In Den Haag worden daarom wenkbrauwen gefronst. Het beleid levert wel minder rokers op, maar minder verkoop betekent ook minder heffingen in Nederland. Juist die spanning tussen gezondheidsdoel en opbrengst staat nu prominenter op de agenda.
Hoe groot is de daling precies?
Volgens het CBS kwam er in 2025 ongeveer 2,6 miljard euro binnen aan tabaksaccijns. Dat is zo’n 15 procent minder dan in 2024 en bijna 20 procent lager dan in 2023, toen de teller nog rond 3,1 miljard stond.
De ommekeer is fors: van een piekjaar naar een duidelijke terugval in twee jaar tijd. Voor de begrotingsplanners betekent het een lastige rekensom, omdat gedrag van rokers sneller mee beweegt dan klassieke modellen soms voorzien.
Accijns omhoog: dit veranderde er
Sinds 2020 zijn de tarieven in stappen verhoogd. Het minimumtarief voor sigaretten verdubbelde tot 390,42 euro per duizend stuks, goed voor circa 7,81 euro accijns per pakje. Bij shag ging het zelfs nog een stuk harder.
Waar rooktabak eerder goedkoper was per trekje, is dat prijsvoordeel grotendeels verdwenen doordat de accijns op shag in dezelfde periode grofweg verdrievoudigde. De boodschap was duidelijk: ontmoedigen, vooral onder jongeren die prijsgevoeliger zijn.
Waarom hogere prijzen toch minder geld opleveren
Het klinkt tegenstrijdig: duurdere pakjes, maar een krappere opbrengst. In de praktijk passen rokers hun gedrag aan zodra de pijn in de portemonnee te groot wordt. Een deel stopt, een deel rookt minder, en een deel wijkt uit.
CBS wijst twee hoofdoorzaken aan voor de daling van de accijnsopbrengst: er zijn minder rokers, én wie blijft roken zoekt vaker goedkopere alternatieven over de grens. Dat laatste effect groeit sneller naarmate het prijsverschil oploopt.
Grensshopping wordt steeds normaler
Voor wie in Brabant, Limburg, Zeeland of Twente woont, ligt een ritje naar Duitsland of België voor de hand. Als het prijsverschil per slof groot is, verandert tabak al snel in een ‘meeneemartikel’ bij de wekelijkse boodschappen.
In 2024 gaf circa 12 procent van de rokers van 18 jaar en ouder aan vaak of altijd over de grens te kopen. In 2020 was dat nog 5 procent. De stijging is dus niet marginaal, maar ronduit stevig.
Ook incidenteel over de grens is flink gestegen
Het blijft niet bij vaste grenskopers. In 2024 zei 42 procent van de rokers één of een paar keer per jaar in het buitenland in te slaan, tegenover 26 procent in 2020. Elke slof daar gekocht, telt hier niet mee.
Het economische mechanisme is simpel: wie grensboodschappen doet, bundelt die vaak met tanken of andere aankopen. De totale besparing voelt groot, waardoor de drempel om tabak buiten Nederland te kopen opnieuw een stukje zakt.
Onderzoek ziet hetzelfde patroon
Bevindingen van het RIVM sluiten daarop aan: het aandeel buitenlandse rookwaar groeit, vooral in regio’s waar de grens letterlijk om de hoek ligt. Hoe dichterbij, hoe aantrekkelijker, en hoe makkelijker het in het routinegedrag sluipt.
Het patroon lijkt op wat we kennen bij brandstof en sterke drank: als prijsverschillen structureel zijn, ontstaat vaste verkeersstroom naar goedkopere buren. En elke liter of slof verschuift automatisch de belastingopbrengst over de landsgrens.
Sigaretten blijven de grote inkomstenbron
Ondanks alle varianten komt nog altijd het grootste deel van de tabaksaccijns uit sigaretten. Cijfers van de Belastingdienst koppelen ruim 80 procent van de opbrengst daaraan. Zakt de verkoop van sigaretten, dan voel je dat direct in de kas.
Shag zorgt voor een belangrijk deel van de rest, maar sigaren spelen financieel nauwelijks een rol. Hun aandeel wordt rond één procent geschat. Voor de begroting is het dus vooral de sigarettenmarkt die de naald doet bewegen.
Het antrookbeleid richting 2040
De accijnsverhogingen passen in het bredere antrookbeleid uit het Nationaal Preventieakkoord. De ambitie: in 2040 is er een rookvrije generatie, met hooguit vijf procent rokende volwassenen. Jongeren zouden idealiter helemaal niet meer aan tabak moeten beginnen.
Prijsbeleid is daarin een stevige knop: duurdere tabak verlaagt de instroom en helpt stoppogingen. Maar het is niet de enige route. Voorlichting, hulp bij stoppen en minder verkooppunten duwen allemaal in dezelfde, rookvrije richting.
Er wordt wel degelijk minder gerookt
Los van de inkomstenontwikkeling is er ook goed nieuws: Nederland rookt minder. In 2015 stak ongeveer een kwart van de mensen van twaalf jaar of ouder weleens op; in 2025 is dat gedaald naar grofweg één op de zes.
Vooral dagelijks roken verliest terrein. Dat aandeel daalde van 18,2 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2025. Het aantal niet-dagelijkse rokers schommelt al langer rond vijf à zes procent en blijft relatief stabiel.
Het doel is nog ver weg
Van hier naar maximaal vijf procent rokende volwassenen in 2040 is nog een flinke sprong. Met de huidige trend lijkt het beleid verder aangescherpt of aangevuld te moeten worden om dat rookvrije ijkpunt in zicht te houden.
Daar schuilt meteen een spanningsveld: hoe harder Nederland de prijs optrekt, hoe groter de prikkel om over de grens te kopen. Zonder afstemming of handhaving kan die ‘lekstroom’ de accijnsopbrengst grillig en lastiger voorspelbaar maken.
De balans: gezonder, maar minder opbrengst
De uitkomst over 2025 is helder: tabak is fors duurder, er wordt minder gerookt, maar de staat ontvangt juist minder via accijns. Minder rokers en meer aankopen buiten Nederland drukken de opbrengst, ondanks hogere tarieven per pakje.
Wat vind jij een verstandige volgende stap: nog verder verhogen, strakker optreden tegen grenshandel, of juist inzetten op hulp bij stoppen? Deel je mening en ervaringen op onze sociale media—we horen graag hoe jij dit in het dagelijks leven merkt.
Bron: plenaire.nl
