'Steeds meer signalen over mogelijke oorlog met Rusland: Is het mogelijk?'

De waarschuwingen stapelen zich op. Een Poolse premier die het over een “reëel risico” heeft, een CIA-baas die onaangekondigd in Moskou landt, een drone die inslaat naast een trein richting Warschau. Wie het nieuws van de afgelopen weken volgt, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat er iets schuift aan de oostkant van Europa.

Maar wat betekenen die signalen nu echt? Bereidt Rusland een aanval op een NAVO-land voor, of gaat het vooral om zenuwen testen en paniek zaaien? We zetten op een rij wat er de jongste dagen is gezegd en gebeurd, en wat experts en inlichtingendiensten erover kwijt willen.

Wat de Poolse premier in het parlement zei

Volgens premier Donald Tusk bestaat er een reëel risico dat Rusland drones of andere projectielen afvuurt op de oostflank van het Europese NAVO-gebied. Die hybride aanvallen zouden gericht zijn op landen die Oekraïne steunen, zei hij in het Poolse parlement.

Rusland zou vervolgens doen alsof het per ongeluk gebeurde, aldus Tusk. Bedoeling: de motivatie van NAVO-landen om een aangevallen lidstaat te verdedigen op zijn minst verzwakken. Zijn waarschuwingen werden specifieker naarmate hij inlichtingen kreeg, ook van de CIA.

Een drone naast de trein naar Warschau

Wat de zaak concreet maakte, was de Russische droneaanval op een Oekraïense trein die vanuit Kyiv onderweg was naar Warschau. Er vielen geen gewonden, omdat het treinpersoneel door de spoorwegen was gewaarschuwd. In heel Europa klonk verontwaardiging.

NAVO-baas Mark Rutte zei dat de aanval laat zien hoe wanhopig Poetin is. De Duitse defensieminister Pistorius noemde het een weloverwogen escalatie. Volgens EU-buitenlandchef Kaja Kallas moest de aanval westerse steunverleners van Oekraïne afschrikken.

Waarom een CIA-directeur plots in Moskou stond

Eind augustus dook CIA-directeur John Ratcliffe onaangekondigd op in Moskou. Volgens The Wall Street Journal, dat zich baseert op ingelichte getuigen, was zijn boodschap simpel: voer geen aanval uit tegen een NAVO-land.

Zulke bezoeken zijn zeldzaam. De vorige keer was in december 2021, toen William Burns in Moskou kwam melden dat Washington op de hoogte was van de Russische plannen met Oekraïne. Enkele maanden later volgde de invasie.

Waar de Amerikaanse diensten precies bang voor zijn

Amerikaanse inlichtingendiensten vermoeden dat Poetin de komende jaren een beperkte aanval op een NAVO-lidstaat zou kunnen uitvoeren, om de vastberadenheid van het bondgenootschap te testen. Waarschijnlijk zou het dan om een van de Baltische staten gaan.

Dat kan een cyberoffensief zijn, maar een kleine grensinvasie behoort ook tot de mogelijkheden. Eerder oordeelde Washington nog dat Rusland geen nieuwe aanvalsplannen had zolang het oorlog voerde in Oekraïne. Dat beeld is het afgelopen jaar gekanteld.

VAAK GELEZEN: ‘Grote update over EU escalatie met Rusland: Polen zet vliegtuigen in’

Wat er volgens analisten veranderde

De redenering: door de beperkte vooruitgang in Oekraïne, een hoge dodentol (mogelijk al bijna 500.000 Russische doden) en toenemende druk in eigen land zou Poetin nood hebben aan een overwinning die hij thuis kan tonen.

Analisten wijzen er ook op dat de omstandigheden gunstig zijn om de NAVO te testen. President Trump toonde al meermaals afkeur tegenover Europese bondgenoten, en er zijn berichten over Amerikaanse munitietekorten, onder meer bij luchtafweerraketten.

Moskou spreekt van bangmakerij

Het Kremlin houdt het erbij dat er weinig speciaals te melden valt over het bezoek. Verhalen dat Rusland een aanval tegen de NAVO voorbereidt, zijn volgens Moskou niet meer dan “bangmakerij”. Trump noemde het een semi-routineus bezoek.

