Wat begon als een zakelijk gesprek over het strafbaar stellen van illegaal verblijf, sloeg bij Pauw & De Wit om in een geladen confrontatie. Strafrechtadvocaat Anis Boumanjal, wethouder Zita Pels en Kamerlid Mona Keijzer botsten over koers, gevolgen en uitvoerbaarheid.
Vonkje wordt vlam
De aanleiding was een wetsvoorstel dat illegaal verblijf strafbaar maakt. Het onderwerp, al jaren omstreden, werkte als lont in het kruitvat. Binnen minuten stonden Pels en Keijzer lijnrecht tegenover elkaar, met Boumanjal als scherpzinnige jurist die de kaders duidde.
Waar Keijzer het voorstel inbedde in een ‘vastgelopen systeem’ met eindeloze procedures en volle opvang, waarschuwde Pels voor de menselijke tol. Volgens haar raakt criminalisering niet alleen beleid, maar het dagelijks leven van mensen zonder papieren, met risico’s voor veiligheid.
Wat het voorstel beoogt
Keijzer betoogde dat strafbaarstelling nodig is om schot in terugkeer te krijgen wanneer verblijfsrecht ontbreekt. Duidelijke grenzen, zei ze, scheppen orde. Andere Europese landen kennen vergelijkbare regels, en Nederland moet ‘weer grip’ krijgen op instroom en opvangcapaciteit.
Volgens haar werkt het huidige systeem niet: procedures duren lang, opvang zit vol en gemeenten raken klem. Door illegaal verblijf strafbaar te maken ontstaat volgens Keijzer prikkel en instrumentarium om sneller te beslissen en vertrek na afwijzing af te dwingen.
De bredere systeemcrisis
Keijzer legde nadruk op terugkeer: wie geen recht krijgt, moet uiteindelijk gaan. In de praktijk hapert die keten, stelde ze, waardoor opvangplekken bezet blijven en druk op gemeenten oploopt. Strafbaarstelling zou de keten volgens haar dwingender en effectiever maken.
Ze wees op instroomcijfers die al tijden hoog zijn, terwijl personeel en huisvesting beperkt blijven. Volgens Keijzer kan Nederland niet alles opvangen en is een koerswijziging onvermijdelijk. Dat beeld ziet ze bevestigd bij buurlanden die strenger handhaven en sneller beslissen.
Pels waarschuwt voor angst
Pels zette daar een stevige waarschuwing tegenover. Strafbaarstelling, zei ze, creëert angst bij mensen zonder verblijfsstatus. Een slachtoffer van uitbuiting of huiselijk geweld durft mogelijk niet meer naar de politie, uit vrees voor arrestatie of uitzetting.
Volgens Pels raakt dat niet alleen individuele levens, maar ook de veiligheid in wijken. Als slachtoffers en getuigen wegblijven, verschuift criminaliteit naar de schaduw. De rechtsstaat, zo stelde ze, verliest ogen en oren waar die het hardst nodig zijn.
Uitvoerbaarheid onder vergrootglas
Een tweede bezwaar van Pels is uitvoerbaarheid. Politie en gemeenten kampen al met tekorten, stelde ze, en moeten prioriteit geven aan zware criminaliteit. Een nieuwe strafbaarstelling vergroot volgens haar de werkdruk, levert administratie op en lost de kernproblemen niet op.
Daarbij is de omvang van de groep zonder papieren lastig te schatten, zeker in grote steden. Schattingen lopen uiteen, wat handhaving bemoeilijkt. Je loopt, aldus Pels, het risico achter een bewegend doel aan te rennen zonder structureel resultaat.
Botsing over toon en grens
Toen de spanning opliep, werden de woorden harder. Pels kwalificeerde Keijzers lijn als schadelijk, waarop Keijzer zichtbaar geërgerd reageerde. Ze vond de manier van discussiëren onacceptabel en pleitte voor een inhoudelijk debat, zonder persoonlijke steken of karikaturen.
Toch week niemand een millimeter. Keijzer hield vast aan strengere regels en snellere terugkeer, Pels aan bescherming van kwetsbaren en praktische haalbaarheid. Het leverde televisie op die schuurt: ongemakkelijk, maar precies daarom een spiegel van het verdeelde maatschappelijke gesprek.
Juridische kanttekeningen
Boumanjal bracht juridische nuance aan. Strafbaarstelling voegt volgens hem vooral een extra drempel toe, terwijl terugkeerbesluiten en identiteitsvaststelling al complex zijn. Hij vroeg zich hardop af of politiecapaciteit niet beter kan worden ingezet tegen uitbuiting, mensensmokkel en zware misdaad.
Ook wees hij op ‘chilling effects’: wie bang is voor straf, mijdt instanties, zelfs als hulp nodig is. Dat kan integrale aanpak van criminaliteit hinderen, omdat informatiepositie en vertrouwen tussen wijkteams, hulpverlening en politie juist cruciaal zijn voor veiligheid.
Kijkers kiezen kamp
Na afloop verplaatste het debat zich naar tijdlijnen en commentaren. Een groot deel van de reacties was lovend over Keijzer: rustig, duidelijk, standvastig. Zij werd geprezen om het overeind blijven onder druk en het vasthouden aan concrete oplossingen.
Tegelijkertijd kreeg Pels een golf kritiek over haar felle toon. Sommigen vonden die ongepast; anderen zagen juist betrokkenheid en empathie. Zij benadrukten dat beleid pas werkt als het ook menselijk voelt, met oog voor kwetsbare groepen en reële drempels.
Waarom dit zo gevoelig blijft
Het asieldebat schuurt omdat cijfers en waarden botsen. Capaciteit, doorlooptijden en terugkeerstatistieken staan tegenover verhalen van mensen in kwetsbare situaties. Eerdere pogingen om illegaal verblijf te criminaliseren haalden het niet of werden teruggedraaid, wat de gevoeligheid alleen vergrootte.
Daarbovenop komt Europese samenhang. Afspraken over grenzen, procedures en terugkeer hangen aan elkaar; het ene land kan zelden solo sturen. Denk aan de Dublinregels en samenwerking met herkomstlanden: zonder werkende afspraken stokt terugkeer, óók met nationale strafbepalingen.
Wat betekent dit voor beleid
De directe politieke gevolgen zijn nog onduidelijk. Het wetsvoorstel moet steun vinden en langs advies en uitvoeringstoetsen. Pas dan blijkt of strafbaarstelling haalbaar én wenselijk wordt geacht, en welke aanvullende maatregelen nodig zijn om opvang en terugkeer te verbeteren.
Intussen speelt publieke opinie een grote rol. Gemeenten zoeken naar oplossingen die lokaal werken, terwijl landelijk richting nodig is. De kunst wordt balans: menswaardig en uitvoerbaar, mét grip op instroom, snellere procedures en eerlijke, realistische terugkeerafspraken.
En nu
Het fragment bij Pauw & De Wit was daarmee meer dan televisie. Het spiegelde een samenleving die zoekt naar houvast: streng waar nodig, zacht waar het moet. Precies dáár wringt het, en daarom laait dit debat steeds weer op.
Wat vind jij: is strafbaarstelling noodzakelijk of juist riskant? We horen graag je mening. Praat met ons mee op onze socialemediakanalen en laat weten welke oplossingen volgens jou wél werken, voor mensen, gemeenten én de rechtsstaat.
Bron: trendyvandaag.nl
