U staat bij de kassa met een briefje van twintig euro in uw hand, en de medewerker schudt het hoofd. Alleen pinnen. Veel Nederlanders maakten dat dit jaar mee, en het mag gewoon.
Tegelijk kwam er op 1 januari 2026 juist een grens bij voor wie groot contant wil afrekenen. Twee veranderingen, twee richtingen, en voor liefhebbers van munten en biljetten is dat verwarrend.
Sinds januari geldt een harde grens van drieduizend euro
Met de publicatie van Staatsblad 2025, 362 werd bevestigd dat de Wet plan van aanpak witwassen op 1 januari 2026 in werking trad. Vanaf die datum geldt een stevige beperking voor handelaren.
Het is verboden om voor goederen contante betalingen van 3.000 euro of meer te verrichten of te accepteren. Een bedrag van 2.999,99 euro blijft binnen de wettelijke grens, precies 3.000 euro niet.
Waarom het kabinet juist dit bedrag koos
Criminelen gebruiken contante betalingen om geld wit te wassen, en dat moet moeilijker worden. De grens van 3.000 euro is gekozen op basis van wat in de landen om ons heen is vastgesteld.
Zo wil het kabinet voorkomen dat criminelen hun geld net over de grens of juist in Nederland witwassen. Nederland volgt daarmee ook internationale aanbevelingen van de FATF over contant geld.
Niet iedere verkoop valt eronder
Het verbod geldt voor transacties met of tussen handelaren in goederen: winkeliers, autohandelaren, juweliers, ondernemers in elektronica en kunst- en antiekhandelaren. Voor specifieke sectoren zijn geen uitzonderingen gemaakt, ongeacht de branche.
Verkoopt een particulier iets aan een andere particulier, bijvoorbeeld via Marktplaats, dan valt die verkoop er niet onder. Voor diensten geldt het Nederlandse verbod evenmin, al komt daar verandering in.
Opsplitsen in kleine delen is geen ontsnapping
Het verbod kijkt naar de totale waarde, of het nu om één product gaat of om een verzameling goederen die samen 3.000 euro of meer kost. Slim rekenen helpt dus niet.
Facturen splitsen om onder de grens te blijven, wordt gezien als ontduikingsgedrag en kan worden aangemerkt als witwasindicator. Zesduizend euro bij een autohandelaar in drie keer tweeduizend afrekenen mag niet.
Wie erop let en wat een overtreding betekent
De Dienst Financieel-Economische Integriteit houdt toezicht op de naleving en onderzoekt ook de omzeiling van het verbod. Na drie jaar volgt een evaluatie, en er is een leidraad voor handelaren.
Een contante betaling van 3.000 euro of meer is niet automatisch een strafbaar feit, maar kan samen met andere signalen bijdragen aan een verdachte transactie of een verdenking van witwassen.
Andersom mag een winkel uw cash gewoon weigeren
Een winkel mag in 2026 zelf bepalen welke betaalmiddelen worden geaccepteerd. Een ondernemer mag uitsluitend pinbetalingen aannemen, en andersom mag hij ook aangeven dat klanten bij hem alleen contant kunnen betalen.
Daar hoort wel een voorwaarde bij: de winkel moet vooraf duidelijk aangeven welke betaalmiddelen niet worden geaccepteerd, bijvoorbeeld met een sticker op de deur of een bordje bij de kassa.
De beloofde acceptatieplicht ligt nog op de plank
Het onderdeel van de wet dat een acceptatieplicht voor contant geld onder 3.000 euro invoert, trad bewust niet in werking. Eerst moet een afzonderlijk besluit met uitzonderingen worden voorbereid.
Dat besluit gaat langs een consultatie, de Afdeling advisering van de Raad van State en een voorhangprocedure bij de Tweede Kamer. Tot het klaar is, bestaat er voor handelaren geen acceptatieplicht.