Oud-diplomaat Ronald Keller, ooit ambassadeur in Oekraïne en Rusland, blijft voorzichtig. Volgens hem lijkt het erop dat we aan de rand van een nieuwe escalatie staan, al kan het evengoed een gewoon werkbezoek zijn geweest.

De opbouw aan de oostgrens, in kaart gebracht

Dat Rusland zich klaarmaakt, is ook van bovenaf te zien. Onderzoeksredactie Pointer analyseerde satellietbeelden van 221 Russische militaire locaties aan de Europese oostgrens en zag op 94 plekken uitbreiding, renovatie of extra materieel verschijnen.

Daarbij zaten drie mogelijke opslagplaatsen voor kernwapens, drie grote nieuwe bunkercomplexen, 26 opgeknapte vliegvelden en twee locaties van waaruit GPS-signalen worden verstoord. Defensie-expert Patrick Bolder ziet daarin een leger dat zich gereedmaakt voor een eventuele oorlog.

Is een echte oorlog dan mogelijk?

Bolder nuanceert wel. Precies doordat Rusland vastzit in Oekraïne, acht hij de kans niet groot dat het de komende jaren een NAVO-lidstaat aanvalt. Maar eindigt die oorlog snel, dan zou Rusland in 2028 klaar zijn.

Ook in Polen wordt de dreiging anders gelezen dan als een op handen zijnde invasie. Volgens correspondent Christiaan Paauwe wil Rusland vooral paniek zaaien en het Westen doen stoppen met steun aan Oekraïne, geen totale oorlog met de NAVO.

Waarom de NAVO blijft worstelen met een antwoord

Een jaar geleden vlogen ongeveer twintig Russische drones het Poolse luchtruim binnen. NAVO-toestellen schoten er toen voor het eerst neer, ook Nederlandse F-35’s. Een onderzoek naar de herkomst leverde nooit conclusies op.

De alliantie kan alleen optreden als alle 32 leden het eens zijn, en die eensgezindheid ontbreekt. Buurlanden van Rusland willen harder reageren dan landen verderop, en ook de Amerikanen remmen af wegens de vredesbesprekingen met Moskou.

Hybride aanvallen die steeds gevaarlijker worden

Er kwam een missie Eastern Sentry, waarin bestaande NAVO-activiteiten aan de oostgrens werden samengevoegd. Toch groeit het aantal hybride aanvallen: computerhacks, branden in opslagplaatsen, explosieven op het spoor. Inlichtingendiensten zien Rusland almaar actiever worden.

Rutte zegt alle mogelijke antwoorden klaar te hebben, maar waarschuwt dat die niet altijd zichtbaar zullen zijn. Volgens Rusland is de NAVO trouwens al in oorlog met het land, iets wat de alliantie nadrukkelijk ontkent.

Frankrijk voegt zich bij het rijtje

Ook president Macron meldde dat Frankrijk doelwit is geweest van Russische hybride aanvallen. Hij verwees naar de treinaanval, naar schendingen van het luchtruim van Europese NAVO-landen en naar de verijdelde aanslag op de luchthaven van Leipzig.

Volgens Macron verandert de aard van de Russische agressie in Europa. Zoiets als Leipzig kan in elke Europese stad gebeuren, zei hij, en niemand is veilig. Hybride aanvallen zullen volgens hem niet onbeantwoord blijven.

Wat er de komende maanden op tafel ligt

In Polen worden intussen geregeld straaljagers de lucht in gestuurd. Deze week ging een deel van het luchtruim dicht, sloten twee oostelijke vliegvelden uit voorzorg en werd het vliegverkeer bij Lublin en Rzeszów tijdelijk opgeschort.

Tusk reisde naar Oekraïne om met Zelensky te praten over verdediging tegen nieuwe drones, die hoger en sneller vliegen. In Polen klinkt ook kritiek: de premier zou te veel alarm slaan en mensen onnodig bang maken.