De wereld moet zich voorbereiden op maanden met mogelijk uitzonderlijk extreem weer. De Verenigde Naties waarschuwen dat El Niño steeds krachtiger wordt en de komende periode kan zorgen voor meer hitte, droogte en overstromingen. Volgens nieuwe voorspellingen kunnen de gevolgen van het klimaatfenomeen tot februari 2027 merkbaar blijven.
Vooral de uitzonderlijk hoge temperaturen in de tropische Stille Oceaan baren wetenschappers zorgen. Het natuurlijke klimaatfenomeen wordt door het warme oceaanwater verder aangejaagd en zou tegen het einde van het jaar zijn hoogtepunt kunnen bereiken. Daarbij zouden wereldwijd opnieuw temperatuurrecords kunnen sneuvelen.
VN waarschuwt voor maanden met extreem weer
De waarschuwing komt van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), het weer- en klimaatinstituut van de Verenigde Naties. Uit de nieuwste verwachtingen blijkt dat verschillende delen van de wereld rekening moeten houden met een grotere kans op extreme weersomstandigheden.
Dat betekent overigens niet dat overal hetzelfde weer wordt verwacht. El Niño kan in het ene gebied de kans op uitzonderlijke regenval en overstromingen vergroten, terwijl elders juist langdurige droogte en extreme temperaturen kunnen ontstaan.
El Niño wordt steeds sterker
Volgens de wetenschappers zijn er duidelijke aanwijzingen dat deze El Niño bijzonder krachtig kan worden. De temperatuur van het oppervlaktewater in het centrale en oostelijke deel van de tropische Stille Oceaan is de afgelopen maanden sterk gestegen.
Op sommige momenten lag het oppervlaktewater ongeveer 2 graden Celsius boven het gemiddelde. Dergelijke afwijkingen worden gezien als een belangrijk signaal dat een El Niño zich tot een zeer krachtige variant kan ontwikkelen.
Mogelijk sterkste El Niño sinds 1950
De modellen van de WMO laten volgens de berichtgeving zien dat de maandelijkse temperatuurafwijking van het zeewater uiteindelijk zelfs richting 4 graden Celsius boven normaal zou kunnen gaan. Als dat daadwerkelijk gebeurt, zou sprake kunnen zijn van een uitzonderlijk sterke El Niño.
Volgens de huidige verwachtingen bestaat zelfs de mogelijkheid dat het één van de krachtigste El Niño-gebeurtenissen wordt sinds betrouwbare metingen vanaf ongeveer 1950 beschikbaar zijn. Hoe sterk het fenomeen uiteindelijk precies wordt, blijft afhankelijk van de verdere ontwikkeling van de oceaan en atmosfeer.
Maar wat is El Niño eigenlijk?
El Niño is geen storm of afzonderlijke weersramp, maar onderdeel van een natuurlijke klimaatcyclus in de tropische Stille Oceaan. Normaal gesproken zorgen passaatwinden ervoor dat warm oppervlaktewater richting het westelijke deel van de oceaan wordt geduwd.
Tijdens El Niño verzwakken of veranderen die windpatronen. Daardoor kan warmer water zich verder naar het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan verplaatsen. Die enorme hoeveelheid warmte beïnvloedt vervolgens de atmosfeer en daarmee weerpatronen in grote delen van de wereld.
Onder water zijn afwijkingen nog groter
Niet alleen het zeeoppervlak is uitzonderlijk warm. Onder het oppervlak van de Stille Oceaan zouden op sommige plaatsen nog veel grotere temperatuurafwijkingen zijn gemeten. In juli en begin augustus lagen temperaturen in bepaalde gebieden volgens de gegevens meer dan 8 graden Celsius boven het gemiddelde.
Die opgeslagen warmte onder het oceaanoppervlak is belangrijk voor de verdere ontwikkeling van El Niño. Warm water dat zich daar heeft verzameld, kan bijdragen aan het voortduren en verder versterken van de warme omstandigheden aan het oppervlak.
Gevolgen zijn wereldwijd verschillend
Hoewel El Niño ontstaat in de Stille Oceaan, kunnen de effecten ervan duizenden kilometers verderop worden gevoeld. Veranderingen in de oceaantemperatuur beïnvloeden namelijk grote atmosferische circulatiepatronen en kunnen daardoor regenval en temperaturen in verschillende werelddelen veranderen.
Welke gevolgen precies optreden, verschilt sterk per regio. Sommige gebieden krijgen tijdens een krachtige El Niño vaker te maken met hevige neerslag, terwijl in andere regio’s juist de kans op droogte, bosbranden of extreme hitte toeneemt.