Er is zelfs geprobeerd de plicht helemaal te schrappen
In januari 2026 dienden D66, JA21 en de VVD een amendement in om de acceptatieplicht van tafel te vegen, nog voordat de regel was ingegaan. Op 20 januari werd erover gestemd.
Ouderenorganisatie ANBO-PCOB noemde zich teleurgesteld over die stap. Volgens de organisatie doet ongeveer 30% van de ouderen vaak betalingen met contant geld, onder meer omdat het overzicht geeft in het huishoudboekje.
Welke uitzonderingen in beeld zijn
In het ontwerpbesluit van november 2025 staan situaties waarin contant geld geweigerd zou mogen worden: online aankopen, onbemande locaties zoals bepaalde tankstations en tolpoorten, en het kopen van vervoersbewijzen in het openbaar vervoer.
Ook maaltijdbezorgers, periodieke betalingen zoals telefoonabonnementen, betalingen tussen 22.00 en 06.00 uur en kleine ondernemers met minder dan vier werknemers staan in het concept. Definitief zijn die uitzonderingen nog niet.
De horeca is er niet blij mee
Koninklijke Horeca Nederland is geen voorstander van de acceptatieplicht. De branchevereniging wijst erop dat de mogelijke aanwezigheid van cash een veiligheidsrisico vormt en vindt dat ondernemers zelf moeten kunnen kiezen.
Volgens KHN accepteert 97% van de horeca nog steeds contant geld, terwijl cash slechts 14% van het aantal betalingen betreft. De organisatie pleit voor ruimere uitzonderingsmogelijkheden in het besluit.
In de praktijk kunt u bijna overal nog met biljetten terecht
Uit het jaarlijkse onderzoek van De Nederlandsche Bank, gepubliceerd in juli 2026, blijkt dat de acceptatie van cash met 96% ongeveer gelijk bleef aan 2024. Onderzoekers bezochten ruim 5.000 retailers.
Bij 4% van de bezochte verkooppunten stond met een sticker als pin-only dat klanten alleen met pin kunnen betalen, iets minder dan in 2024 (5%). Slechts 21% hing überhaupt betaalinformatie op.
In de grote stad botst u er vaker op
Pin-only komt vooral voor bij parkeergarages, bioscopen en apotheken. In woonplaatsen met meer dan 175.000 inwoners kan bij ongeveer één op de elf verkooppunten alleen met pin worden betaald.
In dorpen met minder dan 5.000 inwoners geldt dat voor 1% van de gemeten ondernemers. Op de markt blijft cash gewoon: van de duizend bezochte kramen namen er vijftien alleen pin aan.
Geldautomaten krijgen een wettelijke bodem
De Wet chartaal betalingsverkeer werd op 4 februari 2026 aangenomen door de Tweede Kamer en op 19 mei 2026 door de Eerste Kamer. Het doel is dat contant geld bruikbaar en bereikbaar blijft.
De wet legt grote banken een zorgplicht op voor een landelijk dekkend netwerk van geldautomaten, voor opname én storting. Banken met meer dan 50.000 rekeninghouders moeten toegang bieden tegen gereguleerde tarieven.
Wat u zelf alvast kunt doen
De Nederlandsche Bank adviseert rekening te houden met drie dagen waarin elektronisch betalen mogelijk niet goed werkt: 70 euro per volwassene en 30 euro per kind, bij voorkeur in kleine biljetten.
Dat advies is niet overbodig, want 78% van de ondernemers vraagt klanten contant te betalen wanneer pinnen niet mogelijk is. Bijna de helft houdt daarvoor bewust extra wisselgeld in de kassa.
Bronnen
Bron: Rijksoverheid — Verbod op contante betalingen vanaf € 3.000
Bron: De Nederlandsche Bank — Acceptatie contant geld blijft op peil
Bron: Langer Thuis in Huis — Contant betalen in 2026: mag een winkel weigeren?
Bron: Koninklijke Horeca Nederland — Acceptatieplicht contant geld
Bron: ANBO-PCOB — Acceptatieplicht contant geld op losse schroeven