Grotere kans op droogte en bosbranden
In delen van Zuidoost-Azië kan El Niño bijvoorbeeld gepaard gaan met drogere omstandigheden. Dat kan het risico op natuur- en bosbranden vergroten, zeker wanneer hoge temperaturen en langdurig gebrek aan regen tegelijkertijd optreden.
In Indonesië woeden momenteel al grote bosbranden. Hoewel afzonderlijke natuurbranden niet simpelweg uitsluitend aan El Niño kunnen worden toegeschreven, kunnen uitzonderlijk droge omstandigheden het ontstaan en verspreiden ervan wel gemakkelijker maken.
Elders juist gevaar voor overstromingen
Tegelijkertijd kunnen andere delen van de wereld juist veel meer regen krijgen. Overstromingen en aardverschuivingen kunnen daardoor een groter gevaar vormen voor inwoners van kwetsbare gebieden.
Recent vielen in Nepal en Tibet slachtoffers bij ernstige overstromingen. Ook hier geldt dat afzonderlijke extreme weersgebeurtenissen meerdere oorzaken kunnen hebben. De WMO waarschuwt vooral dat een krachtige El Niño bestaande risico’s de komende maanden verder kan versterken.
Temperatuurrecords opnieuw onder druk
Een andere grote zorg is de invloed op de gemiddelde temperatuur op aarde. Tijdens El Niño komt extra warmte vanuit de oceaan in de atmosfeer terecht. Daardoor kunnen toch al hoge mondiale temperaturen tijdelijk nog verder worden opgedreven.
In combinatie met de langdurige opwarming van de aarde door menselijke uitstoot van broeikasgassen kan dat nieuwe temperatuurrecords opleveren. El Niño veroorzaakt de structurele klimaatverandering dus niet, maar kan boven op die opwarming tijdelijk voor een extra temperatuurpiek zorgen.
Guterres: ‘Planeet bevindt zich in onbekende wateren’
VN-secretaris-generaal António Guterres reageert bezorgd op de ontwikkelingen. Volgens hem laat de wetenschap zien dat zowel de temperatuur van het zeeoppervlak als de mondiale temperaturen een zorgwekkende ontwikkeling doormaken.
“De planeet bevindt zich in onbekende wateren, en die wateren worden steeds warmer”, waarschuwt Guterres. Volgens hem bevindt de wereld zich daardoor in een gevarenzone waarin de risico’s van extreem weer steeds groter worden.
WMO begint grote informatiecampagne
De Wereld Meteorologische Organisatie wil landen daarom zo vroeg mogelijk voorbereiden op wat mogelijk komen gaat. De organisatie zet een omvangrijke informatiecampagne op waarbij nationale meteorologische en hydrologische diensten worden betrokken.
Het doel daarvan is om landen sneller en nauwkeuriger te waarschuwen voor naderende hitte, droogte, hevige regenval en andere gevaarlijke omstandigheden. Vroege waarschuwingen kunnen gemeenschappen meer tijd geven om zich voor te bereiden en mensen en eigendommen te beschermen.
‘Uitzonderlijke El Niño vraagt om uitzonderlijke voorbereiding’
WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo benadrukt dat de mogelijke omvang van deze El Niño om extra voorbereiding vraagt. Volgens haar kunnen de gevolgen niet alleen mensenlevens bedreigen, maar ook grote economische schade veroorzaken.
Landbouw, watervoorziening en infrastructuur zijn bijzonder kwetsbaar voor langdurige droogte of extreme neerslag. In landen die al kampen met voedseltekorten of beperkte financiële middelen kan een grote weersramp daardoor nog veel harder aankomen.
Tot februari 2027 in de gevarenzone
Volgens de huidige verwachtingen kunnen de effecten van het klimaatfenomeen nog maandenlang merkbaar blijven. De periode waarin wereldwijd rekening moet worden gehouden met een verhoogde kans op bepaalde weersextremen zou tot februari 2027 kunnen doorlopen.
Dat betekent niet dat de hele wereld tot die tijd onafgebroken met extreem weer te maken krijgt. Het gaat om een verhoogd risico waarbij de precieze gevolgen per land en zelfs per regio sterk kunnen verschillen.
Komende maanden worden cruciaal
Wetenschappers blijven daarom nauwlettend volgen hoe de temperaturen in de Stille Oceaan zich ontwikkelen. Vooral de komende maanden moeten duidelijk maken hoe krachtig deze El Niño uiteindelijk wordt en wanneer het hoogtepunt precies wordt bereikt.
De boodschap van de Verenigde Naties is ondertussen duidelijk: landen moeten niet wachten totdat extreme weersomstandigheden daadwerkelijk toeslaan. Met een mogelijk uitzonderlijk krachtige El Niño in ontwikkeling en een toch al opwarmend klimaat kunnen goede voorspellingen, waarschuwingen en voorbereiding volgens de organisatie de komende maanden van levensbelang zijn.
